Ձեր երջանկութեանն ու ձեր միջոցով բոլոր լիբանանցիներուն ՝ առանց համայնքի կամ կրօնական պատկանելութեան խտրութեան, կ’ուզեմ մի քանի մխիթարական եւ խրախուսական խօսք ուղղել մեր Տէր Տիրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի, Խաղաղութեան իշխանի Ծննդեան տօնին առթիւ:
Լիբանանի սիրելի որդիներ եւ դուստրեր,
Մեծ է իմ ցաւս`տեսնելով տառապանքն ու անձկութիւնը, որոնք կը խեղդեն Մայրիներու Երկրի նախաձեռնութեան ոգին ու աշխուժութիւնը: Աւելին, ցաւալի է տեսնել, խաղաղութեամբ ապրելու յոյսերու կորուստը ու շարունակել պատմութեան եւ աշխարհին համար մնալ ազատութեան պատգամ եւ բարի համակեցութեան վկայութիւն եւ, ես, ամբողջ սրտով կը բաժնեմ ե՛ւ ձեր ուրախութիւնները, ե՛ւ ձեր ցաւերը, եւ հոգւոյս խորքին մէջ կը զգամ ծանրութիւնը այն ամեն բանի որ կորսնցնելու վրայ էք, մանաւանդ, երբ կը մտածեմ բազմաթիւ երիտասարդներու մասին, որոնց աւելի լաւ ապագայի մը յոյսը կը խլուի:
Բայց այս Սուրբ Ծննդեան օրը «ժողովուրդը, որ կը քալէր մթութեան մէջ, տեսաւ մեծ լոյս մը որ կը բարձրանար» (Ես 9: 1), այն լոյսը՝ որ կը փարատէ վախերը եւ որ բոլորի մօտ կը յարուցանէ այն համոզումը, որ Նախախնամութիւնը երբեք պիտի չի լքէ Լիբանանը եւ գիտէ բարիի այլակերպել նոյնիսկ այս սուգը։
Սուրբ Գրութիւններուն մէջ Լիբանանը շատ յաճախ կը յիշատակուի, բայց ամէն բանէ առաջ կը ցոլացնէ սաղմոսերգուին կողմէ մեզի փոխանցուած պատկերը. «Արդարը արմաւենիի պէս պիտի աճի եւ պիտի աճի Լիբանանի Մայրիի մը նման (Սղ. 91:13):
Աստուածաշունչին մէջ, Մայրիի վեհութիւնը զօրութեան, կայունութեան, պաշտպանութեան խորհրդանիշ է: Մայրին խորհրդանիշն է արդարին, որ արմատաւորուած Տիրոջ մէջ, կը Էմմանուէլըփոխանցէ գեղեցկութիւնն ու բարեկեցութիւն, եւ որ նոյնիսկ ծերութեան ժամանակ, կը բարձրանայ եւ առատ պտուղ կու տայ:
Այս օրերուն Էմմանուէլը, Աստուած-մեր-հետը կը դառնայ մեր հարեւանը, ան կը քայլէ մեր կողքին: Վստահ եղէք անոր ներկայութեան, անոր հաւատարմութեան:
Մայրիին պէս ՝ միասին ապրելու ձեր արմատներու խորերէն քաղեցէք՝ վերստին դառնալու համար միասնական ժողովուրդ՝ փոթորիկին դիմադրող Մայրիին նման՝ գիտցէք օգտուիլ այս պահու անկանխատեսելի իրավիճակներէն `վերագտնելու համար ձեր ինքնութիւնը,այն որ կը կայանայ յարգանքի, համակեցութեան եւ բազմակարծութեան բոյրը ամբողջ աշխարհին տանելու մէջ, ինքնութիւնը ժողովուրդի մը որ չի հրաժարիր երազէն անոնց որոնք հաւատացին գեղեցիկ եւ բարգաւաճ երկրի մը երազին։
