Ըլլալով հայապահպանութեան եւ քրիստոնէական դաստիարակութեան, Լուսաւորչեան Հաւատքի ուսուցումներուն, հայրենասիրութեան, հայկական արժէքներու եւ ազգանպաստ ու հայրենանպաստ քարոզչութեան ամպիոն մը՝ «ՄԱՍԻՍ»ի բազմաբովանդակ էջերու ընդմէջէն պիտի շարունակէ ճառագայթել Ճշմարտութիւնը, որ Աստուածապարգեւ Իրաւունքի, Արդարութեան եւ Ազատութեան ի խնդիր պայքարի ամէնէն հզօր եւ անպարտելի զէնքն է։

Մեր մաղթանքն է որ «ՄԱՍԻՍ» մշտական ներկայութիւն ըլլայ հայկական օճախներէն ներս եւ արժանանայ ծնողաց ուշադրութեան՝ իբրեւ օրինակ իրենց զաւակներուն եւ իբրեւ այս վերջիններուն եւ անոնց ինքնութեան միջեւ անխզելի օղակը զօրացնող ազդակ։

Հաւատացած ըլլալով ընդհանրապէս հաղորդամիջոցներու եւ մասնաւորաբար Հայ Մամուլի առաքելութեան եւ անոր զինուորագրեալներու աշխատանքին յոյժ կարեւորութեան, «ՄԱՍԻՍ»ը, որ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքական թեմի հրատարակութիւններէն մէկն է, օժտուած քաղաքական թերթի արտօնագրով, ինչպէս նաեւ անոր նուիրեալ աշխատակիցները պիտի շարունակեն արժանանալ մեր հայրական ուշադրութեան եւ գնահատանքին։

Յաջողութեան, յարատեւութեան մաղթանքներով եւ Հայրապետական Օրհնութեամբ՝

Ներսէս Պետրոս ԺԹ.
Կաթողիկոս Պատրիարք
Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց

Տուեալ ի կաթողիկոսական Աթոռոյս որ ի Զմմառ
ՅԱռաջնում աւուր յամսեանն Յունուարի յամի Տեառն 2014-ի
Ի հնգետասաներորդում ամի Հայրապետութեան Մերոյ
Ի Տօնի Տնօրէնութեան եւ Անուան Տեառն Մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի

Այս միեւնոյն հաւատքով, այսօր եւս, կարճ դադարէ մը ետք, կու գանք վերանորոգելու մեր խոստումը: Ամէն մարդ հարց կու տար. «Ո՞ւր հասաւ Մասիսը»: Շատերուն համար թերեւս այս «դադարը» մտահոգիչ հանգրուան մը եղաւ, սակայն մեզի համար յուսալից շրջան մըն էր: Մտահոգուեցանք, բայց չյուսահատեցանք. ծրագրեցինք, աշխատեցանք, եւ փորձեցինք ձգտիլ լաւագոյնին, քաջ գիտնալով որ «լաւագոյնը» միեւնոյն հասկացողութիւնը չունի ամէն մարդու մօտ: Եւ այսօր, պարտականութիւնը կը զգանք սրտագին շնորհակալական խօսք ուղղելու նախ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութեան, գլխաւորութեամբ ամենապատիւ եւ գերերջանիկ Տէր Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոս Պատրիարքին, որ «Մասիս»ը վստահեցաւ երիտասարդ սերունդի մը: Կ՛ուխտենք լուրջ յանձնառութեամբ վառ պահել մեզի յանձնուած այս նուիրական ջահը:

Նաեւ շնորհակալութիւն եւ յարգանք հանդէպ սերունդի մը, որուն կը պարտինք «Մասիս»ի գոյատեւումը: Այսօր մենք զմեզ հպարտ կը զգանք Հ. Անդրանիկ Կռանեաններով եւ բոլոր այն նուիրեալներով, որոնց քաջալերանքը պիտի խթանէ մեր աշխատանքը:

Եւ վերջապէս, շնորհակալութիւն ձեզի՝ սիրելի ընթերցասէր բարեկամներ, որ համբերութեամբ սպասեցիք «Մասիս»ի վերահրատարակութեան: Դուք ալ մեզի հետ մտահոգուեցաք, եւ ձեր մտահոգութիւնը այսօր պտղաբերեց ու արդիւնաբերեց:

1947-էն մինչեւ այսօր, «Մասիս»ը հաւատարիմ մնացած է եւ պիտի շարունակէ հաւատարիմ մնալ իր հիմնադիրին՝ Կարդինալ Աղաճանեանի դրոշմած նշանաբանին՝ «որպէս զէն՝ Ճշմարտութիւն», հայցելով աստուածային օրհնութիւնները, եւ խնդրելով բարեխօսութիւնը Ամենասուրբ Կոյսին եւ 1915-ի աւելի քան մէկ ու կէս միլիոն նահատակներուն, որոնք իրենց արիւնը թափեցին ի գին ճշմարտութեան:

Ֆրանչիսկոս Պապը, ընկերային Հաղորդամիջոցներու 48-րդ Համաշխարհային Օրուայ իր պատգամին մէջ հետեւեալ ուղեցոյցը կը փոխանցէ մեզի. «Այս աշխարհին մէջ, ընկերային հաղորդամիջոցները կրնան նպաստել մեզի՝ իրարու հանդէպ աւելի մօտ զգալու, մեզի ըմբռնել տալու մարդկային ընտանիքի միասնականութեան վերանորոգուած իմաստը, որ կը մղէ միասնականութեան եւ լուրջ յանձնառութեան՝ ի խնդիր աւելի արժանավայել կեանքի մը: Լաւ հաղորդակցութիւնը կ՛օգնէ մեզի իրարու աւելի մօտենալու եւ զիրար աւելի լաւ ճանչնալու եւ աւելի միասնական ըլլալու»:

Թող որ «Մասիս»ը ըլլայ այս միասնականութեան մարմնացումը, որովհետեւ մեր ֊ուժը կը կայանայ միայն ու միայն մեր միասնականութեան մէջ:

Ս.Կ.

Մարդ արարածը կատարեալին կը ձգտի, ուստի կը ցանկայ լաւագո՛յն զգեստները հագնիլ, լաւագո՛յն տունը բնակիլ, լաւագո՛յն դպրոցը յաճախել, լաւագո՛յն աշխատավարձին տիրանալ, լաւագո՛յն պաշտօնին հասնիլ, լաւագո՛յն ինքնաշարժը վարել, լաւագո՛յն ամուսնութիւնը կնքել, լաւագո՛յն բարեկամը ունենալ…, ամէ՛ն ինչին լաւագո՛յնը:

Բայց հակառակ լաւագոյնին այս ձգտումին` մենք ո՞րքանով կը յաջողինք լաւագոյնը գտնել ու այսպէս` իրագործել մեր այս արդար բաղձանքը: Այս հարցումին իբր պատասխան` մենք կը գտնենք կեանքի ձախորդ իրականութիւնները, մեր յուսախաբութիւնները, հիասթափութիւնները, մեր վէճերն ու կռիւները:

Մենք լաւագոյնին նկատմամբ մեր որոնումին մէջ չենք յաջողիր, որովհետեւ լաւագոյնը սխա՛լ կ’ըմբռնենք ու կ’ընտրենք եւ մեր լաւագոյն կարծածը` մեզի համար յաճախ լաւագոյնը չէ:

Լաւագոյնը` մարդէ մարդ յարաբերական է: Ինչ որ ինծի լաւագոյն կը թուի, ուրիշի մը համար նոյնը չէ: Ապա նաեւ լաւագոյնը յաճախ սխալ տեղ կը փնտռենք, օրինակ` անցեալի մը մէջ, որ այլեւս պիտի չվերադառնայ…:

Բայց արդեօք այս աշխարհիս վրայ… լաւագոյնը գոյութիւն ունի՞: Արդեօք լաւագոյնի՛ն ձգտելով` մենք չե՞նք նմանիր այն երեխային, որ իր մայրիկէն լուսի՛նը կ’ուզէ…:

Ապա բաւարար չէ լաւագոյնին ցանկալ, հարկ է նաեւ անոր արժանանալ…: Լաւագոյնը ձրի չէ՛, ան նիւթական ու բարոյական զոհողութիւն կը պահանջէ: Այդ գինը վճարելու… մենք ո՞րքանով պատրաստ ենք:

Ա. ԿՌԱՆԵԱՆ

Նուազ ուշագրաւ գնահատական մը չէր նաեւ Ֆրանչիսկոս Պապին 2013-ի որպէս աշխարհի կարեւորագոյն անձնաւորութիւններու ցուցակին երրորդը ընտրութիւնը չինական մամուլի 50 կարեւորագոյն ներկայացուցիչներուն կողմէ անցեալ Դեկտեմբերին։ Ցարդ, ո՛չ մէկ հոգեւորական անձնաւորութիւն, ոչ իսկ քահանայապետ մը նման դասակարգումի մը արժանացած է Չինաստանի մէջ։

