——————————

Կարելի չէ մեղադրել այն մարդիկը որոնք կը մտածեն թէ իրապէս խենդ ըլլալու է կամ խելագարուած ամբոխ՝ կռիւի ելլելու համար թիւով բազմապատիկ աւելի եւ ռազմական միջոցներով անհամեմատօրէն աւելի հզօր ուժի մը դէմ։ Բայց պատմութիւնը ցոյց տուաւ որ այդ անձնուրաց մարդոց գործած “խենդութիւնը” շատ աւելի արդիւնաւէտ ու փրկարար եղած է քան ամէնէն հնարամիտ դիւանագիտութիւնը։ Վկայ՝ Սպարապետ Վարդան Մամիկոնեանի առաջնորդած 66 հազար քաջամարտիկներուն սխրագործութեան արդիւնքը։ Անոնք՝ իրենց գիտակից մահուամբ Ազգին պարգեւեցին այն հայանպաստ ելքն ու ճարը, զորս հայ արքաներն ու իշխանները, մարզպաններն ու զօրավարները, նոյնիսկ եկեղեցականները ի զուր կ’որոնէին 387-էն սկսեալ երբ Հայաստան բաժնուեցաւ, հայ ժողովուրդը պառակտուեցաւ, ջնջուեցաւ հայոց թագաւորութիւնը եւ մինչեւ իսկ Վաղարշապատի կաթողիկոսական աթոռին բազմեցան ասորի կաթողիկոսներ։
Առանց պատմաբան ըլլալու, հայոց պատմութեան էջերը թերթատողները նկատած պիտի ըլլան որ կորսնցուցած էինք գրեթէ ամէն բան եւ առ յաւէտ պիտի կորսնցնէինք մեր հաւատքն ու ինքնութիւնն ալ, եթէ չգտնուէին Վարդաններուն նման դիւցազուններ, որոնց նմանները այնուհետեւ ալ իրենց խիզախ կեցուածքով եւ գերագոյն զոհողութեամբ ծառացան Հայութեան ինքնութեան, ազատ եւ անկախ լինելութեան սպառնացող բռնակալներուն դէմ, դիմեցին Հայութեան գոյերթը երաշխաւորող անխուսափելի ընտրանքին, որ ուղղակի ճակատումն էր։
Անոնց թիկունքին կանգնեցաւ ուխտապահ ողջ Հայութիւնը։
Եւ պատահեցաւ Հրաշքը։ Մահը յաղթանակի՛ վերածող հրաշքը։
Կռիւի դաշտին վրայ ինկան անոնք քառապատիկ վնաս պատճառելէ ետք թշնամիին։
Մեռան անոնք, բայց յաղթեցի՛ն ու չկորա՛ն, եւ 15 դար ետք, հայ բանաստեղծին բերնով ըսին ողջ աշխարհին.-
«Մենք չընկանք, մենք միշտ կանգ,
Մենք չյանգանք, դեռ կը գանք»։
Այդ հրաշք յաղթանակին փաստն է այսօր 10 միլիոն Հայութիւնը, Աւարայրի Դիւցազնամարտը՝ 15 դար ետք տօնակատարող ողջ Հայութիւնը՝ իր հարուստ մշակոյթով, համաշխարհային արժէքներով, իր Լուսաւորչեան Հաւատքով եւ այդ Հաւատքին խորհրդանիշերով, իր ազատ ու անկախ պետականութեամբ ու ՄԱԿ-ի ճակատին ծփացող եռագոյնով։

ԱՒԱՐԱՅՐԸ ԱԶԴԱՆՇԱՆ ԱԶԱՏԱԳՐԱԿԱՆ ՄԱՐՏԵՐՈՒՆ
Աւարայրի սրբազան խենդերը՝ իրենց նահատակութեամբ ազդանշանը տուին յետագայ ազատագրական մարտերուն՝ որոնք մղուեցան յատկապէս Վարդանի եղբօր՝ Հմայեակի զաւակներէն Վահան Մամիկոնեանի առաջնորդութեամբ։ Անոնք Հայութիւնը ազատեցին իր վրայ բանեցուած ուղղակի եւ անուղղակի բռնամիջոցներէն, ճնշումներէն ու հալածանքներէն, որոնք կը միտէին հաւատուրացութեան եւ ազգուրացութեան մղել եւ ձուլել զայն։ Անոնք՝ յաղթական հանգրուանի հասցուցին Անգղի մէջ սկսուած եւ Աւարայրի ճակատամարտով նուիրագործուած ազատագրական պայքարը։ Աւարայրի ճակատամարտէն 33 տարիներ ետք, Նուարսակի դաշինքը եղաւ այդ յաղթարշաւին պսակումը, Աւարայրով զօրացած հայկական դիւանագիտութեան յաղթանակը։
Ինչպէս կը վկայէ Աւարայրի ճակատամարտին անզուգական պատմիչը՝ Եղիշէ, «կարեւորը այն է որ Հայ ժողովուրդը, այդ օր, դիմագրաւած թշնամիին եւ գալիք բոլոր թշնամիներուն ցոյց տուաւ կռուելու եւ գլուխ չխոնարհեցնելու իր աննկուն կամքը, հասկցուց որ իր ազգային ինքնութիւնն ու հաւատքը չի զիջիր երբեք եւ որեւէ գնով»։
Հայ ժողովուրդը այս ճշմարտութեան ապացոյցը տուաւ յաջորդող դարերուն բազմաթիւ անգամներ, Սարդարապատի եւ վերջին երեք տասնամեակին՝ Արցախի մէջ։

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ ԳԻՏՆԱԼԸ ԲԱՒԱՐԱՐ ՉԷ
Կրնա՞յ գտնուիլ Վարդանանց պատմութիւնը չգիտցող հայորդի մը, եթէ նոյնիսկ ան Հայ դպրոց յաճախելու բախտը չէ ունեցած։ Կը բաւէ որ ան հայաբոյր ընտանեկան յարկի մը մէջ մեծցած ըլլայ, իր տատիկէն ու պապիկէն «Քաջ Վարդանի թոռն եմ ես» արտասանութիւնը սորված ըլլայ, այնուհետեւ յաճախած ըլլայ Հայկական Եկեղեցի, Ակումբ, կը բաւէ որ գոնէ տարին անգամ մը ներկայ գտնուած ըլլայ Վարդանանց տօնակատարութիւններէն մէկուն կամ միւսին, որպէսզի սորվի Աւարայրի ճակատամարտին պատմութիւնը։ Իսկ չեմ ուզեր նոյնիսկ կասկածիլ որ հայկական վարժարանի աշակերտը տիրապետած ըլլայ ոչ միայն Վարդանանց, այլ մեր ժողովուրդին մղած բոլոր գոյամարտերու պատմութեան։
Բայց, ի՞նչ օգուտ ունի պատմութիւնը գիտնալը եթէ չենք կրցած իւրացնել Աւարայրի ճակատամարտի թուականէն, պատմական դէպքի հերոսներու անուններէն ու նկարագրականէն աւելին։ Այսինքն, եթէ չենք հաղորդուած անոր խորհուրդով, չենք ընկալած անոր անժամանցելի պատգամները, պէտք եղած դասերը չենք քաղած անկէ, ան չէ եղած մեր կեանքի ուղեցոյցը, եթէ չենք ներշնչուած պատմութեան հերոսներու ոգիով։
Օտարներ ալ կրնան կարդացած ըլլալ այդ պատմութիւնը եւ գիտնալ այդ բոլորը։ Ի՞նչ պիտի ըլլայ մեր եւ օտարին տարբերութիւնը, եթէ ազգովին չենք սորված Աւարայրի ճակատամարտին նշանակութիւնը Հայ Ազգին համար, եթէ սովորամոլութեամբ կը նշենք Սրբոց Վարդանանց տօնը, եւ թութակաբար կ’արտասանենք «Քաջ Վարդանի թոռն եմ ես…»։ Եթէ չենք առաջնորդուիր Աւարայրի հերոսներու ժառանգորդները ըլլալու կոչումէն բխած յանձնառութիւններուն գիտակցութեամբ։ Յանձնառութիւն՝ ԿՐՕՆՔԻՆ եւ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ հաւատարմութեան։ Յանձնառութիւն՝ չցամքեցնելու Աւարայրէն հինգ տասնամեակներ առաջ հանճարեղ Մաշտոցին վառած անմահութեան կանթեղին ձէթը՝ շաղախուած Աւարայրի նահատակներուն արեամբ։

ԱՆՊԱՐՏԵԼԻ՝ ՄԻԱ՛ՅՆ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՄԲ
Վարդանանց հերոսամարտի ոգեկոչումներուն ընդմէջէն մեր ակնկալիքներուն կենսագործումը, սակայն, կախեալ է հզօր առաւելութենէ մը, որ հայ ժողովուրդի նուաճումներուն ու յաղթանակներուն գրաւականը եղած է եւ որուն կորուստը ցաւալի հետեւանքներ ունեցած է Հայութեան համար առաջին դարերէն սկսեալ մինչեւ այսօր։
Այդ առաւելութիւնը ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆՆ է, Ազգի ու Հայրենիքի ճակատագրին համար բախտորոշ պահերուն եւ ընտրանքներուն ժամանակ միասնական ու միակամ կեցուածքն է։
Այդ առաւելութեան մէջ կը կայանայ մեր անպարտելիութեան գաղտնիքը, մեր ինքնութեան ու գոյութեան սպառնացող բոլոր վտանգները դիմակալելու մեր ուժը։
Պատմութեան դասերը կը պարտաւորեցնեն մեզի կառչիլ այդ առաւելութեան, զօրացնել զայն, լսե՛լ Հայոց պատմութենէն թելադրուած մշտահունչ պատգամը բանաստեղծին.- «Ո՛վ Հայ ժողովուրդ, քու փրկութիւնդ քու միասնականութեանդ մէջն է»։ Միասնականութիւն մը որ կը ծնի համայն Հայութեան հայրենաբնակ եւ աշխարհասփիւռ բոլոր բաղկացուցիչներու ներկայացուցիչներուն համախորհուրդ աշխատանքէն։ Անոնց անշահախնդիր համագործակցութենէն։
Մեր աշխարհասփիւռ ու հայրենաբնակ ժողովուրդը աւելի քան երբեք այսօր պէտք ունի այդ միասնականութեան առաւելութեան՝ իր հիմնախնդիրներու հետապնդումին մէջ, իր ինքնութեան եւ ինքնուրոյնութեան, իր ազատ եւ անկախ կամքին ու խղճին սպառնացող բազմաբնոյթ վտանգները դիմագրաւելու համար։
Իբրեւ համայն Հայութեան Հայրենիքը, այդ միասնականութեան շաղախը դառնալու կոչուած է հայկական պետութիւնը, իր ազատութիւնը եւ անկախութիւնը զօրացնող համաժողովրդային զօրակոչերով, դէպի բոլոր հայկական գաղութները նետուած երկկողմ կամուրջներով, այնպէս ինչպէս եղան Վարդանանք, Ազգի ու Հայրենիքի ճակատագրին համար բախտորոշ պահուն ոտքի հանելով եւ համախմբելով տասը միլիոնը։

Ողջ զինուորները վերադարձան իրենց տուները, իսկ զոհուածներուն մայրերը պետութեան կողմէ կանչուեցան մխիթարուելու ու պատուուելու համար։