Այս տեսանկիւնէն, ես կը դիմեմ քաղաքական պատասխանատուներուն եւ կրօնական առաջնորդներուն ՝ փոխ առնելով Էլիաս Հուայէք Պատրիարքին հովուական նամակէն. «Դո՛ւք ՝ միապետներ, դուք պատասխանատուներ, դո՛ւք երկրի դատաւորներ, դո՛ւք երեսփոխաններ որ կ’ապրիք ժողովուրդի հաշւոյն […] դո՛ւք բոլորդ, պաշտօնապէս պարտաւոր էք աշխուժօրէն շարունակել ձեր ջանքերը ՝ յօգուտ հանրային շահի: Ձեր ժամանակը ձեզի չի պատկանիր, ձեր աշխատանքը ոչ թէ ձեզի համար է, այլ Պետութեան եւ հայրենիքին որ կը ներկայացնէք:
Վերջապէս, սէրը հանդէպ լիբանանցի սիրելի ժողովուրդը, որուն մտադիր եմ այցելել անմիջապէս որ հնարաւոր ըլլայ,, միանալով նախորդներուս եւ Առաքելական Աթոռի մշտական հոգատար ուշադրութեան, կը մղեն զիս անգամ մը եւս դիմելու Միջազգային հանրութեանը: Օգնե՛նք Լիբանանին որպէսզի զերծ մնայ շրջանային հակամարտութիւններէն եւ լարուածութիւններէն: Օգնե՛նք անոր որպէսզի դուրս գայ ծանրակշիռ ճգնաժամէն եւ վերականգնուի:
Սիրելի որդիներ եւ դուստրեր, գիշերուան խաւարին մէջ վեր բարձրացուցէք ձեր հայեացքը, թող Բեթղեհէմի աստղը որպէս առաջնորդ եւ քաջալերանք ծառայէ ձեզի Աստուծոյ տրամաբանութեան մէջ մտնելու համար, որպէսզի չկորսնցնէք ճանապարհը եւ յոյսը։

Վատիկան, 24 Դեկտեմբեր, 2020

ՀԱՅՈՐԴԻ

Քաղաքական քաոսային վիճակ, տնտեսական, ելեւմտական եւ ընկերային սուր տագնապ, անտանելի սղաճ, յարաճուն զրկանք ու թշուառութիւն, անապահովութիւն, չորս դին աւեր ու աւերակ, սարսափի մթնոլորտ, աղէտահար եւ շփոթած մարդիկ ՝ Պէյրութի նաւահանգիստին ահաւոր պայթումին հետեւանքով, այս բոլորէն առաջ եւ ետք՝ COVID 19 սարսափազդու համաճարակ՝ իր արգելափակումի, տառապալի ու մահացու հետեւանքներով, եւ ի լրումն այս դժբախտութիւններուն՝ պետական իշխանութեան կատարեալ բացակայութիւն եւ անտիրութեան զգացում։ Այս ողբերգական պայմաններուն եւ հոգեմաշ մթնոլորտին ներքեւ է որ լիբանանցիք (անշուշտ նաեւ լիբանանահայութիւնը) դիմաւորեցին 2021-ը, տարի մը նոր՝ բայց անսովոր, նոր՝ բայց ոչ յուսաբեր, նո՛ր՝ բայց ոչ նորատեսիլ, նո՛ր՝ բայց ոչ նորօր, եւ այսպէս՝ այնքան ատեն որ այս տխուր իրականութիւնը հիմնովին շրջող հրաշքանման զարգացում մը չյայտնուի։
Գերբնական կամքի եւ հաւատքի տէր ըլլալու է այսպիսի մռայլ ու անհեռանկար իրականութեան մը դիմաց չյուսաթափուելու եւ չկորսնցնելու համար ամէն վստահութիւն հանդէպ երկրին զոր այնքան սիրած ես, չկորսնցնել հաւատք եւ յոյս ապագային հանդէպ, չկորսնցնել ամէն ինքնավստահութիւն։ Անգամ մը եւս լիբանանցիները կը գտնուին այդպիսի կամք ցուցաբերելու, դաժան հանգամանքներուն դիմաց անգամ, իրենց համայնքային եւ կրօնական բաղկացուցիչներով հանդերձ դժուարութիւնները արժանապատուութեամբ յաղթահարելու, այս չքնաղ հայրենիքին հանդէպ իրենց սէրն ու հաւատարմութիւնը ցուցաբերելու եւ փոխադարձ յարգանքի վրայ հիմնուած խաղաղ համակեցութեամբ կերտուած կեանքին ամրօրէն կառչած մնալու մարտահրաւէրին առջեւ։