Եւ վերջապէս, «Google»ի կողմէ կատարուած հարցախոյզի մը արդիւնքին համաձայն, Ֆրանչիսկոս Պապը աշխարհի ամէնէն աւելի ժողովրդականութիւն վայելող անձնաւորութիւնն է, աւելի՛ քան Պարաք Օպաման եւ Վլատիմիր Փութինը։ Արդարեւ, անոր անունը մէկ ամսուայ ընթացքին յիշատակուած է աւելի քան 49 միլիոն անգամ։

Ի՞նչ է «աշխարհի հեռաւոր մէկ անկիւնէն բերուած կարդինալի մը» ¥ինչպէս ինքն իր մասին ըսաւ ընտրութենէն անմիջապէս ետք ակնարկելով ինքն իրեն երբ Պուէնոս Այրէսի իր համեստութեամբ ծանօթ Պերկոլիօ կարդինալն էր¤ սբ. Պետրոսի Աթոռի 266-րդ Գահակալ ընտրութեան՝ միջազգային այս աննախընթաց արձագանգին եւ ուշադրութեան պատճառը։ Յետադարձ ակնարկով մը փորձենք փնտռել հարցումին պատասխանը։

ՎԱՏԻԿԱՆԵԱՆ ԱՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ ԱՆՍՈՎՈՐ ԳՈՐԾԵԼԱՈՃ ՄԸ

Կարծես չուզելով ժամանակ կորսնցնել եւ շրջանցելով ամէն աւանդական ձեւակերպութիւն եւ վատիկանեան փրոթոքոլին պարտադրանքները, առաջին յիսուսեան Պապը իր ընտրուած պահէն սկսեալ բանիւ եւ գործով ցուցաբերեց վատիկանեան աւանդութիւններուն համար անսովոր գործելաոճ մը, որ Եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ «հովուական մեծ անկիւնադարձի մը» սկզբնաւորութիւնը նկատուեցաւ Կարդինալ Մարգ Ուլլեթին կողմէ, որ Բենեդիկտոս ԺԶ.ի ամէնէն մօտիկ գործակիցներէն մէկն էր եւ որ Եպիսկոպոսներու Ժողովի Վա-րիչի իր պաշտօնին վրայ վերահաստատուեցաւ անոր յաջորդին կողմէ։

Վատիկանի պալատի պերճաշուք դահլիճներուն փոխարէն նախընտրելով տեղաւորուիլ յարակից աւելի համեստ հիւրանոցին մէջ, իր նախորդներէն զգալիօրէն նուազ պահպանողական իր կեցուածքներով եւ իր նուազ զուսպ եւ աւելի արդիահունչ արտայայտութիւններով՝ նորընտիր Քահանայապետը «հաճելիօրէն զարմացուց» կաթողիկէ կամ ոչ կաթողիկէ, բայց հաւատացեալ եւ ոչ-հաւատացեալ հասարակութիւնները։

Այսպէս,

Ան համարձակութիւնը ունեցաւ անդրադառնալու Եկեղեցիէն ներս յառաջացած յոռի երեւոյթներուն։ «Չե՞նք ամչնար» հարց տուաւ Ան՝ յայտնապէս ակնարկելով կղերներու կողմէ գործուած մանկապղծութեան եւ փտածութեան բազմաթիւ գայթակղութիւններու։ «Այս քահանաները, եպիսկոպոսները, աշխարհականները կապ մը չունէին Աստուծոյ հետ։ Անոնք պարզապէս պաշտօն մը միայն ունէին Եկեղեցւոյ մէջ» ըսաւ Ֆրանչիսկոս, ոչ մէկ արգելք տեսնելով մեղաւորներու հետապնդումին Արդարադատութեան կողմէ եւ թելադրելով այդ յոռի երեւոյթներու դարմանումին ուղղուած քայլերը։ Նման արտայայտութիւններով, Ան աւելի պայծառացուց ու թափանցիկ դարձուց կաթողիկէ եկեղեցւոյ դիմագիծը։

Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ արժէքներուն եւ աւանդութեան իր անյողդողդ հաւատարմութիւնը հաստատելու առիթ չփախցնելով հանդերձ, Ան զգացուց յարափոփոխ աշխարհին դիմաց Եկեղեցւոյ կեցուածքը եւս փոխելու պահանջին ընդառաջ երթալու իր յանդուգն յանձնառութիւնը։

Իր ամենօրեայ քարոզներուն ընդմէջէն եւ հրապարակային օրինակովը՝ Եկեղեցւոյ եւ եկեղեցականին ցոյց տուաւ դէպի ժողովուրդը երթալու ճանապարհը, հրաւիրելով կղերը իր հովուական ներկայութիւնը աւելի ջերմ, բարեգութ, կարեկից, յուսադրիչ, ցանկալի ու շօշափելի դարձնելու հասարակութեան բոլոր խաւերէն ներս, բայց մանաւանդ աղքատներուն եւ կարիքաւորներուն շուրջ։ Ան չվարանեցաւ հրապարակաւ քննադատելու կղերականներու կողմէ գործուած «իշխանութեան չարաշահումները» եւ դատապարտեց «դրամի իբրեւ կուռք երկրպագութիւնը»։

Ան անհրաժեշտ նկատեց փոխել կղերական աւանդական որոշ մտայնութիւն մը՝ որ չի հանդուրժեր հասարակական կեանքէն ներս տեղի ունեցող նորարարութիւնները։ Ան ըսաւ որ այդ փոփոխութիւնները անպայմանօրէն զարգացման ժխտական երեւոյթներ չեն։

Իր նորարար գաղափարներով եւ յեղաշրջիչ արարքներով, Ան բացաւ Աստուծոյ ժողովուրդին աւելի մօտիկ ըլլալու, անոր հետ հաղորդակցելու նոր եւ աննախապաշար ճանապարհ մը եւ հարթեց Եկեղեցւոյ հանդէպ միջազգային հասարակութեան համակրանքը, յարգանքը, վստահութիւնն ու համարումը թուլացնող ամէն վերապահութիւն։

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԲԵՄԻ ՄԵԾԱԶԴԵՑԻԿ ԴԵՐԱԿԱՏԱՐ ՄԸ

Առաւելաբար Եկեղեցւոյ ներքին կարգ ու կանոնին եւ եկեղեցականներու վարք ու բարքին հայող այս եղափոխութիւնները՝ Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ ոմանց կողմէ մինչեւ իսկ պատմական որակուած շրջադարձ մը նկատուելով հանդերձ, թերեւս բաւարար չըլլային որպէսզի Ֆրանչիսկոս Պապը այնքան արագօրէն թափանցէ համաշխարհային հանրային կարծիքէն ներս եւ համաշխարհային ուշադրութեան կեդրոն դառնայ, եթէ Ան այնքան կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ միջազգային բեմին վրայ չի յայտնուեր ո՛չ միայն սեղմ իմաստով որպէս կրօնապետ մը՝ որքան ալ ընդարձակ ըլլան անոր հոգեւոր իշխանութեան սահմանները, այլ նաեւ որպէս ամէնէն վստահելի եւ անշահախնդիր ղեկավար՝ միջազգային քաղաքական բեմի անշրջանցելի եւ մեծազդեցիկ դերակատարներէն մէկը, որուն հետեւորդներուն թիւը կը գերազանցէ վիճակագրութիւններուն կողմէ ամէնէն աւելի ժողովրդականութիւն վայելող նկատուած քաղաքական ղեկավարներունը եւ որուն յորդորները՝ իրենց իմաստութեամբ եւ միջամտութիւնները՝ իրենց հեղինակութեամբ ու ազդուութեամբ, միջազգային ընտանիքը յաճախ դուրս կը բերեն աննախատեսելի հետեւանքներու սեմին կանգնած լարուած իրավիճակներէ, ինչպէս ցոյց տուին Սուրիոյ եւ Միջին Արեւելքի խաղաղութեան համար աղօթքի եւ ծոմապահութեան կոչին գտած արձագանգը ո՛չ միայն աշխարհի բոլոր կողմերը սփռուած կաթողիկէ կամ քրիստոնեայ, այլ իսլամ կամ անաստուած հասարակութիւններէն ներս անգամ, ապա նաեւ Սուրիոյ դէմ զինեալ միջամտութիւն մը կատարելու Միացեալ Նահանգներու եւ Ֆրանսայի որոշումին յետս կոչումը, որ արդիւնքն էր Ֆրանչիսկոս Պապի կոչին՝ ուղղուած Սան Փեթերզպուրկի մէջ Վլատիմիր Փութինին նախագահութեամբ ժողովի նստած «20 Մեծեր»ուն եւ Վատիկանի մօտ լիազօրագրուած դեսպաններուն։ Այնուհետեւ, Սրբուհի Մարթայի մատուռի խորանէն արտասանած իր ամենօրեայ քարոզներուն եւ խաղաղութեան համար աղօթելու իր կոչերուն մէջ Պապը հրաւիրեց Միջին Արեւելքի քրիստոնեաները կառչելու իրենց ծննդավայրերուն եւ չի համակերպելու առանց քրիստոնեաներու Միջին Արեւելքի մը գաղափարին։ Հրաւէրը միաժամանակ զգուշացում մըն էր ուղղուած հակա-քրիստոնէական արարքներու հեղինակներուն։

Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը շուտով հասկցուց որ Երկրագունդի հինգ ցամաքամասերուն վրայ տարածուած իր 1,2 միլիառ հետեւորդներով կրօնական եւ հոգեւոր կառոյց մը ըլլալով հանդերձ՝ իր գլխաւորած Եկեղեցիին գործունէութիւնը չի սահմանափակուիր միայն հոգեւոր, կրօնական, բարոյական ու մարդ-կայնական ոլորտներուն, այլ կþընդգրկէ նաեւ մարդկութիւնը յուզող եւ միջազգային քննարկումներու առարկայ ամէնէն հրատապ խնդիրները՝ խաղաղութիւնը, միջազգային իրաւունքը, Մարդու ու ժողովուրդներու իրաւունքներու պաշտպանութիւնը, ազատութիւնը, ընկերային արդարութիւնը, հաւասարութիւնը, աղքատութիւնը, տնտեսական զարգացումը, բնապահպանութիւնը, խնդիրներ՝ որոնց լուծման մեկնակէտը կրնան ըլլալ աւետարանական պատգամներուն վրայ հիմնուած Եկեղեցւոյ յորդորները։

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒԱՐԱՐ

Ֆրանչիսկոս կրցաւ աւելի բացայայտ դարձնել Սուրբ Աթոռին համաշխարհային Խաղաղութեան եւ Արդարութան անշահախնդիր դատապաշտպանի եւ միջազգային իրաւարարի դերը։ Ան հասկցուց որ Սուրբ Աթոռին ըրածը՝ միջազգային օրակարգին վրայ գտնուող խնդիրները անձամբ լուծելու յաւակնութենէ մը չի բխիր, այլ ան կը փորձէ իր ազդու միջնորդութեամբ դիւրացնել լուծումներու որոնումը խաղաղ միջոցներով եւ երկխօսութեամբ։ Սուրբ Աթոռի այս առաքելութեան վկայութիւնները բազմաթիւ են եւ կը տարածուին աշխարհի բոլոր կողմերը, մասնաւորաբար հոն ուր տագնապներն ու հակամարտութիւնները աւեր կը գործեն, կեանքեր կը խլեն եւ մարդիկը ամէն տեսակ զրկանքներու, սովահարութեան ու փախուստի կը մատնեն։ Այս մասին նորագոյն վկայութիւններ են Ֆրանչիսկոս Քահանայապետին պատգամը Տաւոսի տնտեսական ֆորումի մասնակիցներուն եւ վատիկանեան պատուիրակութեան մասնակցութիւնը Սուրիոյ արիւնահեղութիւնը դադրեցնելու կոչուած «Ժընեւ 2» խորհրդաժողովին։

Հակառակ անոր որ Վատիկանը իր 44 հեկտար տարածութեամբ եւ խորհրդանշական պահակագունդով աշխարհի ամէնէն փոքր երկիր-պետութիւնն է, որ ՄԱԿ-էն ներս իր դիտորդի կարգավիճակով քուէարկելու իրաւունք անգամ չունի, սակայն անոր կեցուածքը կþազդէ քուէարկութեան արդիւնքին եւ միջ-պետական յարաբերութիւններու ընթացքին վրայ։ Ֆրանչիսկոս Պապը՝ Վատիկանի միջազգային դերակատարութեան կարեւորութեան մէկ ցուցանշանը հանդիսացող այս ազդեցութեան վկայութիւնը տալու առիթ չփախցուց իր ընտրութենէն ի վեր։ Իսկ Վատիկանի միջազգային դերակատութեան կարեւորութեան վկայութիւններէն մէկը՝ համաշխարհային նշանակալից իրադարձութիւններու նախօրեակին եւ մանաւանդ ճգնաժամային պահերուն, աշխարհի ոչ միայն պետական այրերու, այլ բոլոր ոլորտներու «մեծեր»ու տողանցքն է Վատիկանէն։ Միամտութիւն է այս տողանցքին միայն քաղաքավարական կամ փրոթոքոլային նշանակութիւն տալ։ Տողանցողները քաջ գիտեն որ շնորհիւ իր լրատուամիջոցներուն եւ մասնաւորաբար 40 լեզուներով երկրագունդի բոլոր կողմերը հասնող ՌԱՏԻՕ ՎԱՏԻԿԱՆ-ի ձայնին, ինչպէս նաեւ աշխարհասփիւռ կաթողիկէ միջազգային բազմաբնոյթ կազմակերպութիւններու ցանցին՝ Պապը կրնայ ոչ միայն Եկեղեցւոյ պատգամը հասցնել աշխարհին, այլ մեծ ազդեցութիւն գործել միջազգային հանրային կարծիքին եւ կառոյցներուն վրայ։ Անոնք քաջ գիտեն նաեւ որ այդ ազդեցութիւնը կրնայ ի գործ դրուիլ միայն ի խնդիր արդար դատերու պաշտպանութեան՝ անկախ կրօնական կամ ազգային նկատառումներէ, ի խնդիր կերտումին աշխարհի մը, ուր կը տիրեն Ազատութիւնը, Արդարութիւնը եւ Խաղաղութիւնը։ Այսպիսի աշխարհի մը կերտումը Սուրբ Աթոռին եւ անոր գահակալներուն մնայուն առաջադրանքը եղած է։ Այդ գահակալներուն 266-րդը պարզապէս լծուած է Եկեղեցւոյ եւ եկեղեցականներու առաքելութեան վերաշխուժացման ճամբով այդ առաջադրանքը վերարժեւորելու եւ անոր նոր սլացք տալու աշխատանքին, որ զինք յաճախ պիտի դնէ նաեւ քաղաքականութեան ականապատ ճամբուն վրայ։

ՍԱՐԳԻՍ ՆԱՃԱՐԵԱՆ

Սիւնհոդոսական հայրերը քննարկեցին պատրիարքական զանազան յանձնախումբերու նախորդ տարուայ գործունէութիւնները եւ կատարեցին անոնց արժեւորումը: Անոնք անդրադարձան պատրիարքական եւ այլ թեմերու վարչական եւ հովուական պայմաններուն: Ապա, սիւնհոդոսական հայրերը անդրադարձան Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ յարաբերութիւններուն արեւելեան Եկեղեցիներուն հետ, եւ այս շրջագիծէն ներս արաբական երկիրներուն մէջ շարունակուող ջանքերուն ի խնդիր քրիստոնեայ-իսլամ յարաբերութիւններու ամրապնդման, յատկապէս Լիբանանի, Սուրիոյ, Իրաքի եւ Եգիպտոսի մէջ ստեղծուած այս դժուար օրերուն:

Սիւնհոդոսական հայրերը իրենց յատուկ ուշադրութեան առարկայ դարձուցին այն պայմանները եւ մարտահրաւէրները զորս մեր ընկերութիւնը ընդհանուր առմամբ եւ մասնաւորաբար մեր հայկական եկեղեցիները կը դիմագրաւեն ներկայիս աշխարհի տարածքին:

Սիւնհոդոսը իր աշխատանքները եզրափակեց որդեգրելով վարչական որոշումներ թափուր մնացած թեմերուն համար եւ հրապարակեց հետեւեալ առաջադրանքները.-

ա) Հետապնդել 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան եւ արեւելեան Եւրոպայի մէջ համայնավար վարչակարգի նահատակներու երանացման աշխատանքները, եւ նախապատրաստուիլ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի ոգեկոչման 2015-ին:

բ) Շարունակել քաջալերել «Հաւատքի Տարի»ին առիթով թեմերէն եւ ժողովրդապետութիւններէն ներս տեղի ունեցող ձեռնարկները, խորապէս ապրելով Սուրբ Գրային ուսուցումները, Հռոմի մէջ 7-էն 28 Հոկտեմբեր 2012-ին տեղի ունեցած Եպիսկոպոսաց սիւնհոդոսի «Նոր Աւետարանում»ի լոյսին տակ:

գ) Շարունակել աշխատանքը՝ Միջին Արեւելքի Եկեղեցւոյ յատուկ յետ սիւնհոդոսական յորդորին ուսումնասիրութեան ու գործադրութեան ուղղութեամբ, ժողովրդապետական, ընկերային եւ կրթական ձեռնարկներու միջոցաւ, որոնք տեղի կ՚ունենան մեր եկեղեցիներուն եւ ժողովրդապետութիւններուն մէջ, միաժամանակ հոգալով գաղթականները եւ անոնց տրամադրելով՝ հոգեւոր, բարոյական եւ նիւթական օժանդակութիւն:

դ) Սիւնհոդոսական հայրերը դատապարտեցին կրօններուն եւ անոնց սուրբ խորհրդանշաններուն դէմ կատարուող արարքները, միութեան կոչ ուղղելով մէկ Աստուծոյ հաւատքին շուրջ, գործելով անոր ուսուցումներուն, երկնային պատուէրներուն, հոգեւոր եւ բարոյական արժէքներուն համաձայն, ընտանիքէն ներս եւ մէկ ընկերութեան մէջ: Անոնք խստիւ կոչ ուղղեցին աշխարհի պետութիւններու նախագահներուն, թագաւորներուն եւ քաղաքական ղեկավարներուն անյապաղ ազատ արձակելու առեւանգուած Եուհաննա Իպրահիմ ու Պուլոս Եազիժի եպիսկոպոսները, հայ կաթողիկէ Միշէլ Քայյալ վարդապետը եւ բիւզանդացի ուղղափառ հայր՝ Մահէր Մահֆուզը: Անոնք նաեւ կոչ ուղղեցին լռեցնելու զէնքերը եւ արգիլելու բռնութիւնն ու պատերազմը շրջանին մէջ:

ե) Սիւնհոդոսական հայրերը շնորհակալագիր մը յղեցին Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետին, աշխարհի եւ Միջին Արեւելքի եւ մասնաւորաբար Լիբանանի, Սուրիոյ, Իրաքի եւ Եգիպտոսի խաղաղութեան ի խնդիր՝ Անոր բարձրացուցած աղօթքին, ինչպէս նաեւ մարդկութիւնը Մարիամու անարատ սրտի հովանաւորութեան յանձնելուն եւ ի խնդիր խաղաղ համակեցութեան այլ կրօններու հետ երկխօսութիւնը քաջալերելուն համար: Անոնք նաեւ երախտագիտութիւն յայտնեցին Սրբազան Պապին Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ հանդէպ անոր հայրական հոգատարութեան եւ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի ոգեկոչման նախապատրաստութեան ցուցաբերած յատուկ ուշադրութեան համար:

Սիւնհոդոսի աւարտին, հայրերը կոչ ուղղեցին բոլոր հոգեւոր եւ քաղաքական պետերուն միասնաբար եւ ազգային նախանձախնդրութեամբ աշխատելու ի խնդիր կրօններու եւ ժողովուրդներու միջեւ եղբայրսիրութեան եւ փոխըմբռնման:

Սիւնհոդոսական հայրերը աշխարհին կը մաղթեն մնայուն խաղաղութիւն, յատկապէս Միջին Արեւելքի երկիրներուն համար, իսկ շրջանի ժողովուրդներուն համար ապահովութեան, համախոհութեան, միասնականութեան եւ կայունութեան վերականգնում եւ տնտեսական բարգաւաճում:

Ատհայի տօնին առիթով, սիւնհոդոսական հայրերը իրենց սրտագին բարեմաղթութիւնները կը ներկայացնեն սիրելի իսլամ եղբայրներուն, խնդրելով առ Աստուած բարի շնորհքներ, խաղաղութիւն եւ կայունութիւն արաբական եւ իսլամական աշխարհին:

Վերջապէս, անոնք աղօթք կը բարձրացնեն առ Աստուած, Զմմառու Տիրամօր եւ երանելի Իգնատիոս Մալոյեանի բարեխօսութեամբ, որպէսզի ապագայ սերունդներուն առջեւ բանայ նոր հորիզոններ՝ հիմնուած սիրոյ, վկայութեան, ազգային համերաշխութեան, ընկերային արդարութեան եւ եղբայրսիրութեան սկզբունքներուն վրայ:

ԴԻՒԱՆ ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱՑ ՍԻՒՆՀՈԴՈՍԻ

Մեր ժողովուրդին մօտ այս գիտակցութիւնն ու ապրումը վերարծարծելու եւ Ծէսին ու ծիսակատարումին ճիշդ ընկալումով զայն առաջնորդելու նպատակով է որ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութիւնը 2014-ը հռչակեց Ծէսին նուիրուած Յոբելինական Տարի։ Յոբելինական՝ նկատի ունենալով որ յիսնամեակն է Վատիկանեան Բ. Տիեզերական Ժողովին եւ Ծէսին վերաբերեալ «Sacrosanctum Concilium» խորագրեալ Սահմանադրութեան։ Տարի մը՝ որ պիտի նշանաւորուի Ծէսն ու ծիսակատարումը մեր ժողովուրդին աւելի ճանչցնելու, անոր նշանակութիւնը բացատրելու, անոր կեանքին մէջ Ծէսին ու ծիսակատարումին կարեւորութիւնը զգացնելու սահմանուած հանդիսութիւններով ու ձեռնարկներով, որոնք պիտի կազմակերպուին Պատրիարքութեան Ծիսական Յանձնախումբին կողմէ, գլխաւորու-թեամբ Արհի.Հայր Մանուէլ Եպս. Պաթագեանի, եւ գործակցութեամբ Հ. Անդրանիկ ծ.վ. Կռանեանի եւ Հ. Վարդան վրդ. Գազանճեանի։

Այս տարուան ընթացքին տեղի ունենալիք Ծէսին նուիրուած ձեռնարկներուն հանդիսաւոր բացումը արժանավայել շուքով տեղի ունեցաւ Կիրակի, 26 Յունուար 2014-ին, Սբ. Գրիգոր Լուսաւորիչ – Սբ. Եղիա Աթոռանիստ Եկեղեցւոյ մէջ, բարձր հովանաւորութեամբ ու նախագահութեամբ ամենապատիւ եւ գերերջանիկ Տ. Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարքին։

Ինչպէս Արհի. Մանուէլ եպս. հանդիսութեան իր բացման խօսքին մէջ ըսաւ. «Եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ կարեւոր անկիւնադարձ մը եղաւ Վատիկանեան Բ. Տիեզերական Ժողովը, որու ընթացքին, 4 Դեկտեմբեր 1963-ին, լոյս տեսաւ շատ կարեւոր թուղթ մը, Sacrosanctum Concilium տիտղոսով, որու նիւթն էր պարզել ու ճշդել Ծէսին կարեւորութիւնը քրիստոնեայի կեանքին մէջ եւ վերանորոգումի անհրաժեշտութիւնը, նկատի առած մարդոց մտքին ու բարքերուն արագ յեղաշրջումը եւ անյետաձգելի կարիքը՝ Ծէսը նոր ժամանակներու պահանջներուն հետ պատշաճեցնելու»։ Գերապայծառը ըսաւ որ «յիշեալ վաւերաթուղթը կը ձգտէր աւելի ըմբռնելի եւ դիւրամատչելի դարձնելու իմաստն ու դերը ծիսակատարումին, յատկապէս սուրբ Պատարագի Զոհին եւ Խորհուրդներու մատակարարումին մէջ»։ Ան յայտնեց թէ Պատրիարքական Ծիսական Յանձնախումբին նպատակն է «մեր ժողովուրդին մօտ արթնցնել գիտակցութիւնն ու ճաշակը Ծէսին ու Ծիսակատարումին, որ պէտք չէ ըմբռնուի որպէս հոգիէ զուրկ ու մեքենայական սովորոյթ դարձած անհրապոյր ջերմեռանդութիւններու շարք մը, այլ ըլլայ մեր առօրեայ կեանքը թափանցող ու ներշնչող, եւ խորապէս զգացուած կարիք մը»։ Ան «հոգեւոր արշաւ մը» որակեց Ծէսին նուիրուած Տարուան հանդիսութիւններուն շարքը, որոնք հերթաբար պիտի ներկայացուին մեր զանազան ժողովրդապետութիւններուն մէջ։ Հուսկ ներկայացուց օրուան երկու բանախօսները՝ գերյ. Հ. Անդրանիկ ծ.վ. Կռանեան եւ գեր. Հ. Եուհաննա վ. Թապէթ, որոնք ծիսագիտութեան հմուտ եւ ծանօթ մասնագէտներ են։