Զօրավարը հարցուց զոհուած զինուորին մօր. «Զաւակդ հերոս կը նկատե՞ս»։

Մայրը պատասխանեց. «Այո՛»։

Զօրավարը հարցուց. «Ինչո՞ւ»։

Մայրը ըսաւ. «Որովհետեւ ազատագրեց երկիրը»։

Պահ մը լուռ մնալէ ետք, շարունակեց ըսելով. «Ինչո՞ւ զաւակիս մահէն առաջ չհարցուցիր ինծի եթէ զաւակս հերոս կը նկատեմ, ինչո՞ւ չհարցուցիր ինծի եթէ համաձայն եմ որ պատերազմը տեղի ունենայ, ինչո՞ւ չհարցուցիր ինծի եթէ համաձայն եմ որ զաւակս պատերազմին մասնակցի, ինչո՞ւ չպատուեցիր զիս զաւակիս մահէն առաջ, արդեօք այն ատեն պատիւի արժանի մայր չէի՞։ Զաւակիս մահէն առաջ արժէք ունէի՞ քեզի համար, գիտակից էի՞ր իմ գոյութեանս։ Հաւատա՛ որ կը նախընտրէի ողջ զաւակի անյայտ մայր մը ըլլալ, քան մեռած զաւակի պատուըուած մայրը։

Օրեր ետք, երբ զաւակին մարմինը գտան պատերազմի դաշտին մէջ, դագաղին մէջ ամփոփելով բերին զայն յանձնելու համար հողին։ Զինուորական գունդը պարտաւոր էր շքեղ թաղում մը կազմակերպել յարգանք ցուցաբերելու համար անոր տարած զոհողութիւններուն. իրենց ուսերուն վրայ շալկեցին անոր դագաղը, ու դանդաղ քայլերով, շեփորախումբի սրտայոյզ եղանակներով, ուղղուեցան դէպի գերեզման։ Անոր մայրը յառաջ երթալով կանգ առաւ իր զաւակին մարմինը շալկող շքախումբին դիմաց, եւ իր ուժաթափ մարմինով արգելակեց անոր ընթացքը ու ըսաւ. «Ես պիտի շալկեմ զաւակս»։ Զօրավարը պատասխանեց. «Կիներու գործը չէ դագաղ շալկել, այլ՝ տղամարդոց»։ Մայրը պատասխանեց. «Հապա ի՞նչ ըլլալու է զոհուած զինուորի մը մօր առաքելութիւնը այսուհետեւ. սպասե՞լ զաւակին դարձը, լա՞լ, աղօթե՞լ, ցաւի՞լ։ Ե՛ս եմ որ զինքը ինն ամիսներ շարունակ արգանդիս մէջ շալկեցի, ես եմ որ զինք տարիներ շարունակ գիրկս առի, սրտիս ու մտքիս մէջ շալկեցի, ես եմ որ ձեռքերուս մէջ կ՛ամփոփէի զինք երբ նեղանար, ցաւէր, տառապէր, լար, վիրաւորուէր։ Եւ հիմա եկած ես ինծի ըսելու թէ զաւակ շալկելը իմ գործս չէ՞»։ Եւ յառաջ երթալով շալկեց իր զաւակին դագաղը ։

Զօրավարը՝ գերեզմանին առջեւ կանգնած, իր կողքին գտնուող զինուորին ըսաւ. «Որքան հետաքրքրութիւնն ունիմ հիմա ծանօթանալու այս նահատակին»։ Զինուորը պատասխանեց ըսելով. «Ուշ է այլեւս։ Երանի փափաքն ունենայիր ճանչնալու զինք ողջ եղած ատենը։ Արդեօք պէտք է մեռնի՞նք որպէսզի ծանօթանաք մեզի։ Մահը չէ որ կը մղէ մեզ ճանչնալու ուրիշը, այլ՝ կեանքը, սէրը»։

Երբ հողին յանձնեցին նահատակը, անոր մայրը պահ մը զգաց թէ իր զաւակին մարմինը պատսպարող հողը նոյնացաւ իր արգանդին հետ. միեւնոյն հերոսը որ իր արգանդին մէջ կազմուեցաւ որպէսզի ծնէր այս աշխարհին մէջ, նոյնպէս այդ հողին մէջ պիտի կազմուէր որպէսզի ծնէր Արքայութեան մէջ։ Իր արգանդն ու այդ հողը եղան մէկ։ Ինչպէ՞ս կարելի էր այլեւս հեռացնել մայրը իր զաւակին գերեզմանէն։ Ան ամէն օր շարունակ կ՛այցելէր զաւակին գերեզմանը։ Շատեր ըսին. «Խենթացաւ այս կինը»։ Ո՛չ ոք կրնար զգալ անոր ցաւը։ Կարելի՞ բան էր մայր մը բաժնել իր արգանդէն, որ կեանքի աղբիւրն է, որ իրեն տուաւ ամենագեղեցիկն ու թանկագինը։

Ամիսներ ետք, հանդիսաւոր արարողութեամբ մը պարգեւատրեցին նահատակ զինուորին մայրը։ Անոր սուգի սեւ զգեստներուն վրայ գունաւոր շքանշաններ կախեցին, կարծելով թէ այդպէսով պիտի յաջողէին գունաւորել անոր կեանքը։ Հանդիսութեան աւարտին, զօրավարը մօտեցաւ եւ հարցուց պարգեւատրուած մօր. «Հիմա ի՞նչ պիտի ընես»։ Ան ըսաւ. «Աղջիկս յղի է, պիտի սպասեմ անոր ծննդաբերութիւնը»։ Կեանքը պիտի շարունակուէր։ Այդ մայրը պիտի շարունակէր ապրիլ, եթէ ոչ ինքնիրեն համար, գէթ իր թոռնիկին համար, որ պիտի ծնէր։ Ոչ ոք կրցաւ զինք համոզել թէ նահատակութեամբ իր զաւակը հերոս դարձած է, որովհետեւ ինք վաղուց գիտէր թէ իր զաւակը հերոս էր. ան հերոս էր առաջին վայրկեանէն որ սկսաւ կազմուիլ իր մօր արգանդին մէջ։ 

Արդեօք խաղաղութեան ու ազատագրման գինը պատերա՞զմը պէտք է ըլլայ, մա՞հը։ Բաւ է մօր մը ցաւը զգալ, որպէսզի դադրին այլեւս պատերազմները, մարդասպանութիւնները, բայց ո՞վ ականջ ունի լսելու։ Ափսո՛ս։ Զոհուած զինուորի մը մայրը պարգեւատրումով չարժեւորուիր. ան կը նախընտրէ իր զաւակին մայրը մնալ, քան դառնալ խորհրդանիշ մայրութեան։

Սերունդներ կը դաստիարակուին այն համոզումով թէ պատերազմը արդարացի եւ իրաւասու եղելութիւն է։ Զարմանք կը պատճառեն, երբ հարց կու տան թէ արդեօք պատերազմի մէջ մարդ սպաննելը սխա՞լ է, մե՞ղք է։ Եւ կարծէք թէ պատերազմը բարիք մըն է, որ լիազօրութիւնը կու տայ մարդասպանութեան։

Հ. ՍԵՊՈՒՀ Վրդ. ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Օգոստոս 4-ի աղիտալի պայթումին մռայլ տարելիցը եկաւ անգամ մը եւս ցոյց տալու ահաւորութիւնը տնտեսական եւ ֆինանսական աննախադէպ անկումին եւ քաղաքական փակուղիին, զոր երկիրը ամբողջ տարի մը պահած էր եւ կը շարունակէ պահել առանց գործող կառավարութեան:
Այս ահաւոր պայթումը մարդկութեան պատմութեան մէջ ամենախոշոր ոչ միջուկային պայթումներէն մէկը նկատուեցաւ։ Անոր պատճառը չարագոյժ թիւ 12 պահեստին մէջ ամբարուած հազարաւոր թոն նիթրաթ ամոնիումն էր։ Այստեղ բռնկած հրդեհին հետեւանքով պատահած դժոխային պայթումը կենսուրախ Պէյրութը ակնթարթի մը մէջ վերածեց աւերակի: Անոր պատճառով զոհուեցան 214 հոգի, գետնին հաւասարեցան եւ ամբողջութեամբ քարուքանդ եղան թաղամասեր, անդառնալիօրէն խորացաւ երկրի տնտեսական անդունդը եւ ան կտտացող վէրք մնաց լիբանանցիներու հոգեկանին վրայ:
Պայթումին ալիքը այնքան հզօր էր, որ լսուեցաւ եւ զգացուեցաւ մինչև Միջերկրական ծովի Կիպրոս կղզին՝ որ կը գտնուի աւելի քան 200 քլմ. հեռաւորութեան վրայ:
Փաստաթուղթերով շուտով պարզուեցաւ, որ քիմիական այս վտանգաւոր նիւթերը 2014 թուականէն ի վեր, այլ դիւրավառ նիւթերու կողքին կը պահուէին այս պահեստին մէջ, եւ տարիներէ ի վեր բազմաթիւ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ տեղեակ էին անոնց առկայութեան մասին, սակայն անհոգութեամբ ոչինչ ըրած էին:

ԱՂԷՏԻՆ ՏԱՐԵԼԻՑԸ… ԱՂՕԹՔՈՎ
Լիբանանահայութեան վերականգնումի մարմինին հրաւէրով եւ հովանաւորութեամբ երեք համայնքապետներուն, Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումի առաջին տարելիցին առիթով, հոգեհանգստեան յատուկ արարողութիւն տեղի ունեցաւ, Էշրաֆիէի Հայ Աւետարանական Եկեղեցւոյ կից գտնուող Ժաարայի աստիճաններուն վրայ:

Արարողութեան հանդիսապետեցին Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Շահէ Արք. Փանոսեան, Պէյրութի հայ կաթողիկէ պատրիարքական թեմի օգնական եպիսկոպոս Գէորգ Եպս. Ասատուրեան եւ Մերձաւոր Արեւելքի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան նախագահ, վեր. Մկրտիչ Գարակէօզեան: Ձեռնարկին ներկայ էին` երիտասարդութեան եւ մարմնակրթութեան նախարարի պաշտօնակատար Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան, երեսփոխաններ Յակոբ Բագրատունի, Ալեքսան Մաթոսեան եւ Յակոբ Թերզեան, նախկին նախարարներ եւ երեսփոխաններ, հայ քաղաքական կուսակցութեանց, կրթական, ընկերային, մշակութային, բարեգործական ու մարզական միութիւններու ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ` պայթումին զոհերու ընտանեկան պարագաներ:
Յետ արարողութեան, խօսք առաւ Լիբանանահայութեան վերականգնումի մարմինի ատենապետ, երիտասարդութեան եւ մարմնակրթութեան նախարարի պաշտօնակատար Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան, որ անդրադարձաւ պայթումէն քանի մը օր ետք կազմուած` Լիբանանահայութեան վերականգնումի մարմինի գործունէութեան, պարզելով ցարդ անոր իրագործած աշխատանքները վնասուածներու օժանդակութեան համար: Ան ցաւով անդրադարձաւ, թէ պայթումէն տարի մը ետք տակաւին իրականութիւնը չէ բացայայտուած ու զոհերու պարագաներուն թէ վնասուածներէն շատ շատերուն վէրքերը տակաւին չեն ամոքուած, աւելցնելով թէ «այս հայրենիքը մարդկութեան անունով կը պահանջէ ճշմարտութեան բացայայտումն ու ամբողջական արդարութեան իրագործումը, ինչպէս նաեւ առանց խտրութեան բոլոր անձնաւորութիւններու անձեռնմխելիութեան վերացումը», ընդգծեց նախարարուհին եւ աւելցուց. «Մենք` Լիբանանահայութեան վերականգնումի մարմնին մէջ, առաջին օրէն զօրավիգ ենք մեր ժողովուրդին»: «Այս մարմինը, որ կազմուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. Կաթողիկոսին օրհնութեամբ ու գլխաւորութեամբ Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Շահէ Արք. Փանոսեանի եւ անդամակցութեամբ հայ երեք համայնքներու, կուսակցութիւններու, ընկերային ու բարեսիրական միութիւններու ներկայացուցիչներուն, հաւաքագրեց անհրաժեշտ հաստատագիրները եւ հետեւեցաւ վնասուած անհատներու ապաքինման թէ բնակարաններու վերակառուցման աշխատանքներուն»:

Արհի. Գէորգ Եպիսկ. Ասատուրեանի աղօթքը արաբերէնով
Յընթացս միացեալ պաշտամունքին կատարուեցան աղօթքներ որոնց շարքին Արհի. Գէորգ Եպիսկ. Ասատուրեան արաբերէն լեզուով արտասանեց հետեւեալ աղօթքը.
“Ով բոլոր բարեաց աղբիւր, Թագաւոր երկնի եւ երկրի, երկնային զօրքերու եւ բոլոր ստեղծագործութեան հետ միասին կը փառաբանենք, կը մեծարենք եւ կը պաշտենք քեզ, զի դուն միայն արժանի ես փառքի, պատիւի եւ պաշտամունքի:

Դուն ով Տէր բարի ստեղծեցիր երկինքն ու երկիրը, սակայն Չարը ուզեց խլել բարիքը քու ստեղծագործութենէն եւ ըստ այդ մոլորեց մարդը, որ հեռանալով քու անմիջական ներկայութենէն կորսնցուց այն առաքելութիւնը, որուն համար զինք ստեղծեցիր:
Սակայն ով մարդասէր եւ բազումողորմ Տէր, դուն մարդը չթողուցիր իր ինկած վիճակին մէջ: Առաքեցիր մարգարէներ եւ աստուածավախ մարդիկ, որպէսզի անգամ մը եւս վերադառնայ մարդը իր նախավիճակին: Ոմանք անսացին քու կանչին եւ ուրիշներ մերժեցին զայն: Ահաւասիկ մերժողները այսօր, ամէն միջոցներ ի գործ դնելով,անգամ մը եւս կը պատերազմին բարիին դէմ զայն խափանելու համար: Եւ մեր մայրաքաղաք Պէյրութի պայթումը ուրիշ բան մը չէ, եթէ ոչ չարին կործանարար ձեռքը, որ կը փորձէ աւեր, վախ ու յուսահատութիւն սերմանել ամէնուր:
Սակայն անոնք չեն գիտեր, որ դուն ամենակալ Աստուած ես՝ անապատին մէջէն ջուրի վտակներ յորդեցնող, ծովեր ճեղքող, եւ աճիւնները վերակենդանացնող Տէր: Դուն բոլոր դժուարութիւններու ընդմէջէն պահեցիր Յոբը եւ վերադարձուցիր անոր իր դիրքն ու պատիւը:
Գիտենք որ դուն մեր օգնականն ու ապաւէնն ես, հետեւաբար պիտի չվախնանք եւ պիտի չերկնչինք:
Առաջնորդէ մեզ Տէր եւ մեր աչքերէն քողը վերցուր, որպէսզի տեսնենք քու հրաշքներդ:
Տէր՝ մեր անձերը եւ այս թանկագին երկրին մէջ ապրող մեր բոլոր եղբայրները, քու խնամքին տակ կը դնենք: Մխիթարէ, բժշկէ եւ վերականգնէ զանոնք:
Մենք հաւատքով ենք, որ մեր աղաչանքը հասաւ քեզի, հետեւաբար օրհնէ
եւ փրկէ մեզ, որպէսզի պաշտենք քեզ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս. Ամէն”:

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԵՒ ՀԱՒԱՔԱԿԱՆ ՀՈԳԵՀԱՆԳՍՏԵԱՆ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ
ՊԷՅՐՈՒԹԻ ԱՂԻՏԵԱԼ ՆԱՒԱՀԱՆԳԻՍՏԻ ՏԱՐԱԾՔԻՆ

Օգոստոս 4-ին, տեղի ունեցաւ Նաւահանգիստի աղիտալի պայթումի զոհերու միասնական հոգեհանգստեան արարողութիւնը։

Նաւահանգիստի պայթումի վայրին վրայ եւ տակաւին յամեցող աւերակներուն մէջ տեղի ունեցած պատարագը կազմակերպուած էր խումբ մը մարոնիթ, հայ կաթողիկէ, մելքիթ եւ յոյն կաթողիկէ քահանաներու կողմէ, «Église pour le Liban» (Եկեղեցի Լիբանանի համար) ընդհանուր անուան տակ, որոնք վերջին մէկ տարուան ընթացքին օգնութիւններ ցուցաբերեցին զոհերու ընտանիքներուն եւ պայթիւնէն տուժածներուն: Արարողութենէն առաջ սկաուտական խումբերու պատուոյ բարեւին տակ գլխաւորութեամբ Մարոնիթ համայնքի պատրիարք, Պշարա Ռաաի կարդինալի, վայրին վրայ կառուցուած բեմ բարձրացան Լիբանանի բոլոր համայնքներու հոգեւոր ներկայացուցիչներ, մինչ զոհերուն հարազատներ իրենց սրտին սեղմած էին զոհուած սիրելիներուն պատկերները։

Հոգեհանգստեան արարողութիւնը սկսաւ Քուրանով, իսկ աղէտի ճիշդ պահուն, ուղիղ ժամը 18:07-ին, մէկ վայրկեան լռութենէ ետք արտասանուեցան զոհերուն անունները, մինչ լիբանանեան բանակի ուղղաթիռներ յատուկ թռիչքներով երկինքը գունաւորեցին լիբանանեան դրօշակի՝ կարմիր եւ կանաչ գոյներով։

Գլխաւոր պատարագիչ Ռաաի Պատրիարքի կողքին էին Լիբանանի մօտ Վատիկանի նուիրակ՝ Արքեպիսկոպոս Ժոզեֆ Սփիթերի, Հայ Կաթողիկէ եւ Առաքելական եկեղեցիներու ներկայացուցիչներ՝ Պէյրութի հայ կաթողիկէ պատրիարքական թեմի օգնական եպիսկոպոս Գէորգ Ասատուրեան եւ Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Շահէ Արք. Փանոսեան, Ասորի կաթողիկէ Պատրիարք Իգնաթիոս Ժոզէֆ Գ. Եունան եւ աւելի քան 100 եպիսկոպոսներ եւ քահանաներ: Պատարագի արարողութեան մասնակից երգչախումբերուն մաս կազմեց նաեւ Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ «Արծիւեան» երգչախումբը։

Պատրիարք Ռաաի կոչ կ’ուղղէ ճշմարտութեան բացայայտման եւ արդարութեան հաստատման

Իր քարոզին մէջ Պատրիարք Ռաաի ըսաւ. «Մենք այստեղ ենք քրիստոնեաներու եւ իսլամներու միասնութեան ականատես ըլլալու համար՝ առ ի հաւատարմութիւն միայն Լիբանանին»:
«Սակայն ինչի՞ կը սպասեն իշխանութեան ղեկին կանգնած մարդիկ` տուժածներուն կարիքները հոգալու համար» հարցուց Պատրիարք Ռաաի, աւելցնելով, որ մինչեւ ի՞նչ մակարդակի անկում կը սպասեն որ երկիրը հասնի, որպէսզի իրենց սիրտը շարժի, եւ զգան ժողովուրդին ցաւը եւ աշխատին զայն մեղմացնելու։
Յիշատակի արարողութեան ժամանակ կարդինալ Ռաաի պետական պաշտօնեաները մեղադրեց հետաքննութենէն խուսափելու յանցանքով՝ շեշտադրելով, որ «Աստուծոյ հզօր ձայնը մարդկութեան դէմ այս յանցագործութեան համար հաշիւ պիտի պահանջէ իւրաքանչիւր պատասխանատու անձի խիղճէն»: Ան ցաւով յայտնեց որ մէկ տարի անց պայթիւնի վերաբերեալ հետաքննութիւնը կանգ առած է, եւ ամենաբարձր աստիճանի մեղաւորները տակաւին չեն բացայայտուած:
Ապա Մարոնիթ Պատրիարքը կոչ ուղղեց լիբանանցիներուն չյուսահատիլ եւ չենթարկուիլ բռնութիւններու, վերահաստատելով ճշմարտութեան բացայայտման եւ արդարութեան հաստատման անհրաժեշտութիւնը, վերջ դնելով «խայտառակ» անձեռնմխելիութիւններուն, որոնք թոյլ կու տան բարձրաստիճան պաշտօնեաներուն և սպաներուն խուսափելու հետաքննութենէն:
«Առանց ճշմարտութեան չկայ արդարութիւն: Չկայ ճշմարտութիւն առանց խիզախութեան: Չկայ խիզախութիւն՝ առանց դատին հաւատալու, իսկ ո՞ր դատը աւելի արժանի է խիզախութեան, ճշմարտութեան եւ արդարութեան, քան Պէյրութի նաւահանգիստի մէջ տեղի ունեցած պայթիւնի աղէտը»:
Մարոնիթ եկեղեցւոյ ղեկավարը յիշեցուց նաեւ Չորեքշաբթի օր Հռոմի մէջ Ֆրանչիսկոս Պապին կողմէ լիբանանցիներուն ուղղուած զօրակցական խօսքերը: Կարդինալ Ռաաի նաեւ կոչ ուղղեց ցուցարարներուն «խուսափիլ բռնութենէն, վիրաւորական խօսքերէն, իրենց հասկնալի զայրոյթն ու դժգոհութիւնը արտայայտելու համար սեփական հաստատութիւններու եւ ունեցուածքներու, ինչպէս նաեւ բանակի ու անվտանգութեան ուժերու վրայ յարձակումներէն։
Ան կոչ ուղղեց բոլոր լիբանանցիներուն «համարձակ, յստակ եւ թափանցիկ որոշումներ կայացնելու»՝ յաջորդ խորհրդարանական ընտրութիւններուն իրենց ներկայացուցիչները ընտրելու ատեն, որպէսզի փոխուի փտած եւ կաշառակեր իշխող դասը, որ Լիբանանը հասցուցած է անդունդի յատակին»:
Պատրիարքը այնուհետեւ լիբանանցի ժողովուրդէն խնդրեց իրենց կարեկցանքը ցուցաբերել Պէյրութին՝ օգնելով քաղաքի վերակառուցման եւ «ականատես ըլլալ միասնութեան»՝ իսլամներու եւ քրիստոնեաներու միջեւ:
Շնորհակալութիւն յայտնելով միջազգային ընտանիքին ցուցաբերած աջակցութեան համար, Պատրիարքը մատնանշեց, որ «Լիբանանի ներքաշուած այս տխուր իրավիճակը պայմանաւորուած է նաեւ արտաքին հակամարտութիւններով»: Հետեւաբար, ան կրկին բարձրաձայնեց Միջին Արեւելքի մէջ «Լիբանանի չէզոքութեան» իր կոչը, անգամ մը եւս կրկնելով երկիրը աղէտէն փրկելու «միասնութեան» անյապաղ անհրաժեշտութիւնը: Ըստ մարոնիթ պատրիարքի, այս միասնութիւնը պէտք է ճանչնայ լիբանանցի հասարակութեան կրօնական եւ մշակութային բազմազանութիւնը և Լիբանանի չէզոքութիւնը: «Մենք չենք ուզեր այլեւս հակամարտութիւններ եւ պատերազմներ: Եկէք միասնաբար հաստատենք ազատութեան եւ խաղաղութեան ուղին», իր խօսքը եզրափակեց կարդինալ Ռաաի:

ԲՈՂՈՔԻ ՑՈՅՑԵՐ ԵՒ ՀԱՇՈՒԵՏՈՒՈՒԹԵԱՆ ՊԱՀԱՆՋ

Մեծ աղէտի առաջին տարելիցին առթիւ տեղի ունեցող միասնական հոգեհանգստեան արարողութեան զուգահեռ եւ անկէ ոչ շատ հեռու, աղիտահար մայրաքաղաքը ականատես եղաւ նաեւ բողոքի հսկայական ցոյցերու, որոնց մասնակիցները զանազան ձեւերով իրենց վշտակցութիւնը արտայայտեցին նահատակներու հոյլին եւ ընդվզումն ու պոռթկումը՝ անպատժելիութեան դէմ։