Այսպիսի կամք ցուցաբերելու եւ չյուսահատելու կոչ մըն է Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետին ուղերձը ուղղուած անխտի՛ր բոլոր լիբանանցիներուն՝ առանց դաւանական կամ համայնքային խտրութեան, հրաւէր մըն է վերադառնալու իրենց երբեմնի երանաւէտ վարքին, մշտադալար եւ հաստաբուն Մայրիներուն նման իրենց ուժը քաղելու զիրենք միաւորող կենարար արմատներէն, միասնականութեան եւ եղբայրական համակեցութեան յանձնառութենէն, վերահաստատելու պատմութեան եւ համայն աշխարհին համար ազատութեան պատգամ մը եւ խաղաղ համակեցութեան վկայութիւն մը ըլլալու իրենց կոչումը։
Բայց, այսօր, յայտնապէս, ոչ երբեմնի ոգեշնչող յիշատակները, ո՛չ Պապին խրախուսական եւ քաջալերական խօսքերը եւ ոչ ալ Մայրիներու գեղեցկութեան, երկրի բնութեան չնաշխարհիկ սքանչելիութեան, իր կենսոլորտին մաքրութեան եւ համերաշխ կենսակերպի քաղցրութեան հրապոյրը կրնան լիբանանցիներուն վերադարձնել այն կենսունակ տրամադրութիւնը, նախանձելի առաւելութիւնները եւ իւրայատկութիւնները որոնք զիրենք կապած էին միջերկրականեան այս չքնաղ երկրին, որ իրաւամբ ճանչցուած էր որպէս «Միջին Արեւելքի Զուիցերիա»ն։
Ի՞նչ պատահեցաւ որ տնտեսապէս բարգաւաճ, խղճի, խօսքի, հաւատքի եւ կամքի ազատութեան եւ համերաշխ համակեցութեան օրինակ ընդունուած այս երկիրը այս աստիճան աղքատութեան, աղիտալի եւ քաոսային վիճակի մատնուի, մեկուսացուի իր մօտաւոր եւ հեռաւոր շրջապատէն, դառնայ առանց նաւապետի փոթորիկի բռնուած նաւ մը՝ որ ամէն օր քիչ մը աւելի ընկղմելու վրայ է։
Հեշտ չէ միանշանակ երեւոյթի մը մէջ ամփոփել բարդ իրավիճակը, որուն պատճառները կ’ընդգրկեն յայտնի եւ անյայտ բազմաթիւ եւ բազմերես դերակատարներ ու ազդակներ։
Այսուհանդերձ, առանց յաւակնելու կատարել իրավիճակին եւ անոր պատճառներուն առարկայական եւ ամբողջական վերլուծումը, որ յաճախ նաեւ հակասական է, ակներեւ է որ նախ տարածաշրջանը եւ շրջապատը՝ իրենց խնդիրներով եւ հակամարտութիւններով իրենց անխուսափելի անդրադարձը ունեցած են եւ կ’ունենան Լիբանանի մէջ։ Բացայայտ է անոնց պատասխանատուութիւնը։