Հայր Կռանեան իր ելոյթը սկսաւ բացատրելով Ծէսին ու Ծիսակատարումին իմաստը սկսեալ մարդկութեան գոյութեան առաջին իսկ օրերէն։ Այնուհետեւ ան անդրադարձաւ Քրիստոնեայ Ծէսին կամ Ծիսակատարումին ըսելով որ «Ծէսը կամ քրիստոնեայ պաշտամունքը Աստուած բաժնեկից կը դարձնէ քրիստոնեայ մարդուն կեանքին յաջորդական հանգրուաններուն, յատկապէս Եկեղեցւոյ եօթը Խորհուրդներուն ընդմէջէն»։ Բացատրելէ ետք Ծիսական Աղօթքին եւ Ծիսական կեանքին նշանակութիւնը ու կարեւորութիւնը, Հայր Կռանեան վեր առաւ Հայ Ծէսին կարեւորութիւնը։ «Հայ Ծէսը – ըսաւ ան – մեր Հայրերուն կողմէ գուրգուրանքով մշակուած է, ապա դարերու ընթացքին՝ հետզհետէ զարգացած է։ Հայ Ազգը երբ 301-ին քրիստոնեայ դարձաւ, հայ ծէսի մը պահանջքը զգաց իր Քրիստոսը հայա՛բար պաշտելու համար…։ Մեր Ծիսական Աղօթքները թանկագին են մեզի համար նաեւ որովհետեւ անոնք մեզ կերպով մը կը միացնեն մեր մեծանուն Հայրապետներուն եւ ինչու՞ չէ նաեւ Վարդանանց, որոնք 451-ին՝ Աւարայրի երեկոյին, նահատակուելէ առաջ… մեր նո՛յն Սբ. Պատարագը նո՛յն բառերով մատուցին Աստուծոյ…։

«Հայ Ծէսը եթէ լեզու առնէր ու պատմէր թէ ինք ի՛նչքան սու՛ղ արժած է մեր ազգին համար, մենք աւելի գուրգուրանքով ու եռանդով պիտի գայինք մասնակցելու մեր եկեղեցական կիրակնօրեայ եւ այլ ծիսակատարութիւններուն ու արարողութիւններուն։

«Մենք՝ փառաւոր անցեալի մը ժառանգորդներս՝ մե՛նք ալ մեր Ծէսը վերապրինք այն նո՛յն հոգիով, որով ան կազմուեցաւ ու պահպանուեցաւ դարերու ընթացքին, ի հեճուկս մեր Ազգին ու Եկեղեցիին կրած բազմապիսի Աւարայրներուն, հալածանքներուն, տեղահանութեան ու ցեղասպանութեան…»։

Այնուհետեւ, իր զեկուցումը կատարեց Քասլիքի Համալսարանի Ծիսագիտութեան Կաճառին հիմնադիր Հ. Եուհաննա վ. Թապէթ՝ հաւատացեալի կեանքին մէջ Ծէսի կարեւորութեան մասին։ Դրուատելէ ետք օրուան կարեւոր նախաձեռնութիւնը, ան ցոյց տուաւ թէ ինչպէս Վատիկանեան Բ. Ժողովէն ետք եւ շնորհիւ Sacrosanctum Concilium Սահմանադրութեան ցուցմունքներուն, օգտաշատ փոփոխութիւններ կատարուեցան, վեր հանելով ծիսակատարող քահանային եւ հաւատացեալին միջեւ համագործակցութիւնը սուրբ Պատարագի զոհաբերումին ընթացքին։ Շեշտեց նաեւ թէ ծիսական վերանորոգումը, հետեւելով արդի ժամանակներու պահանջներուն, ստիպողութիւն մըն է բոլոր Եկեղեցիներուն համար, նկատի ունենալով հաւատացեալին օգուտը։ Հարկ է սակայն զայն կատարել խոհեմաբար, վերադառնալով ծիսական վճիտ աղբիւրներուն, եւ իմաստութեամբ պեղելով այն հոգեւոր գանձերը, որոնք ամփոփուած են առողջ աւանդութիւններու, սուրբ Հայրերու ուսուցումին եւ Ս. Գրքին գանձերուն մէջ։

Նախքան ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ եզրափակիչ Օրհնութեան խօսքը, Sacrosanctum Concilum-էն հատուածներ ընթերցեցին Տիկին Սարմէ Մինասեան ¥հայերէն¤ եւ Պր. Ապպուտ Պօղոս ¥արաբերէն¤։ Մէջընդմէջ գործադրուեցաւ գեղարուեստական իւրայատուկ յայտագիր մը։ Կռունկ Պատրիարքական Երգչախումբը, ղեկավարութեամբ դոկտ. Եդուարդ Թորիկեանի, ներկայացուց ծիսական հոգեւոր երգերու շարք մը։ Զմմառեան Դպրեվանքի սաները, ղեկավարութեամբ Հ. Մաշտոց վրդ. Զահթէրեանի, երգեցին փունջ մը շարականներ։ Սրինգահար` Անժէլա Նիւրբեթլեան ¥երգեհոն՝ Ժան-Բիէր Աստիկեան¤, մեներգողներ Յովիկ Գոզեան եւ Միրէյ Քիւթիւկճեան ¥երգեհոն՝ Ժան Բիէր Աստիկեան, ջութակ՝ Ռիթա Աստիկեան¤ իրենց նուագովն ու երգերով ճոխացուցին գեղարուեստական յայտագիրը, որ հոգեպարար պահ մը ապրիլ տուաւ հանդիսականներուն։

Հուսկ Հոգեւոր Տէրը եզրափակեց տպաւորիչ հանդիսութիւնը իր օրհնութեան խօսքով, ուր ըսաւ յատկապէս.-

«Վատիկանեան Տիեզերական Ժողովի հոգեխօս Ծէսին Սահմանադրութեան յիսնամեակին առիթով, Ծիսական Պատրիարքական Յանձնախումբը՝ մեծապէս կարեւոր նկատեց վերարծարծել մեր կղերին եւ մեր հաւատացեալներուն կեանքին մէջ ծիսակատարումներուն հոգեշահ ապրումը: Արդարեւ, ծիսական արարողութիւնները մեր հաւատքին արտայայտութիւնը պէտք է ըլլան եւ անոնց մասնակցելով՝ պէտք է որ մեր կեանքի վկայութեամբ արտայայտենք զանոնք Քրիստոսին նմանելով՝ ամէն մարդ սիրելով եւ անկեղծ նուիրումով:

Սուրբ Պատարագը, սուրբ խորհուրդները, եւ այլ արարողութիւնները որոնց կը մասնակցինք՝ լոկ պարտաւորութիւններ պէտք չէ ըլլան: Եթէ ոչ, ապարդիւն պիտի մնան, եթէ ամէն աղօթքէն ետք չենք փոխուիր մեր ապրելակերպին մէջ, մեր առօրեայ փոխ-յարաբերութիւններուն մէջ ուրիշներուն հետ, եւ մանաւանդ՝ մեր մօտեցումին մէջ Յիսուսին՝ անոր կեանքին ու չարչարանքներուն, յատուկէն՝ անոր սիրոյ եւ ներումի ոգիին:

Հինգերորդ դարու մեծ Հայրապետը՝ Սուրբ Յովնան Մանդակունի այսպէս կ՚արտայայտուի. «Ճշմարիտ հաւատքով կ՚իմանանք թէ Քրիստոս ներկայ է խորանին վրայ: Իրեն կը մերձենանք, զինք կը տեսնենք, զինք կը շօշափենք, զինք կը համբուրենք եւ զինք կ՚ընդունինք մեր մէջ»: Մեծ Հայրապետին սրբալոյս այս խօսքերը մեզմէ ո՞վ կրնայ համոզումով կրկնել, եւ մենք ո՞րքանով զանոնք կ՚ապրինք, ամէն անգամ որ սուրբ Պատարագին կամ այլ արարողութեան մը կը մասնակցինք:

Հին ասացուածք մը կ՚ըսէ. Օրէնք աղօթից, օրէնք հաւատալեաց: Այս խօսքին իմաստը սա է. աղօթքը կապուած է հաւատքին: Առանց հաւատքի, ծիսակատարութիւնը կը վերածուի լոկ եկեղեցական պարտականութեան կամ աւանդական սովորութեան,

Մեր ըմբռնումը աղօթքին մասին, որպէս հարկաւոր սնունդ մեր առօրեայ կեանքին համար, դժբախտաբար նսեմացած է: Կենսական կապ չենք գտներ այլեւս աղօթքին եւ մեր ամէն օրուայ ապրումին միջեւ:

Մեր մարմինը առողջ պահելու համար, անոր սնունդ կու տանք ամէն օր: Եթէ ոչ, մեր առողջութիւնը կը տկարանայ եւ կը հիւանդանանք:

Նոյնն է մեր հոգեւոր կեանքին համար, որպէսզի երջանիկ ըլլանք պէտք ունինք ամէն օր հոգեւոր յատուկ սնունդի, ճիշդ այնպէս ինչպէս կ՚ընենք մեր մարմնին համար: Այն ժամանակ, պիտի զգանք որ Աստուած ներկայ է մեր կեանքին մէջ որպէս հայր, Յիսուս՝ որպէս մեծ եւ սիրելի եղբայր, եւ բոլոր մարդիկ մեզի հետ միասին Աստուծոյ ժողովուրդը պիտի կազմեն աշխարհի վրայ»:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը իր պատգամին մէջ նշեց թէ քրիստոնեաներու միութիւնը կը մեկնի Յիսուս Քրիստոսի այն խորհրդանշական պատուիրանէն թէ Տէրը աշխարհ ղրկեց իր միածին որդին՝ Յիսուս Քրիստոս, երկրի վրայ համայն մարդկութեան փրկութեան համար: Հոգեւոր Տէրը յայտնեց թէ ասիկա ներկայիս մեծ մարտահրաւէր է բոլոր քրիստոնեայ հասարակութիւններուն համար, որովհետեւ անոնք իրենց բաժանումներով չեն իրագործեր Քրիստոսի այս պատուիրանն ու անոր փրկչագործական առաքելութիւնը: Ապա ան անդրադարձաւ միասնականութեան եւ սիրոյ շնորհքներուն, որոնք յիշուած են Աւետարանին մէջ՝ «Սիրեցէ՛ք զիրար, ինչպէս որ ես ձեզի սիրեցի» (Յովհ 13, 34-35), եւ որոնց միջոցաւ միայն կարելի է ճշմարիտ քրիստոնեաներ դառնալ:

Հոգեւոր Տէրը հաստատեց նաեւ թէ միութիւնը նախ եւ առաջ Սուրբ Հոգիին շնորհքն է, որ մարդոց տրուեցաւ Հոգեգալստեան օրը: Հետեւաբար, ան հրաւիրեց բոլոր քրիստոնեաները աղօթքով դիմելու Սուրբ Հոգիին` հասնելու համար կատարեալ միութեան, որ բոլորին կը հարստացնէ եւ վախը սրտերէն դուրս կը հանէ:

Նկատի առնելով ներկայ դժուար պայմանները, Հոգեւոր Տէրը կոչ ուղղեց համամիութենական միասնական ոգիով գործելու ի սպաս քրիստոնեայ իսկական հաղորդութեան: Ան եզրափակեց իր խօսքը յոյս յայտնելով այս ուղղութեամբ՝ հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն եւ ծանր պայմաններուն, եւ միշտ հաւատալով թէ Աստուծոյ մօտ ամէն բան կարելի է: 

Ապա, հայ կաթողիկէ Պատրիարքական համամիութեան յանձնախումբի հոգեւոր վարիչ՝ տէր Աւետիք վրդ. Յովհաննէսեան կարդաց Սուրբ Աթոռի Համամիութեան խորհուրդի նախագահ կարդինալ Քիւրդ Քէօխի ուղերձը, որուն մէջ ան կը շեշտէ Եկեղեցիներու համամիութեան կարեւորութիւնը:

Նշենք, որ հայ կաթողիկէ երիտասարդական միութիւնները՝ սկաուտները, ՀԿՄ.ի պատանիներն ու շեփորախումբը իրենց մասնակցութիւնը բերին այս արարողութեան:

Տարիներ շարունակ «Մասիս»ի էջերուն մէջ լոյս տեսած են թղթակցութիւններ Դամասկոսի Հայ Կաթողիկէ Միութեան գործունէութիւններու, ազգային եւ կրօնական տօներու ու դամասկահայ գաղութին մէջ տեղի ունեցող կարեւոր միջոցառումներուն մասին։ Միշտ ալ այս սիրելի շաբաթաթերթին էջերը բաց եղած են մեր թղթակցութիւններուն առաջ, որուն համար մեծապէս շնորհակալ ենք ու կը յուսանք որ ապագային ալ նոյն համագործակցութիւնը շարունակուի:

Խաղաղ ու ապահով օրեր էին Սուրիոյ մէջ ուր հայութիւնը առիթը ունէր աշխատելու պահպանելու համար իր ինքնութիւնը՝ եկեղեցիներու ու միութիւններու շուրջ խմբուած։ Մայր գաղութ Հալէպ, ինչպէս նաեւ Դամասկոս, Քամիշլի, Քեսապ եւ Լաթաքիա, ձեռնարկներ ու միջոցառումներ իրար կը խաչաձեւէին ու գաղութը կ’ապրէր կենսունակ, միշտ նպատակ ունենալով պայքարիլ ձուլումի դէմ ու նոր սերունդներու մօտ վառ պահել հայկականութիւնը ու հայրենասիրութիւնը։ Ափսոս սակայն, 2011 թուականին սկսած դէպքերը, աստիճանաբար զարգանալով ցաւալի ազդեցութիւն ունեցան երկրի բնակչութեան վրայ։ Անապահովութիւնն ու գրեթէ ամէն տեղ ընթացող մարտերն ու ռմբակոծումները, ստեղծուած անիշխանական վիճակը շատ մը շրջաններու մէջ, անբաղձալի իրավիճակ մը յառաջացուցին։ Շատեր կորսնցուցին իրենց բնակարանները, գործատեղիներն ու աշխատանքը։ Գաղթականութեան մեծ ալիք մը առաջ եկաւ։ Հայութիւնը անմասն չմնաց այս տառապանքներէն։ Շատ մը հայորդիներ զոհուեցան իբրեւ հետեւանք ռմբակոծումներու ու ահաբեկչական գործողութիւններու։ Հայ զինուորներ նահատակուեցան իրենց պարտականութիւնը կատարելու ժամանակ։ Տնտեսական տագնապը, սուրիական դրամանիշի արժէքազրկումը, վառելանիւթի, ելեկտրականութեան, համացանցի եւ հեռաձայնային կապերու եւ  հիմնական սնունդի երկարատեւ եւ յաճախ կրկնուող տագնապները  յուսահատութեան մթնոլորտ ստեղծեցին։ Մեծ թիւով հայրենակիցներ մեկնեցան երկրէն դէպի Լիբանան, Հայաստան եւ այլուր։ Շատեր այն համոզումը ունէին որ շուտով խաղաղութիւն  կը  հաստատուի  եւ  կը  վերադառնան իրենց տուները, սակայն ափսոս որ յառաջադէմ աշխարհի աչքերուն առաջ կը շարունակուի եղբայրասպան պատերազմը եւ ոչ մէկ լուրջ աշխատանք կը տարուի առաջքը առնելու աւելի վատին ու խաղաղութիւն հաստատելու։ Սուրիան դարձած է շրջանային եւ համաշխարհային ուժերու  բախման կէտ։ Անշուշտ թէ այս իրավիճակը մեծապէս ազդեց հայկական միութիւններու, դպրոցներու եւ եկեղեցական ու  համայնքային գործունէութիւններու բնականոն ընթացքին  վրայ,  սակայն սուրիահայութիւնը կը մնայ հաստատակամ դիմադրելու ու տոկալու, որպէս հարազատ մասնիկը այս երկրի ժողովուրդին։ Տագնապի առաջին օրէն հայութիւնը իր եկեղեցական ու միութենական մարմիններով դէմ էր բռնութեան ու կողնակից երկխօսութեամբ լուծելու բոլոր խնդիրները։ Ասպնջական Սուրիան էր որ Ցեղասպանութենէն փրկուած հայորդիներուն տուաւ ամէն կարելիութիւն ապրելու, զարգանալու ու գոյատեւելու։ Այս սիրալիր վերաբերմունքն է որ այսօր ալ կը մղէ հաւատալու որ հայ համայնքը կարելիութիւնը ունի պահելու իր գոյութիւնը այս երկրին մէջ ու իր կարեւոր ներդրումը պէտք է ունենայ վերաշինելու ու երկիրը  անգամ մը եւս ծաղկեցնելու աշխատանքներուն։

Գնահատելի նախաձեռնութիւններ կան այսօր աշխարհասփիւռ հայութեան կողմէ նեցուկ կանգնելու սուրիահայութեան։ Հայաստանի Հանրապետութիւնը իր կարգին կարելի ամէն միջոցի կը դիմէ օգտակար դառնալու Հայաստան հաստատուած սուրիահայերուն, նաեւ օգնութեան ձեռք երկարելու Սուրիա մնացած հայորդիներուն։ Նոյնպիսի բարի տրամադրութիւններով կը մօտենան Լիբանանի ազգային կառոյցները։ Այս իմաստով ողջունելի է դերը մեր Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութեան որ իր կարելին կ՝ընէ Լիբանան ապաստանած սուրիահայերուն օգնութեան համար։ Սուրիոյ հայաշատ քաղաքներուն մէջ արդէն մէկ տարիէ ի վեր կը գործէ սուրիահայութեան շտապ օգնութեան եւ վերականգման մարմինը, որ կը համադրէ ու կը կազմակերպէ ընդհանրական ու միասնական ջանքերով ամէն տեսակի աշխատանք որ կը միտի օգնելու դժուարութեան մատնուած հայրենակիցներուն եւ կը նպատակադրէ վերակառուցել քանդուածը ու պահել գաղութին հիմնական կառոյցը։