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումէն զոհուած 10 հրշէջներու ընտանիքներու նստացոյց, հրշէջներու ծառայութեան քարուքանդ եղած կեդրոնատեղիին առջեւ

Ապահովական հակախռովարար ուժեր բուռն բախումներ ունեցան Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին պատասխանատուներու հաշուետուութիւնը պահանջող եւ Լիբանանի մէջ կեանքի պայմաններու խիստ վատթարացման պատճառով զայրացած ցուցարարներուն հետ։ Բուռն բախումներ արձանագրուեցան յատկապէս Խորհրդարանի կից փողոցներուն վրայ, ուր ոստիկաններ արցունքաբեր կազերով, մահակներով եւ ջրցան մեքանաներով հակադարձեցին քարկոծող ցուցարարներուն, որոնք կը փորձէին բարձրանալ դարպասներուն վրայ եւ ներխուժել Խորհրդարանի շէնք։ Ըստ Կարմիր Խաչի, 50 հոգի վիրաւորուած էին այս բախումներու ընթացքին։

Իսկ պաշտօնական արարողավայրէն քանի մը հարիւր մեթր հեռաւորութեան վրայ, հազարաւոր ցուցարարներ, լիբանանեան դրօշակներով եւ զոհուածներու լուսանկարները բարձրացուցած, հաւաքուած էին նաւահանգիստի մօտ՝ իրենց վշտակցութիւնը եւ զօրակցութիւնը արտայայտելու զոհուածներու հարազատներուն:

Ն.Է.Ն.

—————————

«․․․ Երբ կը խօսուի այս անոյշ երկրին մասին, սիրով կը յիշուի գեղեցկութիւնը՝ որով բնութիւնը զայն օժտած է, վարկը զոր կը վայելէ օտարներու առջեւ, մասնաւոր նախախնամութիւնը, որ զինքը կը պաշտպանէ աղիտալի վերիվայրումներէ, եղբայրական մթնոլորտը՝ որ զայն կը դարձնէ ապաստանարանը հալածեալ ժողովուրդներու եւ ակութն ազատութիւններու։ Այս առաւելութիւններով աւելի հեշտիւ կարելի կ՛ըլլայ ապահովել բոլոր քաղաքացիներուն կեանքի մակարդակ մը, որ համապատասխանէ մարդկային արժանապատուութեան» ըսած է Կարդինալ Գրիգոր Պետրոս ԺԵ․ Աղաճանեան, 27 Ապրիլ 1952-ին, Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքարանին մէջ Լիբանանի Հանրապետութեան Նախագահին ուղղած իր խօսքին մէջ։

Կարդինալ Աղաճանեանի այս պատմական վկայութենէն 37 տարի ետք, 1989-ի Հոկտեմբերին, երկրորդ քաղաքացիական պատերազմի ամէնէն թէժ օրերուն, Յովհաննէս Պօղոս Բ․ Քահանայապետը Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ բոլոր եպիսկոպոսներուն կ՛ուղղէ շրջաբերական մը, ուր Լիբանանին եւ լիբանանցիներուն մասին կը կատարէ հետեւեալ պատմական վկայութիւնը․- «Եկեղեցին կ՛ուզէ համայն աշխարհին ցոյց տալ որ Լիբանան երկիր մը ըլլալէ աւելին է, ազատութեան պատգամ մըն է եւ բազմազգիութեան օրինակ մը թէ՛ Արեւելքին եւ թէ Արեւմուտքին համար։ ․․․ Անոր փրկութիւնը այսօրուան աշխարհի ամէնէն ստիպողական եւ վեհ պարտականութիւններէն մէկն է»։ Այսպէս մտածեց ու գործեց աւ կը շարունակէ գործել նաեւ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը։

Աշխարհ քանիցս ցոյց տուաւ Լիբանանին հանդէպ իրեն սահմանուած այդ պարտականութիւնը կատարելու պատրաստակամութիւն, դժբախտաբար լիբանանցիները չյարգեցին այդ պարտականութեան ճանապարհը հարթելու իրենց յանձնառութիւնն անգամ։

Թէ՛ 1958-ի եւ թէ 1975-ի քաղաքացիական պատերազմները՝ հակառակ իրենց դաժան հետեւանքներուն, չկրցան ընել այն ինչ որ տեղի ունենալու վրայ է այսօր, եւ անհետացնել Մայրիներու երկրին այն պայծառ դիմագիծը՝ զոր նկարագրած էին Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ երկու երեւելի առաջնորդները, եւ ընկճել լիբանանցիներուն վերականգնելու կորովը։ Կ՛երեւի այն ժամանակ գործեց «մասնաւոր նախախնամութիւնը» եւ տեղի ունեցաւ «լիբանանեան հրաշքը» որով երկիրը վերականգնեցաւ եւ վերագտաւ իր երբեմնի կենսունակութիւնը եւ հմայքը։ Հակառակ անոր որ այսօր չկան ճգնաժամային եւ քաոսային վիճակը բացատրող պատերազմի, բռնկումներու, զինեալ ընդհարումներու, հոսանքներու հակամարտութիւններու նման պատճառներ, 17 Հոկտեմբեր 2019-էն ասդին ոչինչ մնացած է Մայրիներու երկրի երբեմնի այդ գեղեցկութենէն, վարկէն, զինք Միջին Արեւելքի Զուիցերիան դարձնող առաւելութիւններէն, որոնք համայն աշխարհի հիացումին առարկան դարձուցած էին զինք։ Ան այն աստիճան խրած է տիղմի մէջ որ անկէ դուրս գալու, գէթ աստիճանաբար, յոյսեր անգամ չեն յայտնուիր։ Քաոսային, անտիրութեան վիճակը որուն մատնուած է երկիրը բոլոր ոլորտներէն ներս՝ պետականէն, մինչեւ ամենայետին կենցաղական կառոյցը, անդարմանելի դարձած է։ Ֆինանս, տնտեսութիւն, դրամատուն, կրթական ցանց, ընկերային-հանրային ծառայութիւններ՝ ամէն ինչ։ Խօսքերը այլեւս բաւարար չեն նկարագրելու համար ողբերգութիւնը զոր կ՛ապրին լիբանանցիները, որոնք ամէն տեսակ զրկանքներու հոսանքն ի վեր կը թիավարեն ապրուստային դժուարութիւնները շրջանցելու իրենց բնորոշ հնարամտութեամբ ու չարքաշութեամբ, օրուան ապրուստը ապահովելու համար։ Մարդիկ այլեւս կորսնցուցած են «լիբանանեան հրաշք»ին եւ «մասնաւոր նախախնամութեան» հանդէպ իրենց հաւատքը։

Այս անտանելի վիճակին պատճառը Օգոստոս 4-ին Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ տեղի ունեցած երկրաշարժի համազօր պայթումը եւ քորոնաժահրի մահասփիւռ համաճարակը կրնայ թուիլ շատերուն։ Այս աղիտալի դէպքերը, որոնք մարդկային ու նիւթական սարսափելի վնասներ պատճառեցին (206 մեռեալ, 6500 վիրաւոր, նիւթական անհաշուելի վնաս), ծանրացուցին լիբանանցիներուն արդէն տագնապալի եւ անդիմանալի վիճակը եւ զայն գագաթնակէտին հասցուցին, սակայն այսօրուան բազմատեսակ տագնապներով տուայտող վիճակին հիմնական պատճառը աւելի խոր եւ հին արմատներ ունի։ Արդարեւ, վերջին երեք տասնեակ տարիներուն իրարայաջորդ կառավարիչներն են անոր գլխաւոր պատճառը՝ հասկցած չըլլալով որ՝ ինչպէս կը յորդորէր Կարդինալ Աղաճանեան, Հանրապետութեան նախագահին ուղղած իր խօսքին մէջ, «քաղաքական իշխանութիւնը եղած չէ անհատական շահի համար, եւ թէ հանրային պաշտօնները պարտին գործադրուիլ ոչ թէ ի նպաստ անոնց՝ որոնք կը կառավարեն, այլ ի նպաստ անոնց՝ որոնք կը կառավարուին»։ Յորդորական խօսքեր՝ որոնք ուղղուած են ոչ միայն այդ ժամանակուայ, այլ բոլոր ժամանակներու կառավարիչներուն եւ հանրային պաշտօնակատարներուն, այսօր՝ վաթսուն տարիներ ետք նաե՛ւ Լիբանանի քաղաքական վերնախաւի փտածութեամբ մեղադրուած պաշտօնակատարներուն, որոնց՝ բոլորի՛ հեռացումին պահանջով պոռթկացին եւ փողոց իջան քաղաքացիները՝ անխտիր բոլոր հոսանքներու, յարանուանութիւններու, դասակարգերու մասսաները։ Պահանջեցին հեռացումը քաղաքական այն դասին որ երկրի եւ ժողովուրդի շահերու հանդէպ իր անտարբերութեամբ, ապիկարութեամբ, անձնական եւ հատուածական շահերու հետամտութեամբ ծնունդ տուած է երկիրը այս վիճակին հասցուցած գլխաւոր պատճառի հետեւանքներուն, միւս պատճառներուն՝ արտաքին ճնշումններուն, ազդեցութիւններուն, Լիբանանը՝ արտաքին, շրջանային եւ միջազգային ուժերու հակամարտութիւններուն, հաշուեյարդարներուն բեմահարթակ դառնալուն, օտար տէրութիւններու շահամոլական նկրտումներուն եւ դեռ հազարումէկ միջամտութիւններու։ Պաշտօնակատարներ՝ որոնք իրենց քաղաքական, կուսակցական, համայնքային, յարանուանական, դաւանանքային պատկանելիութիւնները ծառայեցուցած են իրենց անձնական շահերուն, զորս գերադասած են հայրենիքի շահերէն։ Պետական կամ պաշտօնական կառոյցները անխնայօրէն օգտագործած են։ Ժողովուրդին վիճակով մտահոգուիլ ձեւացուցած են միայն։

Ովքե՞ր են անոնք։ Անանուն մարդիկ, հակառակ անոր որ ամէն յանցագործութեան, մեղադրանքի կամ ամբաստանութեան ետին անպայման յանցաւոր մը, մեղադրեալ կամ ամբաստանեալ մը կայ, պէ՛տք է ըլլայ, սակայն անոնցմէ յականէ յանուանէ ո՛չ մէկուն հաշուետուութեան կանչուած կամ հետապնդուած ըլլալու մասին իմացած ենք։ Փտածութեան եւ գայթակղութիւններու թղթածրարներով լեցուն են արդարադատութեան դարակները։ Սակայն ոչ մէկ հետաքննութեան աւարտին հասած ըլլալու մասին իմացած ենք։ Այս իրականութեան վերջին օրինակը Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումի մասին ցարդ ապարդիւն հետաքննութիւններն են, մինչ տուժողները՝ անօգնական, անտուն, արդար հատուցման կը սպասեն։ Հետաքննութիւնները չբացայայտեցին բան մը որ ժողովուրդը արդէն չէր գիտեր։ Հակառակ անոր որ հաստատուեցաւ թէ պայթումը բազմաթիւ մակարդակներու վրայ կատարուած բացթողումներու հետեւանք է, տասը ամիս ետք այդ բացթողումներու ոչ մէկ պատասխանատու հեշուետուութեան կանչուեցաւ եւ պատժուեցաւ։