Ապա, ներկայ իրավիճակին ուրիշ եւ ոչ նուազ կարեւոր մէկ պատճառը դաւանանքայնութեան քաղաքականացումն է, դաւանանքին շահագործումը եւ ծառայեցումը հատուածական եւ անձնական շահերու՝ ի հեճուկս պետական շահերուն, տարբեր զանգուածներու ուղղուածութիւնը գերադասելու հատուածական շահերը քան Հայրենիքին, որ դարձած է տարբեր համայնքներու զաւակներու բնակավայր։ Հատուածական նկատումներով առաջնորդուող կողմերու հետեւորդներ, համայնքային շահեր պաշտպանելու պատրուակով՝ «քաղաքական կարկանդակէն» առաւելագոյն բաժին մը խլելու իրենց ղեկավարներու պատուէրով, կը խուսափին իրենց քաղաքացիական պարտաւորութիւններէն՝ ապաւինելով այս վերջիններու հովանաւորչութեան։
Եւ վերջապէս, կասկած չկայ որ վերեւի պատճառներուն յայտնութիւնը եւ խորացումը հետեւանքն է քաղաքական դասի անտարբերութեան եւ փտածութեան, որուն դէմ ոտքի ելաւ եւ ապստամբութեան դրօշ պարզեց ժողովուրդին մինչ այդ լուռ զանգուածը՝ քաղաքական դասի հեռացման պահանջով։
Այսօր, այս իրողութիւններու հետեւանքը չէ՞ վարչապետ մը նշանակելու եւ կառավարութիւն մը կազմելու անկարելիութիւնը, մինչ երկիրը ներկայ աղիտալի վիճակէն դուրս բերելու եւ ժողովուրդին տառապալի վիճակը եթէ ոչ փարատելու գոնէ մեղմացնելու համար պահանջուած բարեկարգումներու ազդանշանը տուող կառավարութեան մը գոյութիւնը աւելի քան երբեք հրամայական է։ Կառավարութիւն մը՝ բաղկացած «լաւագոյն անձնաւորութիւններէ եւ ոչ միայն անոնցմէ որոնք հաւատարիմ են կուսակցութեան մը կամ ենթակայ պետի մը» ինչպէս կ’ըսէ Կարդինալ Պշարա Ռաի Պատրիարքը։ Ասիկա Լիբանանի վերականգնումին օգնելու միջազգային խոստումներու գործադրութեան միակ պայմանն է, զոր քաղաքական դասը հանդիսաւորապէս յարգել խոստացած էր Ֆրանսայի նախագահ Էմմանուէր Մաքրոնին անցեալ Սեպտեմբերի մէկին անոր Լիբանան կատարած առաջին այցելութեան ընթացքին։ Յայտնապէս, դարձեալ հատուածական եւ անձնական շահեր ցայսօր արգելք կ’ըլլան այդ խոստումի գործադրութեան։ Եւ ըստ երեւոյթին, պիտի շարունակեն արգելք ըլլալ կառավարութեան մը կազմութեան։
Յուսանք եւ աղօթենք որ «լիբանանեան հրաշքով»՝ քաղաքական դասի բաղկացուցիչներուն կողմէ անձամբ՝ Ֆրանսայի նախագահին խոստացուած եւ Ռաի Պատրիարքին ակնկալած կառավարութիւն մը կազմելու համար նախարարներու փնտռտուքը աւելի երկար չտեւէ եւ անգամ մը եւս ժողովուրդին համբերութեան բաժակը չյորդի եւ ան դարձեալ խելագարած ամբոխ չդառնայ։

20 / 01 / 2021

Եղբայրութիւնն ու ընկերային բարեկամութիւնը Քահանայապետին կողմէ մատնանշուած ուղիներն են կառուցելու համար աւելի լաւ, աւելի արդար եւ խաղաղ աշխարհ մը, բոլորին յանձնառումով. Ժողովուրդ եւ իշխանութիւն։ «Ոչ» պատերազմներուն եւ անտարբերութեան համաշխարհայնացումին։