Հալէպ քաղաքին մէջ, ուր ամենադժուար իրավիճակին մատնուած է ժողովուրդը, պաշարման ու ընթացող մարտերու հետեւանքով, տակաւին կը տրոփէ հայկականութիւնը։ Մեծ զոհողութիւններով մեր հայրենակիցները կը կազմակերպեն մշակութային ձեռնարկներ։ Բաց կը պահեն դպրոցները ու հաստատուն կամքով կը պայքարին որպէսզի կենսունակ պահեն գաղութը։ Նոյնը կը պատահի Դամասկոս, Քեսապ, Լաթաքիա եւ այլուր։ Դժուարութիւնները շատ են, վտանգը մեծ, սակայն ապաւինելով Աստուծոյ անսահման ողորմութեան, սուրիահայութիւնը կը ջանայ տոկալ ու դիմանալ։ Այսօր ամէն ազդեցիկ ուժ պէտք է լուրջ աշխատանք տանի վերջ տալու այս պատերազմին։Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը այս առումով մեծ աշխատանք կը տանի։ Կը սպասուի նաեւ որ մեր հայկական սփիւռքի ազդեցիկ անձնաւորութիւններն ու կազմակերպութիւնները ճնշում բանեցնեն իրենց երկիրներու կառավարութիւններուն վրայ շեշտելով անհրաժեշտութիւնը անյապաղ խաղաղութիւն հաստատելու Սուրիոյ մէջ։

Յոյսով ենք որ մեր յաջորդ թղթակցութիւնները կ’ըլլան աւելի լաւատեսական ու մեր սիրելի «Մասիս»ի ընթերցողները տեղեակ կը պահենք Դամասկոսի Հ.Կ.Մ.-ի մասնաւորապէս եւ դամասկահայ կեանքի ձեռնարկներու ու գործունէութիւններու մասին։

Աստուած ողորմի Սուրիոյ բոլոր անմեղ զոհերուն եւ նահատակներուն, կամք եւ ուժ պարգեւէ մնացողներուն շարունակելու գոյատեւման պայքարը։

ՇԱՆԹ ՔԷՇԻՇԵԱՆ

Հետեւաբար, Միջերկրականին շուրջ ապահովութեան հարցը լուրջ մտահոգութեան առարկայ է, նկատի առած շրջանի անվտանգութեան վրայ ազդող քաղաքական, տնտեսական, ընկերային եւ ուժանիւթի գործօնները:

1990-էն ետք, միջազգային հակակշռող գերուժերու մեծ փոփոխութեան հետեւանքով (Արեւմուտք-Արեւելք միջազգային հակամարտութեան աւարտը) տեղի ունեցաւ միջերկրականեան ծովափին աշխարհաքաղաքական վերակարգաւորումը, որ առիթ ընծայեց նոր մօտեցում մը որդեգրելու տարածաշրջանին նկատմամբ, հետեւաբար դիւրացնելով անվտանգութեան խնդիրներու ուսումնասիրութիւնն ու վերլուծումը: Մեկնելով միջերկրականեան ծանրակշռող տուեալներէն, յատկապէս քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային յարաճուն տագնապներէն, կարելի՞ է արդեօք նոր պատկերացում մը կազմել Միջերկրականին շուրջ՝ որպէս անվտանգութեան նոր սահմանագիծ մը Հիւսիս-Հարաւ հակամարտութեան շրջագիծէն ներս: Որո՞նք են շրջանին անվտանգութեան նոր չափանիշները, նկատի առնելով մանաւանդ հարաւային ծովափին մէջ տեղի ունեցող քաղաքական յեղաշրջումները եւ միւս կողմէ Եւրոպայի տնտեսական ծանր տագնապը:

Այս խնդիրները կարելի է շօշափել, նախ շրջանի ապահովութեան դիմագրաւած մարտահրաւէրները եւ սպառնալիքները վերլուծելով, ապա ուսումնասիրելով Եւրոմիութեան դերակատարութիւնը անվտանգութեան եւ պաշտպանութեան մարզին մէջ, ինչպէս նաեւ անդրադառնալով Հիւսիսատլանտեան դաշինքի կազմակերպութեան (NATO) նախաձեռնութիւններուն, ի խնդիր Միջերկրականի անվտանգութեան ամրապնդման:

Մարտահրաւէրը այսօր հսկայական է, որովհետեւ ան կ՚առընչուի հիւսիս եւ հարաւ ծովափերու միջեւ խաղաղութեան, կայունութեան եւ ազատութեան հիմնահարցերուն հետ կապուած ապագայի տեսլականին, նուազեցնելու համար լարուածութիւնը, անհասկացողութիւնը եւ անհամաչափ տարբերութիւնները, քաղաքական, տնտեսական կամ մշակութային:

Միջազգային յարաբերութեանց քաղաքական եւ ընկերատնտեսական անորոշութեամբ յատկանշուած այս դժուար ժամանակաշրջանին, ապահովութեան հիմնախնդիրը աւելի կը բարդանայ՝ յատկապէս վերջերս յայտնուած կրօնական ծայրայեղ երեւոյթներու եւ անոնց անընդհատ տարածումին հետեւանքով:

Տարածաշրջանին ռազմաքաղաքական դիրքն ու կարեւորութիւնը

Հռոմէական կայսրութեան ժամանակաշրջանէն սկսեալ, Միջերկրականի շրջանը կը հանդիսանայ արեւելեան եւ արեւմտեան բազմազան քաղաքակրթութիւններու բնաշխարհը: Անոր աշխարհագրական յատուկ դիրքը գրաւեց գերտէրութիւններու մնայուն ուշադրութիւնը:

Մինչեւ համաշխարհային երկրորդ պատերազմը, Միջերկրականը կը գտնուէր բրիտանական եւ ֆրանսական գերուժերու հակակշռին տակ: Սակայն կացութիւնը փոխուեցաւ 1945-էն ետք, երբ ան հանդիսացաւ Ամերիկեան-Սովետական սուր հակամարտութեան համաշխարհային դաշտը, եւ դարձաւ երկրագունդի ամենավտանգաւոր շրջաններէն մին: Այս համաշխարհային հակամարտութեան ընդմէջէն հանդէս եկան զանազան բարդ տագնապներ, որոնք սպառնացին Միջերկրականի եւ մանաւանդ անոր հարաւային ծովափի անվտանգութեան: Այս խնդիրներուն առանցքը կազմեց եւ կը շարունակէ կազմել Միջին Արեւելքի տագնապը, որ մինչեւ օրս անլուծելի կը մնայ, մասնաւորաբար իսրայէլեան պետութեան ստեղծումէն ի վեր՝ 1948-ին:

Հակառակ պաղ պատերազմի աւարտին եւ համայնավար վարչակարգի փլուզումին, տագնապները տակաւին կը շարունակուին եւ որոշ շրջաններու մէջ աւելի կը սաստկանան, ինչպէս արաբ-իսրայէլեան հակամարտութիւնը, Ափրիկէի արեւմտեան Սահարայի յարատեւ տագնապը, իսլամ ծայրայեղականութեան զարգացումը Հիւսիսային Ափրիկէի եւ Մերձաւոր Արեւելքի շրջաններուն մէջ, մասնաւորաբար 2011-ի արաբական աշխարհի յեղաշրջումներէն ետք (Թունուզ, Լիպիա, Եգիպտոս, Եմէն եւ Սուրիա): Միջին Արեւելքի խաղաղութեան գործընթացին դանդաղեցումը կամ սառեցումը աւելի բարդացուց շրջանային տագնապը, յառաջացնելով նոր սպառնալիքներ համընդհանուր ապահովութեան եւ կայունութեան ծիրին մէջ: Այս ուղղութեամբ նաեւ Թուրքիոյ ապակառուցողական դիրքորոշումը եւ անոր յարատեւ կռիւը քիւրտերուն եւ յոյներուն հետ (մասնաւորապէս՝ Կիպրոսի հարցը) յաւելեալ ժխտական գործօններ են Միջերկրականի անվտանգութեան հիմնախնդրին համար:

Նկատի առնելով անապահովութեան եւ անկայունութեան այս տուեալները, որոնք կը զարգանան Միջերկրականին շուրջ, անվտանգութեան հիմնախնդիրը ալ աւելի ռազմաքաղաքական բնոյթ կը ստանայ, յառաջացնելով ապահովական բարդ հարցեր՝ ազգային եւ միջազգային մակարդակներու վրայ: Այս հարցերը կ՚ընդգրկեն ընկերատնտեսական բազմատեսակ դժուարութիւններ հիւսիս եւ հարաւ ծովափերուն միջեւ, ուժանիւթի մարզին մէջ ամբարումի եւ կարգաւորման խնդիրներ, անհամաչափ ընկերային պայմաններ (աղքատութեան վատթարացումը հարաւային շրջաններուն մէջ եւ ապօրինի արտագաղթը դէպի հիւսիս), ինչպէս նաեւ փոքրամասնութիւններու խնդիրները, ինչպէս՝ Քիւրտերը Միջին Արեւեքի մէջ:

ՀԱՄԲԻ ԷԼՄԱՃԵԱՆ

Մեր մասին այսպիսի սահմանափակ գիտելիք ունեցող օտարներէն մէկն է զրուցակիցս, որ կը հարցնէ.