Լիբանան կը գտնուի անդունդի զառիթափին վրայ։ Դէպի անդառնալի անդունդ անոր սահանգը արգելակելու փորձերը կը բախին քաղաքական վերնախաւի բաղկացուցիչներու փոխադարձ անհանդուրժողութեան, մինչ ժողովուրդը ամէն օր քիչ մը աւելի կ՛աղքատանայ։ Յայտնապէս անոնք կը փայլին իրենց անտարբերութեամբ ժողովուրդին վիճակը հանդէպ։ Բարեբախտաբար, դեռ եւս կան ժողովուրդին թշուառութեամբ մտահոգ հեղինակութիւններ, նախանձախնդիր մարդիկ, բայց անոնց ահազանգող ձայնը լսողներ չկան տակաւին։

16 / 05 / 2021

Երանաշնորհ Գրիգոր Պետրոս Ի․ Կաթողիկոս Պատրիարքին վերջին հրաժեշտը տուին համայն Կաթողիկէ եւ Արեւելեան Եկեղեցիները, Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութիւնը, Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Սիւնհոդոսական հայրերը, Լիբանանի Կաթողիկէ Պատրիարքներու եւ Եպիսկոպոսներու համաժողովը (APECL), Զմմառու Պատրիարքական Կղերի Միաբանութիւնը եւ Ղապրոյեան ընտանիքը Երեքշաբթի, 25 Մայիս 2021-ին սրտի խոր կսկիծով գուժեցին Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տէր Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքին վախճանումը, երկարատեւ հիւանդութենէ մը ետք։

Յաջորդող օրերուն, Երջանկայիշատակ Պատրիարքի վախճանման առթիւ իրենց ցաւակցութիւնները յայտնելու համար Հայ Կաթողիկէ պատրիարքարան այցելեցին լիբանանեան համայնքներու ներկայացուցիչներ, բարձրաստիճան հոգեւորականներ, Լիբանանի պետական երեսփոխաններ, նախկին եւ գործող նախարարներ, օտար դեսպանատուներու ներկայացուցիչներ, Պէյրութի, Պուրճ Համուտի եւ Այնճարի քաղաքապետութիւններու ներկայացուցիչներ, Լիբանանի դատական եւ ապահովական մարմիններու ներկայացուցիչներ, քաղաքական կուսակցութեանց ղեկավար մարմիններու ներկայացուցիչներ, հայկական եւ լիբանանեան միութիւններու ղեկավար դէմքեր, պաշտօնական անձնաւորութիւններ, կաթողիկէ միաբանութիւններու մեծաւորներ եւ կառոյցներու պատասխանատուներ։

ՍԲ. ՊԱՏԱՐԱԳ ԵՒ ՏԱՆ ԿԱՐԳ
Երջանկայիշատակ Հայրապետի վերջին հրաժեշտի եւ Տան կարգի արարողութիւններուն ներկայ գտնուեցան ոչ միայն կղերական դասն ու իր ընտանիքի անդամները, այլեւ հայ կաթողիկէ կառոյցներու ներկայացուցիչներ եւ մեծ թիւով հաւատացեալներ, որոնք Ուրբաթ, 28 Մայիս 2021-ին լեցուցած էին Աշրաֆիէի Սրբոյ Կուսին Աւետման եկեղեցին, իրենց վերջին հրաժեշտը տալու՝ վաստակաշատ Հայրապետին, որուն կեանքը եղած էր համակ նուիրում, եկեղեցւոյ, Ազգին, համայնքին, գիր ու գրականութեան, կրթութեան եւ մշակոյթին։

Ներկայութեամբ սիւնհոդոսական հայրերուն, նախագահութեամբ Պատրիարքութեան կառավարիչ Արհի. Տէր Պետրոս Արք. Միրիաթեանի, Սբ. Պատարագը մատուցանեց եւ օրուան քարոզը արտասանեց Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութեան Պէյրութի թեմի օգնական եպիսկոպոս Գերապայծառ Գէորգ Ասատուրեան, որ իր քարոզին մէջ ըսաւ յատկապէս.
«Այսօր հաւաքուած ենք այս սուրբ եկեղեցւոյ կամարներուն ներքեւ, Սուրբ եւ Անմահ Պատարագ մատուցանելու նորոգ հանգուցեալ մեր Հայրապետին՝ Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տէր Գրիգոր Պետրոս 20-րդ Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Պատրիարքին հոգւոյն համար։
Այս օրհնեալ եկեղեցականը աստուածային պարգեւ էր տրուած մեզի, հովուելու եւ առաջնորդելու Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին դէպի հանգիստ ափեր։
Ան եղած է ժրաջան եւ աշխոյժ հոգեւորական մը։ Աշխոյժ իր շինարարական եւ վարչական – կազմակերպչական գործունէութեամբ։ Նորոգութիւն բերած է ամէնուր ուր պաշտօնավարած է։
Եկեղեցական կեանքի եւ ծիսական նորոգութեան իր սէրը, զինք առաջնորդած է մօտէն զբաղելու եւ վերանորոգ հոգիով պատուաստելու եկեղեցւոյ հաւաքական աղօթքի կեանքը։
Նոյնիսկ իր նուաղ վիճակին մէջ, ան համակարգիչը առած կը գործէր, ժողովներ կը կազմակերպէր եւ կը ծրագրէր, ծառայելով իր հօտին եւ հոգալով անոր կարիքները։
Այս սուգի պահուն մեր մխիթարութիւնն է, որ մեզմէ մարմնով հեռացած մեր Հայրապետը իր նախնիներուն հետ մեզի բարեխօս պիտի ըլլայ ի փառս Աստուծոյ եւ ի պայծառութիւն Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ»։
Պատարագի աւարտին տեղի ունեցաւ Տան կարգը, նախագահութեամբ Արհի. Միրիաթեանի, որուն աւարտին ներկաներ մօտենալով վախճանեալ Հայրապետի դագաղին, յարգանքի իրենց տուրքը եւ վերջին հրաժեշտը տուին անոր։

ՅՈՒՂԱՐԿԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԹԱՂՈՒՄ
Շաբաթ, 29 Մայիս 2021-ին, Երջանկայիշատակ Պատրիարքին յուղարկաւորութեան կարգին ներկայ գտնուեցան Նորին Սրբութիւն Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետի ներկայացուցիչ կարդինալ Մարիօ Զենարի, մարոնիթներու Պատրիարք եւ Կաթողիկէ Պատրիարքներու եւ Եպիսկոպոսներու խորհուրդի նախագահ Մար Պշարա Պութրոս Ռաաի, Ն·Ս·Օ·Տ·Տ· Արամ Ա· Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Լիբանանի մէջ պապական նուիրակ Գերապայծառ Ժոզէֆ Սփիթերի, Մերձաւոր Արեւելքի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներու միութեան նախագահ Վերապատուելի Մկրտիչ Գարակէօզեան, Սիրիաք կաթողիկէներու Պատրիարք Իկնաթիոս Ժոզէֆ Եունէն Գ., Լատին համայնքի առաջնորդ Սեզար Էսսայեան, հայ եւ օտար հոգեւորականներ, սրբազան հայրեր, առաքինազարդ քոյրեր, Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Վահագն Աթաբեկեան, Լիբանանի Հանրապետութեան նախագահ Միշել Աունի եւ Գործող վարչապետ Հասսան Տիապի ներկայացուցիչ՝ Մարզական եւ Երիտասարդութեան հարցերու նախարար Վարդենի Օհանեան, Խորհրդարանի նախագահի ներկայացուցիչ երեսփոխան Ժան Թալուզեան, նշանակեալ վարչապետ Սաատ Հարիրիի ներկայացուցիչ երեսփոխան Նեզիհ Նեժըմ, պետական, քաղաքական, զինուորական եւ պաշտօնական անձնաւորութիւններ։

Յուղարկաւորութեան կարգը հանդիսապետեց Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութեան նորանշանակ կառավարիչ եւ Բերիոյ թեմի Առաջնորդ Պետրոս Արք. Միրիաթեան։ Օրուան քարոզը արտասանեց Պէյրութի Պատրիարքութեան թեմի օգնական եպիսկոպոս Գերպ. Գէորգ Ասատուրեան, որ իր խօսքը սկսաւ Յիսուս Քրիստոսէն մէջբերումով.

«Հօրմէ ելայ եւ աշխարհ եկայ
Նորէն կը թողում աշխարհը
եւ Հօրը կ՛երթամ»։
(Յովհ. 16։28)