«Որո՞նք են մեծ իտէալները, ու նաեւ գործնականապէս անցանելի ուղիները անոնց համար, որոնք կը ցանկանան կառուցել աւելի արդար եւ եղբայրական աշխարհ մը, իրենց առօրեայի յարաբերութիւններու ընթացքին, հասարակութեան, քաղաքականութեան, եւ հաստատութիւններուն մէջ։» Այս է հարցումը՝ որուն կ’ուզէ պատասխանել հիմնականօրէն “Fratelli tutti”ն, Ֆրանչիսկոս Պապին նոր շրջաբերականը, զոր Քահանայապետը կ’որակէ «ընկերային շրջաբերական» (6), որուն վերնագիրը քաղուած է Սուրբ Ֆրանչիսկոս Ասսիզացիի «Խրատներէն», ուր ան այդ բառերը կ’օգտագործէ դիմելու «բոլոր եղբայրներուն և քոյրերուն և անոնց առաջարկելու Աւետարանի համը ունեցող կեանք մը» (1):
«Շրջաբերականին նպատակն է խթանել եղբայրութեան եւ ընկերային բարեկամութեան համաշխարհային ձգտում մը»։
«Covid-19 համաճարակը, անսպասելիօրէն ներխուժեց ճիշտ այն ժամանակ երբ ես կը գրէի այս նամակը» – կը նշէ Ֆրանչիսկոս Պապը – Թէեւ համաշխարհային առողջապահական արտակարգ իրավիճակը ցոյց տուաւ, որ «ոչ ոք միայնակ կը փրկուի», և որ իրօք ժամանակը եկած է «երազելու որպէս մէկ մարդկութիւն», որուն մէջ «բոլորս եղբայրներ ենք» (7-8) կը հաստատէ Ան:

Շրջաբերականը կազմուած է ութը գլուխներէ, որոնցմէ առաջինը կը կրէ «Փակուած աշխարհի ստուերներ» վերնագիրը եւ կը կեդրոնանայ ժամանակակից դարաշրջանի բազմաթիւ հայեցակարգերու աղաւաղումներու ու անոնց շահարկումի և խաթարումի վրայ, ինչպէս. ժողովրդավարութիւնը, ազատութիւնն ու արդարութիւնը. եսասիրութիւնը և հասարակաց բարիքի նկատմամբ անտարբերութիւնը, շահոյթի և մնացորդացի մշակոյթի վրայ հիմնուած շուկայական տրամաբանութեան տարածում. գործազրկութիւն, ազգայնամոլութիւն եւ աղքատութիւն. իրաւունքներու անհաւասարութիւններն ու անոնց շեղումները, ինչպիսի են ստրկութիւնը, մարդավաճառութիւնը, կիներու դէմ ոտնձգութիւնները, որոնց բերումով անոնք ստիպուած են դիմել վիժումի եւ «օրկաններու» վաճառքը (10-24):
Այս բոլորը «համաշխարհային հարցեր են, որոնք կը պահանջեն համընդհանուր գործողութիւններ», կը հաստատէ Քահանայապետը, մատը սեւեռելով «պատերու մշակոյթի» մը դէմ, որ կը նպաստէ մաֆիայի տարածմանը, սնուցուած վախով և առանձնութեամբ (27-28):
Այս բազմաթիւ ստուերներուն, Շրջաբերականը կը հակադրէ լուսաւոր օրինակ մը, բարի սամարացիին օրինակը, որուն նուիրուած է երկրորդ գլուխը. «Օտարական մը ճանապարհին վրայ»։
Ասոր մէջ Քահանայապետը կ’ընդգծէ, թէ հիւանդ ընկերութեան մը մէջ որ իր կռնակը կը դարձնէ ցաւին եւ որ «անգրագէտ» է տկարներու եւ խոցելիներու խնամքի մէջ (64-65), բոլորս կանչուած ենք մօտիկ ըլլալու միւսին (81), գերազանցելով նախապաշարումները եւ անձնական շահերը։