– Ո՞վ ես դուն:

– Ես պարզ Լիբանանահայ մըն եմ, կը պատասխանեմ:

– Ուրեմն կրնանք հասկնալ թէ լիբանանցի ես եւ ոչ թէ հայ, կ՛ըլլայ զրուցակիցիս սահմանափակ եզրակացութիւնը:

– Այո՛ , կը պատասխանեմ ու կը շարունակեմ. թէպէտեւ կը շնչեմ Լիբանանի օդն ու երկինքը եւ կը խմեմ անոր աղբիւրներէն, սակայն իմ էութիւնս, ինքնութիւնս, սիրտս եւ արիւնս ՀԱՅ է:

Ահաւասիկ սիրելի հայրենակից եղբայրս ու բարեկամս, այս պարզ ու հանապազօրեայ, սակայն միեւնոյն ժամանակ նշանակալից զրոյցին ընդմէջէն, կամայ թէ ակամայ, գիտութեամբ թէ անգիտութեամբ, մեր անձերը յաճախ կը գտնուին այնպիսի ցաւալի իրականութեան մը դիմաց, ուր այսօր, կը դժուարանան ազատօրէն արտայայտուիլ եւ կամ իրենք զիրենք ներկայացնել 21-րդ դարու ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ԵՒ ՈՉ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ մարմիններու՝ պատասխանելով անոնց՝ «Ո՞վ էք դուք» հարցումին:

Պրն. Զրուցակիցս. Ո՞վ էք դուք եւ ի՞նչ է ձեր ներկայութեան իմաստն ու ձեր կոչումը այժմու աշխարհին համար: Ինչպէ՞ս կրնաք դուք ձեզ Հայ անուանել երբ կը կրէք օտար անձագրեր եւ ինքնութեան փաստաթուղթեր. չէ՞ք կարծեր թէ շփոթ վիճակի մէջ կը գտնուի ձեր ազգային ինքնութիւնը:

Օտարութի՜ւն, Սփի՜ւռք… ցաւալի իրականութիւններ եւ տխուր պատմութիւն…: Ո՜վ սուրբ Հայ հող եւ ո՜վ հզօր մայրենի երկիր, տե՛ս թէ քու որդիներդ որքան կը չարչարուին որպէսզի իրենց մէջ դրոշմուած դարերու ինքնութիւնը՝ շողացող արեւու մը նման անվախ արտայայտեն, ու կենալով համաշխարհային ամպիոններու վրայ՝ վկայեն հզօր ինքնութեան մը մասին, զոր ոչ աշխարհի հարստութիւններով եւ ոչ ալ վաղանցուկ ոեւէ մէկ միջոցով կարելի է փոխել եւ կամ զանց ընել:

Իրաւունք ունիք Պրն. զրուցակից: Կը կարծեմ թէ պահը հասած է կատարելու ազգային մակարդակի վրայ լուրջ խղճի քննութիւն մը, տեսնելու համար թէ այս ազգի կառավարիչներն պատասխանատունները այսօր ինչպիսի ձեւերով կը փորձեն պարզել կամ բացատրել Հայու մը դերը՝ այժմու աշխարհին. եւ կարեւորագոյնը, ճշդել այն ճամբաներն ու միջոցները որոնք պէտք է որդեգրուին, ուղղելու համար ազգը դէպի մօտակայ ապագայ…:

Հայորդի մը. Սակայն ես կը կարծեմ թէ այս բոլորը անօգուտ պիտի ըլլայ, որովհետեւ դժբախտաբար եւ մինչեւ այսօր, օտարներ են որ իմ նեղութեանս ժամանակ ինծի ձեռք երկարեցին փոխան ազգակիցիս… «եւ այս պատճառով ալ կը նախընտրեմ յաճախել ո՚չ հայկական դպրոց եւ ոչ ալ հայ Եկեղեցի»…:

Ահաւասիկ, յարգարժան ազգային մարմիններ եւ Հայ եկեղեցական դաս, արդէն իսկ վտանգի զանգերը կը ղօղանջեն… եւ այս պատճառով կը նախընտրեմ յաճախել ո՚չ Հայ դպրոց եւ ոչ ալ Հայ Եկեղեցի…:

Աւետարանը կ՛ըսէ. «Ականջ ունեցողը թող լսէ»:

Պրն. Զրուցակիցս. Միթէ՞ Արարատը ձեզ պիտի փրկէ…:

Արարատը՝ որպէս խորհրդանիշ Հայու ինքնութեան

«Եւ նստաւ տապանն յեւթներորդում ամսեանն ի քսան եւ յեւթն ամսոյն ի լերինս Արարատայ» (Ծնդ. 8,4):

Ինչպէս գիտէք, սիրելի ընթերցողներ, թէ Հայու հոգեւոր ու խորհրդաւոր պատմութիւնը սկիզբ կ՛առնէ, երբ Նոյ եւ իր հաւատացեալ փոքրիկ ընտանիքը, տեսնելով որ արդէն իսկ քառասնօրեայ ջրհեղեղը դադրած ու ջուրին մակարդակը նուազած է, Արարատի գագաթէն անոր ստորոտը կ՛իջնեն, ու անոնցմէ ամէն մէկը, համաձայն իր վիճակին եւ աստուածային ծրագրին, կեանքի մէկ ձեւ գծելով՝ զայն կ՛որդեգրէ: Այդ օրէն, Արարատ Հայուն համար դարձաւ հովանաւոր իւրայատուկ սրբութիւն: Հայը իր հայեացքը երբեք չհեռացուց անոր վրայէն:

Պրն. Զրուցակիցս. Կը յիշէ՞ք թէ այսօր Արարատ լերը ձեզի չի պատկանիր…:

Սիրելի Պրն. զրուցակից, երբ մեր նախահայրերը Արարատ լերէն էջք կը գործեն, այդ լերը շատ մը իմաստներ կը զգենու: Օրինակ, զայն կարելի է կոչել կեանքի լեռ, որովհետեւ այդ լերան միջոցով էր որ կեանքը վերագտաւ իր բնականոն վիճակը: Զայն կարելի է կոչել նաեւ փրկութեան լեռ, որովհետեւ այդ լերան շնորհիւ էր որ մարդս հեռու մնաց բոլոր վտանգներէ ու կեանքը խլող փորձանքներէ: Զայն կարելի է կոչել նաեւ մարդկային ցեղի առաջին Մայր Տաճարը, ուրտեղ կնքուեցաւ ու հաստատուեցաւ առաջին ուխտը՝ Աստուծոյ եւ մարդուս միջեւ:

Ահաւասիկ Պրն. զրուցակից, հակառակ որ այսօր այդ լեռը քարտէսի վրայ մեզի չի պատկանիր, բայց ան մեզի համար դարեր ամբողջ եղաւ խորհրդանիշ կեանքի, փրկութեան եւ Մայր Տաճարի, իսկ այսօր՝ ոտնահարուած իրաւունքի…: Քրիստոսի ներկայութիւնը իբրեւ կեանք ու փրկիչ կը յայտնուի Հայկական բոլոր տաճարներուն մէջ: Կարելի՞ է գտնել Հայ մը, որ իր ճակտին վրայ չի կրեր Հայկական տաճարի դրոշմն ու սրբութիւնը:

Սաղմոսը կ՛ըսէ. « Աչքերս լեռները պիտի բարձրացնեմ, ուրկէ ինծի ՕԳՆՈՒԹԻՒՆԸ պիտի գայ»

Պրն. Զրուցակիցս. Նոյնիսկ ձեր լեզուն սկսած է աղօտիլ, եւ չէք կարող ճշգրիտ ձեւով պահել զայն…:

Պատասխանս՝ յաջորդ թիւով:

ԽԱՉԻԿ կիս. սրկ. ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