Վերոյիշեալ աւետարանական խօսքը, որ քաղուած է մեր Տիրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի խօսքերէն, այսօր մեր եկեղեցին անգամ մը եւս զանոնք կ’ուզէ արտասանուած տեսնել բերնով իր սիրելի զաւկին եւ սպասաւորին, իր հովուապետին եւ հայրապետին՝ Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տէր Գրիգոր Պետրոսի Ի. Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Պատրիարքին որ այս պահուն իր վերջին հրաժեշտը կու տայ մեզի՝ վերադառնալու համար իր երկնաւոր Հօր:
Այս խօսքին մէջ կ’ամփոփուին յոյսի եւ մխիթարութեան խոր իմաստները: Յոյս՝ որովհետեւ անոնք մեզի ցոյց կու տան, թէ այս աշխարհը՝ մեզ դէպի երկինք առաջնորդող անցք մըն է միայն, աշխարհ մը՝ ուր երկնքի համար կ’ապրինք, կ’աշխատինք եւ կը գործենք: Իսկ մխիթարութիւն՝ որովհետեւ գիտենք, որ մեր Հայրապետը իր երկնաւոր Հօր մօտ է, ուրկէ իր նախնիներուն հետ միասին պիտի աղօթէ իր սիրելի Եկեղեցւոյ եւ ժողովուրդին համար:
Կ’ուզեմ միասին յիշենք իր պատրիարքական ձեռնադրութեան անդրանիկ պատգամը, ուր անդրադառնալով իր ընտրութեան՝ իրեն յատուկ զուարթախօսութեամբ ըսած էր․«Աստուած զիս ընտրեց յառաջացած այս տարիքիս: Չեմ գիտեր որքան պիտի ապրիմ, բայց կ’ուզեմ ապահով ըսել, թէ ամբողջ կարողութեամբ պիտի սպասարկեմ իմ եկեղեցիիս եւ ազգիս»:
Աշխատանքն ու սպասաւորութիւնը իր ամենացայտուն յատկանիշներէն էին: Ան տքնաջան եւ աշխատասէր եկեղեցական մըն էր: Իր սկսած աշխատանքը երբեք կիսատ չէր թողուր, նոյնիսկ եթէ հարկ ըլլար երկար ժամեր արթուն մնալ: Ան միաժամանակ խստապահանջ էր, կ’ուզէր որ իրեն հետ աշխատողները իր օրինակին հետեւին: Իր աշխատասիրութեան պտուղը եղաւ այն իրողութիւնը որ իր սպասարկութեան վայրերը ու ստանձնած պաշտօնները ծաղկեցան ու բարգաւաճեցան:
Առիթը ունեցած եմ միասնաբար իր հետ սպասարկելու ֆրանսայի մեր հայ կաթողիկէ գաղութին: Գիտեմ թէ ան ինչպիսի շինարարական նորոգութիւններ եւ կազմակերպչական-վարչական բարեկարգումներ կատարեց:
1991-ի Հայաստանի անկախութենէն ետք, ան ուղղուեցաւ Մայր Հայրենիք, հոն կազմակերպելու եւ ձեւաւորելու համար հայ կաթողիկէ համայնքը:
Միեւնոյնը կրնամ ըսել իր պատրիարքական ծառայութեան տարիներուն համար: Իր հովանիին ներքոյ աշխատիլ նման է մեղուի փեթակի մը, ուր անխոնջ աշխատանքը իր անուշահամ պտուղը կու տայ շատերուն որպէսզի զայն ճաշակեն:
Թէեւ իր յարաբերութիւններու շրջանակը ընդարձակ էր, սակայն պէտք է կարեւորութեամբ արձանագրել իր անձնական ջերմ յարաբերութիւնները Հայ Առաքելական քոյր եկեղեցիներու հովուապետերուն հետ:
Եկեղեցականի իր տիպարն ալ նոյնքան յատկանշական էր: Զինք մեծապէս կը հետաքրքրէր եկեղեցական – ծիսական կեանքը: Ծէսը, որպէս հաւաքական աղօթքի արտայայտութիւն, ինչպէս նաեւ աւետարանչութեան կարեւոր ազդակ, միշտ եղած են իր յատուկ ուշադրութեան առարկան: Կ’ուզէր որ եկեղեցական ծիսակատարութեան ընդմէջէն, հաւատացեալը կարենայ դիւրաւ հանդիպիլ իր Արարչին:
Անմոռանալի է իր մասնակցութիւնը Ս. Նարեկացիի Տիեզերական Վարդապետ հռչակումին ի խնդիր երկար տարիներ տարուած աշխատանքին եւ անոր յաջողութեամբ պսակումին։
Անխոնջ շինարար-բարենորոգող էր ինչպէս ցոյց կու տան իր շրջապատէն ներս կատարուած աշխատանքները։
Թերեւս այս բոլորէն առաջ եւ վեր ան աղքատասէր էր ինչպէս ցոյց կու տան երկու տարիներէ ի վեր Լիբանանի մէջ տիրող տնտեսական-ընկերային անտանելի պայմանները յաղթահարելու համար աղքատներուն ի նպաստ լուսարձակներէ հեռու կատարած բազմազան օգնութիւնները, նպաստաբաշխումները։
Վերջին օրերուն զինք զգետնող հիւանդութիւնն անգամ չկրցաւ արգելակել իր ծրագիրներուն հետապնդումը։
Իր նուաղ վիճակին մէջ անգամ, համակարգիչը իր մօտ առած կը գործէր, կը կազմակերպէր, ժողովներ եւ հանդիպումներ կը սարքէր եւ իր եկեղեցւոյ եւ ժողովուրդին կարիքներուն կը փորձէր հասնիլ:
Անոր անունով Ս. Պօղոսի խօսքը կրնանք կրկնել այսօր․ «Բարի պատերազմը պատերազմեցայ, ընթացքը կատարեցի, հաւատքը պահեցի: Ասկէ ետք ինծի կը մնայ արդարութեան պսակը, զոր Տէրը, արդար Դատաւորը, պիտի հատուցանէ այն օրը. ոչ թէ միայն ինծի, հապա այն բոլորին, որոնք անոր յայտնուիլը սիրեցին» ( Ա. Տիմ. 4:7-8): Այս «Արդարութեան պսակին» ան պիտի արժանանայ իր հաւատարմութեան եւ յարատեւութեան համար: Հաւատարիմ՝ իր Տիրոջ եւ յարատեւութիւն՝ այդ Տիրոջ եւ ժողովուրդին ծառայութեան մէջ:
Յուզումն ու կսկիծը մեր բնական զգացումներն են այս պահուն: Բայց կրնամ լսել Քրիստոսի բառերուն արձագանգը իր բերնէն․« Մի՛ լաք իմ վրաս…» (Ղուկ. 23:28): Չլանք, որովհետեւ ան թէեւ մարմնով մեզմէ հեռու է, սակայն իր առաքելութիւնը պիտի շարունակէ երկինքէն երանելի Մալոյեանի, Նարեկացիի եւ Զմմառու Տիրամօր հետ միասին աղօթելով մեզի համար:
Սիրելի եղբայրներ, եւ քոյրեր այնքան կարիքը ունինք այս աղօթքներուն, մանաւանդ մեր ապրած տագնապալի այս օրերուն:
Արդարներուն յիշատակը յաւիտեան մնայ:
Կորսնցուցինք սիրելի Հայրապետ մը եւ շահեցանք երկնքի մէջ՝ Քրիստոսի կողքին բարեխօս մը:
Մնաք օրհնութեամբ:

Յուղարկաւորութեան արարողութեան աւարտին, Սրբազան Քահանայապետին ցաւակցագիրը ընթերցեց կարդինալ Մարիօ Զենարին, Արեւելեան Եկեղեցիներու ժողովի նախագահ կարդինալ Լէոնարտօ Սանտրիի խօսքը արտասանեց Գերպ. Սփիթերի, երջանկայիշատակ Հայրապետի կտակէն հատուած մը ընթերցեց Պատրիարքական փոխանորդ Արհի. Գերպ.Գաբրիէլ թ.ծ.վ. Մուրատեան։ Հուսկ, Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ Սիւնհոդոսական հայրերը ցաւակցութիւնները ընդունեցին, նախ եկեղեցւոյ Աւագ Խորանին առջեւ՝ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետին ներկայացուցիչ կարդինալ Զենարիէն, համայնքապետերէն, եպիսկոպոսներէն, միաբանութիւններու մեծաւորներէն ու մեծաւորուհիներէն, ապա՝ Դասին առջեւ ցաւակցութիւնները շարունակեցին ընդունիլ Լիբանանի Հանրապետութեան եւ խորհրդարանի նախագահներու եւ վարչապետներու ներկայացուցիչներէն, Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանէն, պետական, քաղաքական ու զինուորական անձնաւորութիւններէն, հուսկ՝ քահանայից դասէն եւ հաւատացեալներէն։
Ցաւակցութիւններէն ետք, Երջանկայիշատակ Տէր Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքին մարմինը փոխադրուեցաւ Պատրիարքական Կղերի Զմմառու մայրավանք, ուր կատարուեցաւ գերեզմանի կարգը, հանդիսապետութեամբ Արհի. Պետրոս Արք. Միրիաթեանի ու ամփոփուեցաւ Կաթողիկոս Պատրիարքներու դամբարանը։

Կիրակի, 30 Մայիսի առաւօտեան ժամը 10։30-ի Սուրբ եւ Անմահ Պատարագի աւարտին, հոգեհանգստեան պաշտօն կատարուեցաւ հանգուցեալ Հայրապետին դիտաւորութեան Զմմառու մայրավանքին մէջ։

Աղքատները կորսնցուցին հոգատար Հայր մը,
աշակերտութիւնը՝ առատաձեռն բարերար մը,
քահանայից դասը՝ նախանձախնդիր Հովուապետ մը,
Եկեղեցին եւ Ազգը՝ համակ նուիրեալ ծառայ մը։

Հայ կաթողիկէ համայնքը կորսնցուց իր իսկական «Հայրը եւ Գլուխը», Բարի Հովիւը, որ աշխարհ եկած էր միայն ծառայելու համար։ Ծառայելու ո՛չ միայն իր հովուութեան յանձնուած հօտին, այլ համայն ազգին։ Այս ճշմարտութեան վկաները եղան զինք հեռուէն կամ մօտէն բոլոր ճանչցողները եւ անոր ծառայասիրութեան բարիքները վայելողները, ինչպէս Այնճարի Աղաճանեան Սանուց Տան մանուկներն ու պատանիները, որոնք իրենց ընտանեկան հարազատ միջավայրի եւ բարենորոգուած տան ընձեռած բարենպաստ պայմանները կը պարտին Հոգեւոր Տիրոջ, անոր գուրգուրալից հոգատարութեան։
Այսպիսին էր Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տէր Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքը Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ Հայոց, որ շիջեցաւ եւ գնաց իր Երկնաւոր Հօր միանալու 25 Մայիս 2021, Երեքշաբթի կէսօրին։ Միայն անողոք հիւանդութիւնը կրնար արգելակել անոր ծառայասիրութեան թափը եւ շրջագիծը։ Արդարեւ, մինչեւ վերջին շունչը ան մտահան չըրաւ Լիբանանի տագնապալի պայմաններուն հետեւանքով թշուառութեան մատնուած ընտանիքները եւ հայ կաթողիկէ վարժարաններուն բազմահազար աշակերտները, որոնց վրայէն վստահ եմ իր բարեխօս նայուածքը պիտի չշեղէ Երկնաւոր Հօր մօտէն։ Պիտի միանայ Տիրամօր բարեխօսութեան Եկեղեցւոյ, Ազգին, Լիբանանին, Հայաստանին եւ Արցախին համար, զորս կը յիշէր յընթացս իր մատուցած ամէն պատարագին եւ արտասանած աղօթքին։
Արդէն երջանկայիշատակ Հոգեւոր Տիրոջ ուրիշ առանձնայատկութիւններէն մէկը եղաւ չափազանց խոնարհութիւնը։ Ասով յատկանշուեցաւ իր ամբողջ գործունէութիւնը, զոր ծաւալեց լուսարձակներէ հեռու, առանց փողի ու թմբուկի, առանց քարոզչութեան, յաճախ զրկելով զիս անոր մասին մամուլով արձագանգելու հաճելի պարտականութենէն անգամ «ի՞նչ հարկ կայ» ըսելով։ Ան՝ իբրեւ Հայրապետ ամենայն խոնարհութեամբ գործելու իր յանձնառութիւնը կատարեց իր գահակալութեան անդրանիկ պատգամով։ «Ինչպէս կ’ըսէ սուրբ Պօղոս, մարմնի անդամները միեւնոյն պաշտօնը չունին, սակայն անոնցմէ ոչ մէկը աւելորդ է, որովհետեւ անոնք զիրար կը լրացնեն, տարբեր բայց կենսական ու անփոխարինելի դերերով» ըսաւ ան եւ այս համոզումով եւ այս տեսլականով ալ հրաւիրեց Հայ Կաթողիկէ համայնքին անխտիր բոլոր կենսունակ տարրերը, սկսեալ նուիրապետական դասէն մինչեւ ամենահամեստ դասակարգերը, անցնելով կղերէն եւ համայնքին յանձնառու անդամներէն, այլազան կերպերով եւ տարբեր մակարդակներով իրենք զիրենք պատասխանատու զգալու Քրիստոսի Եկեղեցւոյն յարաճուն կառուցման եւ աճումին։ Ան գործեց ու ստեղծագործեց ի խնդիր այդ յարաճուն կառուցման եւ աճումին։ Եւ մարմնոյն միւս անդամներուն հաւասարազօր մէկ անդամը ըլլալու իր համեստութեան առաջին ապացոյցը տուաւ Պատրիարքութեան պաշտօնական դահլիճի ճակատէն պատրիարքական գահը սովորական բազկաթոռով մը փոխարինելու թելադրութեամբ։ Ոչ մէկ հանգամանք եւ պատիւ կրցան զինք իր համեստութենէն դուրս բերել։
Հաւատաց, քարոզեց ու պատգամեց որ լաւ Հայ ըլլալու համար պէտք է ըլլալ նաեւ լաւ քրիստոնեայ, դառնալու համար արժանաւոր զաւակը առաջին քրիստոնեայ ազգին։ Այս նպատակով ալ զարկ տուաւ քրիստոնէական դաստիարակութեան հրատարակելով եւ տարածելով հոգեւոր գրականութեան բազմաթիւ օրինակներ՝ ամենափոքր աղօթագիրքէն մինչեւ Նոր Կտակարան աշխարհաբար թարգմանութեամբ, թարգմանել տուաւ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետին «ԵՂԲԱՅՐՆԵՐ ԵՆՔ ԲՈԼՈՐՍ» (Fratelli tutti) պատմարժէք շրջաբերականը՝ եղբայրութեան եւ ընկերային բարեկամութեան մասին, եւ Տք. Ռոժէ Քույի խմբագրութեամբ լոյս տեսած սքանչելի համադրութիւնը Աւետարանին՝ «ԱՍՏՈՒԱԾ ՄԵԶԻ ՀԵՏ» խորագրեալ (Dio Con Noy)՝ սահմանուած լայն հասարակութեան, բոլոր անոնց որոնք չորս Աւետարանները կարդալու համբերութիւնը չունին։
Ղապրոյեան Հոգեւոր Տիրոջ գրասենեակը դուռը բաց իսկական աշխատանոց մըն էր՝ բարենորոգչական, քրիստոնէական քարոզչութեան, եկեղեցական, կրթական, բարեսիրական, մշակութային ծրագիրներու մշակման, որուն կը վերհսկէր իրեն յատուկ բծախնդրութեամբ, կանխելու համար ամէն վրիպում ու թերացում։ Ափսոս որ իր ծրագիրները իրենց լրումին հասցնելու առիթը չունեցաւ։
Իր գահակալութեան Սուրբ Պատարագի ընթացքին արտասանած ֆրանսերէն խօսքին մէջ, Հոգեւոր Տէրը ըսած էր որ իր մեծ հայրը եւ մեծ մայրը, որոնք Հայոց Ցեղասպանութեան չարչարանալից զոհերէն եղած էին Մարտինի մէջ, չէին կրնար երեւակայել որ հարիւր տարի ետք իրենց թոռը՝ Գրիգորը, որ բազմանդամ ընտանիքի 6-րդ զաւակն էր, 81 տարեկանին պիտի կոչուէր պատրիարքական առաքելութեան։ Ինչքա՜ն տառապահար, ապա նահատակ մայրեր եւ հայրեր չերեւակայեցին որ իրենց զաւակներն ու թոռները պիտի դառնան յարուցեալ ազգին պարծանքն ու պատիւը։

25 / 05 / 2021

Եսայի մարգարէն, շուրջ Քրիստոսէ 750 տարիներ առաջ, հոգեշունչ բառերով նախատեսեց թէ «մանուկ մը ծնաւ, որդի մը տրուեցաւ մեզի եւ Անոր ուսերուն վրայ դրուեցաւ իշխանութիւնը.Ան պիտի կոչուի իշխան խաղաղութեան»: (Ես. 9, 6):

Պօղոս առաքեալ, Քրիստոսի Ծնունդէն 60 տարի ետք, Գաղատացիներուն ուղղած իր թուղթին մէջ գրեց. «Երբ եկաւ ժամանակներուն լրումը Աստուած առաքեց իր Որդին, որ ծնաւ կնոջմէ, մտաւ օրէնքի տակ, որպէսզի գնէր անոնք որ օրէնքի տակ էին եւ մենք որդեգրութիւն ընդունէինք» (Գաղ. 4, 4) :

Իսկ Մատթէոս Աւետարանիչը նախապէս աւետեց. «Ահա կոյսը պիտի յղանայ, որդի մը պիտի ծնի եւ զայն պիտի կոչեն Էմմանուէլ, որ կը թարգմանուի Աստուած մեզի հետ» (Մտթ.1, 23):

Այսօր որ կը յիշատակենք Քրիստոսի Սուրբ Ծնունդը Բեթղեհէմի քարայրին մէջ, անասուններու մսուրի մը մէջ, Յովհաննէս աւետարանիչը, այսպէս կը նկարագրէ Աստուծոյ Որդւոյն յաւիտենական էութիւնը. «Սկիզբը՝ Բանը կար, եւ Բանը Աստուծոյ քով էր, եւ Բանը Աստուած էր, ամէն ինչ Անով եղած է եւ գոյութիւն ունեցող Բաներէն ոչ մէկը առանց Անոր եղած է: Կեանքը Անոր մէջ էր եւ կեանքը մարդերու լոյսն էր: Լոյսը խաւարին մէջ կը լուսաւորէ, բայց խաւարը չըմբռնեց զայն» (Յովհ.1, 1-5):

Հակառակ իր աստուածային էութեան, իրատես կ’ըլլանք թէ ինչպէ՜ս «Ինք, որ Աստուծոյ կերպարանքով էր, յափշտակութիւն չհամարեց հաւասար ըլլալ Աստուծոյ: Բայց ինքզինքը ունայնացուց, ծառայի աստիճան առնելով, մարդոց նման դառնալով եւ մարդու տեսքով յայտնուելով: Խոնարհեցուց ինքզինքը, հնազանդ դառնալով մինչեւ մահ եւ մինչեւ մահը՝ խաչին» (Փիլ 2, 6-8):

Ժամանակն է որ հարց տանք մենք մեզի, ա՜յսօր. ի՞նչ տեղ կը գրաւէ մեր ներկայ կեանքին մէջ այդ եղելութիւնը որ կը կոչուի Ծնունդը Քրիստոսի: Կը հաւատա՞նք որ Ան ամբողջ Տիեզերքի Արարիչն է, աշխարհի Լոյսը, մարդկութեան Փրկիչը: Լոյսի եւ խաւարի պայքարը աշխարհի սկիզբէն ի վեր գոյութիւն ունի եւ պիտի շարունակուի, որքան ատեն որ կան մարդիկ, որոնք կը նախընտրեն խաւարը լոյսէն:

Քրիստոս եկաւ՝ վանելու համար խաւարը ուր թաղուած էր կորսուած մարդկութիւնը, արմատախիլ ընելու համար ատելութիւնը, տարածելու համար սէրն ու համերաշխութիւնը, որպէսզի խաղաղութիւնն ու երջանկութիւնը դադրին երազ մը, ցնորք մը ըլլալէ:

Կեանքը Անոր մէջ էր եւ կեանքը՝ մարդերուն լոյսն էր, աղբիւր՝ յոյսի եւ երջանկութեան: Յոյսի՝ որովհետեւ գիտենք այսուհետեւ թէ մեր կեանքը անիմաստ ու աննպատակ գոյութիւն մը չէ: Գիտենք թէ մեր մղած առօրեայ պայքարն ու կրած տառապանքները ապարդիւն չեն, որովհետեւ անոնց կը յաջորդէ խաղաղութիւնն ու երջանկութիւնը, ո՜չ միայն անդենականի մէջ՝ այլ մեր ա՜յս երկրաւոր ուղեւորութենէն սկսեալ:

«Աստուած այնքա՜ն սիրեց աշխարհը, այսինքն մարդկութիւնը, որ մինչեւ իսկ իր Միածի՜նը տուաւ աշխարհին՝ որպէսզի ան չկորսուի, այլ ստանայ յաւիտենական կեանքը» (Յովհ. 3, 16):

Աստուած ո՜չ միայն մեզի հե՜տ եղաւ, այլ մեզմէ մի՜ն դարձաւ: Մեր մարդկային բոլո՜ր յատկանիշները առաւ, ներառեալ տկարութիւնն ու նուաստացումը, նախատինքն ու հալածանքը, սկսեալ ծնունդէն ախոռի մը մէջ՝ մինչեւ մահ, եւ ամէնէ՜ն ստորնացուցիչը մահերուն, խա՜չը, որուն վրայ կը գամուէին ոճրագործները: Եւ այդ բոլորը՝ մեզ փրկելու համար մեղքէն ու մահէն:

Յիսուսին Ծնունդը, սիրելի հաւատացեալներ, կը յատկանշուի անով, որ մեզ կը մօտեցնէ Աստուծոյ եւ մարդոց: Տխուր է այն Ծնունդը՝ ուր բացակայ է Աստուծոյ եւ մարդոց սէրը, որ կը մղէ մեզ հաշտութեան եւ խաղաղութեան, զոյգ նախապայմանները՝ հարազատ երջանկութեան:

Մարդիկ կորսնցուցած են նոյնիսկ կեանքին իմաստը, նպատակը: Շատեր չեն գիտեր իսկ թէ ինչո՜ւ աշխարհ եկած են եւ ո՜ւր կ’երթան. կը կասկածին նոյնիսկ թէ անդենական կեանք մը կայ որ պիտի յաջորդէ այս անցաւոր կեանքին. որովհետեւ կ’անգիտանան թէ մարդը կենդանիներէն տարբեր էակ է, ստեղծուած ըլլալով Աստուծոյ պատկերին համեմատ, օժտուած հոգիով մը անմա՜հ, որով կը զանազանուի անասուններէն:

Եւ այդպէս կը ծագին խռովութիւնները, անվերջ պատերազմներն ու անոնց հետեւող աղէտները: Այս տխուր պատկերը ցայտուն կերպով կը պարզուի մեր առջեւ՝ այսօր, Միջին Արեւելքի մէջ, աշխարհի այն մասին մէջ ուր Հին թէ Նոր Ուխտերը մարմին առած են, ուր հնչած է պատգամը սիրոյ եւ խոստումը մարդկային փրկութեան:

Մեր աղօթքը յատուկ կերպով կը բարձրանայ՝ մեր Մայր Հայրենիքի խաղաղութեան ու բարօրութան համար, մանաւանդ այս օրերուս ուր նկատելի փոփոխութիւններ տեղի կ’ունենան հոն, մեծ յոյսեր յարուցանելով մեր ժողովուրդին սրտերուն մէջ: Կ’աղօթենք մեր սիրելի Արցախին համար, որպէսզի յարգուի անոր իրաւունքը ազատ ու անկախ հայրենիք մը կերտելու, կ’աղօթենք Լիբանանի, Սուրիոյ, Իրաքի եւ Միջին Արեւելքի բոլոր երկիրներուն համար, ուր ի զուր յոյսեր կ’արծարծուին որ վերջ պիտի գտնեն աղիտաբեր խռովութիւնները: Կ’աղօթենք վերջապէս համայն աշխարհի խաղաղութեան համար, «Զի լռեսցեն պատերազմունք, դադարեսցին յարձակմունք թշնամեաց, տնկեսցի սէր եւ արդարութիւն ի յերկրի»:

Մեր աղօթքը կը բարձրացնենք դէպի անոր որ «այնքա՜ն սիրեց աշխարհը որ իր Միածին Որդին տուաւ աշխարհին». մեր աղօթքը՝ անոնց համար է որ ձեռք առած են աշխարհի ղեկն ու անոր ճակատագիրը, յատկապէս՝ մեր Մայր Հայրենիքին, Արցախին, մեր սիրելի Լիբանանին ու տառապեալ Սուրիոյ եւ Իրաքի ժողովուրդներուն որ վճռական օրեր կ’ապրին, մինչեւ որ լման խաղաղութիւն վայելեն, մեր բոլոր Հոգեւոր Առաջնորդներուն համար որ սիրոյ ճամբան ցոյց կու տան իրենց յանձնուած հոգիներուն, վերջապէս բոլոր բարի կամքով լի մարդերուն եւ կիներուն որոնք սիրով կ’արձագանգեն Բեթղեհէմի հրեշտակներու երգին. «Փա՜ռք Աստուծոյ երկինքի բարձունքներուն մէջ եւ խաղաղութիւն երկրի վրայ՝ բոլո՜ր բարի կամքով մարդոց»:

Ամէն անգամ որ մենք, քրիստոնեաներս, կը տօնենք Յիսուսի Ծնունդը, շատ բնականօրէն մեր մտքին առջեւ կու գայ ուրախութիւնը, ցնծութիւնը, որ յատուկ է մանաւանդ մանուկներուն, այսինքն ամէն անոնց՝ որ մաքուր են սրտով:

«Ե՜ս եմ աշխարհի լո՜յսը. ով որ ետեւէս գայ՝ խաւարի մէջ պիտի չքալէ, այլ պիտի ընդունի յաւիտենական կեանքը»: «Լոյսը՝ աշխարհ եկաւ, եւ մարդիկ խաւարը աւելի՜ սիրեցին քան լոյսը, որովհետեւ իրենց գործերը չա՜ր էին: Ով որ չար կը գործէ, կ’ատէ լոյսը» :

Սուրբ Ծննդեան այս օրհնաբեր օրերէն օգտուելով, պահ մը սեւեռենք մեր աչքերը մսուրին մէջ մարմնացած Աստուածորդիին, Տիեզերքի Արարիչին, աշխարհի Լոյսին, մարդկութեան Փրկիչին, Խաղաղութան Իշխանին, եւ աղերսենք զայն որ շարժէ՜, ցնցէ՜ խիղճերը անոնց որ մարդկութեան ճակատագիրը ձեռք առած, աշխարհի խաղաղութիւնը վտանգի մէջ կը պահեն, թշուառներու տառապանքը անտեսելով, եւ իրենց փառքն ու շահերը միայն հետապնդելով:

«Փա՜ռք ի բարձունս Աստուծոյ եւ յերկիր խաղաղութիւն» (Ղկ. 2, 14):

Ափսո՜ս, որքա՜ն հեռու է իրականանալէ այսօր խաղաղութիւնը աշխարհի վրայ. կը տեսնենք ատելութիւնը մարդոց, ժողովուրդներու, ազգերու ու պետութիւններու միջեւ, որոնք ոգի ի բռին կը պայքարին իրարու դէմ, ջանալով իրարմէ խլել հարստութիւն կամ ափ մը հող, ի գին հարիւրաւոր, հազարաւոր, հազարաւորներ կեանքերու կորուստին: Արեւելք ու Արեւմուտք, անխտիր, դարձած են բեմ՝ համատարած ու անվերջ խռովութիւններու, որոնցմէ զերծ մնացած չեն մեզ շրջապատող երկիրները, յատկապէս Միջին Արեւելքի տարածքին վրայ: Մեզ կը մտահոգեն այս օրերուն արդար ցասումն ու պոռթկումը անիրաւուած, անապահովութեան մատնուած ժողովուրդին, մանաւանդ երիտասարդութեան, որոնք, ճարահատ, կը մղուին յեղափոխութեան դիմելու կամ երկիրը լքելու: Կրնա՞նք անտարբեր մնալ անոնց բարկութեան դիմաց, յուսալով որ օր առաջ այս երկրին տիրակալները զգաստանան, հրաժարին իրենց փառքի ու յափշտակութեան մոլուցքէն եւ մտահոգուին իրենց ժողովուրդին տառապանքով:

Բոլոր սրտով սուրբ եւ օրհնեալ Ծնունդ ու երջանիկ Նոր Տարի կը մաղթենք ձեզի եւ Տիրոջ աստուածային Օրհնութիւնները կը հրաւիրենք ձեր ընտանիքներուն, ձեր անձերուն եւ ձեր բարի ձեռնարկներուն վրայ:

«Խաղաղութիւն կը թողում ձեզի: Ի՜մ խաղաղութիւնս կու տամ ձեզի»:

 Ա՜յս է Ծնունդի անանցանելի խոստումը:

ՔՐԻՍՏՈՍ ԾՆԱՒ ԵՒ ՅԱՅՏՆԵՑԱՒ

Գիտնականները խնդրագիրին մէջ նշած են, որ Արցախի մէջ ստեղծուած մարդասիրական աղէտի կողքին վտանգուած է նաեւ այդ տարածքին մէջ գոյութիւն ունեցող հայկական հարուստ մշակութային ժառանգութիւնը՝ բաղկացած հարիւրաւոր կանուխ քրիստոնէական, միջնադարեան եւ նոր շրջանի եկեղեցիներէ, վանքերէ եւ տարբեր յուշարձաններէ:

«Գիտնականները փաստեր ներկայացուցած են, թէ ինչպէ՛ս ոչ հեռու անցեալին Ազրպէյճանի կառավարութեան կողմէ համակարգուած կերպով ոչնչացման ենթարկուած է վերջինիս վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքներու հայկական գեղարուեստական եւ ճարտարապետական ժառանգութիւնը», նշուած է հաղորդագրութեան մէջ:

Գիտնականները յոյս յայտնած են, որ Ֆրանչիսկոս պապի հեղիկանաւոր միջնորդութեամբ կարելի պիտի ըլլայ համախմբել համապատասխան միջազգային կառոյցները՝ փրկելու համար պատմական Հայաստանի տարածքին մէջ գտնուող եւ հաւատքի վկայութիւն հանդիսացող ժառանգութիւնը, որ ունի համաշխարհային նշանակութիւն:

«Սփութնիք» կը յիշեցնէ, թէ նախապէս ռուս մշակոյթի գործիչներ, որոնց շարքին խմբավար Վատիմ Սփիվաքով եւ Թէոտոր Քուրենթզիս, երաժիշտ Պորիս Կրեպենշիքով եւ բեմադրիչ Ալեքսանտր Սոքուրով, Արցախի քրիստոնէական մշակութային, գեղարուեստական եւ ճարտարապետական ժառանգութեան յուշարձանները համաշխարհային ժառանգութեան ցուցակին վրայ ներառելու խնդրանքով դիմած էին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին:

—————————-

Հայաստանի եւ աշխարհատարած բոլոր հայկական եկեղեցիներուն կոչնակները զօրակոչ հնչեցուցին հրաւիրելով մեր ժողովուրդին բոլո՛ր զաւակները, մեծերն ու փոքրերը, բոլո՛ր հոսանքներն ու դասակարգերը, հոգեւորականներն ու քաղաքական գործիչները, մտաւորականներն ու մշակոյթի գործիչները, դրամատէրերն ու գործակատարները, գործատէրերն ու աշխատաւորները, բոլո՛րը, սարդարապատեան միասնականութեամբ, ոգիով ու խիզախութեամբ սատար կանգնելու մեր քաջարի զինուորներուն, հայկական բանակի կողքին ու թիկունքին կանգնած՝ ամէն կերպ մասնակցելու Արցախի վրայ սանձազերծուած թուրքեւատրպէյճանական նախայարձակումին դիմադրութեան եւ միասնական աղօթք բարձրացնելու առ Աստուած՝ Հայոց բանակի յաղթանակին եւ խաղաղութեան վերահաստատումին դիտաւորութեամբ։

Աղօ՛թք առ Աստուած՝ որովհետեւ հաւատացի՛նք ու կը հաւատա՛նք Անոր անպարտելիութեան, նաեւ անպարտելիութեան անոնց որոնք կը մարտնչին Անոր քարոզած արժէքներուն՝ Արդարութեան, Ճշմարտութեան, Իրաւունքի, Ինքնութեան յաղթանակին ի խնդիր։

Հաւատացի՛նք ու կը հաւատա՛նք Աղօթքի ուժին։

Այս հաւատքով ու համոզումով է որ մեր նախնիք մեզի սորվեցուցին մեր սնարին տակ զետեղել Աստուածաշունչը։ Բայց մեր ճակատագիրը, յաճախ, իմ հօրս պէս բազմաթիւ արհաւիրքներ տեսած շատերուն ըսել տուաւ «երանի մեզի սորվեցուցած ըլլային Աստուածաշունչին քով զետեղել նաեւ ատրճանակ մը, եւ մեր ճակատագիրը տարբեր կրնար ըլլալ»։ Աստուածաշունչի կողքին այդ ատրճանակին ներկայութիւնը անհրաժեշտ տեսան ինքնապաշտպանուելու համար ոչ միայն աղօթքով, եւ պաշտպանելու համար միեւնոյն Աստուածաշունչին եւ անոր յորդորներուն համաձայն գործող քաղաքակիրթ մարդիկն ու ժողովուրդները։ Այս համոզումին իրաւացիութեան վկայութիւնն է որ կը կատարէ այսօր Հայկական քաջարի բանակը։ Ան այսօր իւրաքանչիւր Հայու սնարին տակ Աստուածաշունչին կողքին դրուած ատրճանակն է, հզօրագոյն զէնքը՝ առ Աստուած Աղօթքով անխուսափելի յաղթանակին գրաւականը։ Յաղթանակին՝ նաե՛ւ ողջ քաղաքակիրթ մարդկութեան, որուն կը սպառնայ փանթուրքական ահաբեկչութիւնը եւ օսմանեան ահաբեկչական կայսրութիւնը վերականգնելու փորձ մը։

Այսօր, աշխարհատարած համայն Հայութիւնը՝ իր աղօթքին հետ հնարաւոր բոլոր միջոցներով՝ դիւանագիտական, լոպպիիստական, ֆինանսական, տեղեկատուական, հանրահաւաքներով, կոչուած է սատարելու հայկական ռազմաճակատին վրայ հերոսաբար դիմադրող բանակին՝ դիմագրաւելու ու ձախողեցնելու համար ատրպէյճանական սանձազերծումը։

Միջազգային ընտանիքին համար այլեւս յստակ է Ատրպէյճանին նախայարձակ ըլլալու իրողութիւնը, Թուրքիոյ ուղղակի ներգրաւուածութիւնը պատերազմին Ատրպէյճանի կողքին, Միջին Արեւելքէն հրաւիրուած ահաբեկչական խմբաւորումներու եւ վարձկաններու ուղղակի մասնակցութիւնը կռիւներուն։ Մասնագէտներու իսկ բացատրութեամբ, պատերազմը որ սանձազերծուեցաւ Սեպտեմբեր 27-ի Կիրակի առաւօտեան, աննախընթաց է Կովկասեան տարածաշրջանին մէջ՝ իր կատաղութեամբ, ծաւալով, վարձկան ահաբեկիչներու մեծաթիւ մասնակցութեամբ, օգտագործուած հսկայական զինամիջոցներով, ինչ որ կ’ենթադրէ երկարատեւ նախապատրաստութիւն։

Միջազգային ընտանիքը գիտէ նաեւ որ այս ահաւոր սանձազերծումով Արցախի վրայ՝ Թուրքիա կը փորձէ պարտկել ձախողութիւնը իր ռազմաքաղաքական նենգաբարոյ նկրտումներուն, որոնք մէկուսացուցին զինք միջազգային բեմին վրայ, զինք դարձուցին ահաբեկչական սպառնալիք աշխարհի համար, հետեւաբար՝ անբաղձալի գոյութիւն։ Իսկ Ատրպէյճան կը փորձէ իր նաֆթային եկամուտներուն աստիճանաբար նուազումին հետեւանքով միջազգային գետնի վրայ իր կարեւորութեան կորուստը արգելակել։ Ան նաեւ ի զուր կը փորձէ շրջել հայկական կողմին ի նպաստ շարժող ժամանակին ընթացքը։

Յայտնապէս, այս սանձազերծումին նպատակն էր զինու զօրութեամբ լուծել Արցախի շուրջ հակամարտութիւնը, վերջակէտ դնել բանակցութիւններու գործընթացին եւ միջազգային միջնորդական առաքելութիւններուն։ Այս նպատակին հասնելու համար Ատրպէյճան՝ Թուրքիոյ օդուժին եւ ահաբեկչական խմբաւորումներու օգնութեամբ անգամ չկարենալով նուազագոյն յառաջխաղացքը արձանագրել ճակատին վրայ, սկսաւ միջազգային օրէնքներով արգիլուած սպառազինութեամբ ռմբակոծել քաղաքային թիրախներ մինչեւ Ստեփանակերտի մէջ։ Սակայն, ան դարձեալ սխալեցաւ Արցախն ու Հայաստանը ծունկի բերելու իր հաշիւներուն մէջ։ Անգամ մը եւս հնչեցին հայկական եկեղեցիներուն զանգակները զօրակոչելով համայն Հայութիւնը, որ աւելի քան երբեք միասնական, միաբռնցքացած, ցոյց տուաւ Արցախի անառիկութիւնը եւ իր անպարտելիութիւնը, իր պատմութեան այս նորագոյն գոյամարտն ալ յաղթանակով աւարտելու կամքի ուժը։ Զօրացած նաե՛ւ զինք աներկիւղ դարձնող Աղօթքի ուժով։

05 / 10 / 2020

Հայ Կաթողիկէ հոգեւորականները հայ զինուորի կողքին