Ամէնքս արդարեւ համապատասխանատու ենք ընկերութեան մը կառուցման գործին, որ գիտնայ ներառել, ընդելուցել, ու օգնել տառապողին (77)։
Սէրը կամուրջներ կը կերտէ ու մենք «եղած ենք սիրոյ համար» (88), կ’աւելցնէ Քահանայապետը, յանձնարարելով յատկապէս քրիստոնեաները, Քրիստոսը ճանչնալու ամէն մէկ բացառուածի դիմագծին մէջ (85)։
«Մտածել եւ բաց աշխարհ ստեղծել» երրորդ գլխուն մէջ ՝ Ֆրանչիսկոսը մեզ կը խրախուսէ «դուրս ելլելու մենք մեզմէ» բացուելու մերձաւորին, սիրոյ շարժականութեան հիման վրայ, որ մեզ կը մղէ դէպի «տիեզերական հաղորդութիւն (95)։
Խորքին մէջ մարդկային կեանքի հոգեւոր հասակը որոշուած է սիրով՝ զոր մեզ կը տանի փնտռելու լաւագոյնը ուրիշի կեանքին համար (92-93)։
Զօրակցութեան եւ եղբայրութեան իմաստը ծնունդ կ’առնեն ընտանիքներուն մէջ, ուրեմն պէտք է պաշտպանել եւ յարգել ընտանիքները իրենց «առաջնային և էական կրթական առաքելութեան մէջ» (114).
«Արժանապատուութեամբ ապրելու իրաւունքը կարելի չէ մերժել ոչ ոքի», կը հաստատէ ապա Քահանայապետը, որովհետեւ իրաւունքներն առանց սահմանի են, «ոչ ոք կարող է բացառուած մնալ ՝ անկախ թէ ուր ծնած ըլլայ (121)»:
Այս տեսանկիւնէն Քահանայապետը նաև կոչ կ’ընէ մտածելու «միջազգային յարաբերութիւններու բարոյականութեան մը մասին» (126), որովհետեւ իւրաքանչիւր երկիր կը պատկանի նաեւ օտարականին և կարող չէ կարիքաւորներուն մերժել հողին բարիքները…
Շրջաբերականը յատուկ շեշտադրում կը կատարէ նաև արտաքին պարտքի խնդիրի վրայ. «Չխախտելով այդ պարտքը վճարելու սկզբունքը, յոյս կը յայտնուի, որ այդ մէկը չի խաթարէ աւելի աղքատ երկիրներուն աճն ու կենսունակութիւնը (126):
Գաղթականութեան հարցին հուսկ նուիրուած է յատուկ մէկ մաս՝ շրջաբերականի չորրորդ գլուխը «Սիրտ մը բաց համայն աշխարհին»։ Իրենց յօշոտուած կեանքերով (37), պատերազմներէ, հալածանքներէ, բնական աղէտներէ, մարդավաճառներէ փախչելով, եւ իրենց ծագումի հասարակութիւններէն խլուած, գաղթականները պէտք է ընկալուին, պաշտպանուին, խթանուին եւ ընդելուզուին։
Զանոնք հիւրընկալող երկիրներու մէջ արդար հաւասարակշռութիւնը պիտի ըլլայ ընդմէջ քաղաքացիներու իրաւունքներուն եւ հիւրընկալութեան երաշխաւորումին ու գաղթականներու օգնութեան (38-40)։ Քահանայապետը այս առնչութեամբ «անհրաժեշտ մի քանի պատասխաններ» կ’առաջարկէ, յատկապէս անոնց համար, որոնք կը փախչին մարդկային ծանր տագնապներէն. «Աւելցնել եւ դիւրացնել մուտքի արտօնագիրները, բանալ մարդկայնական միջանցքներ, եւ ապահովել բնակարաններ, անվտանգութիւն եւ հիմնական ծառայութիւններ, աշխատանքի եւ կազմաւորման կարելիութիւններ տրամադրել, խրախուսել ընտանիքներու վերամիաւորումը, պաշտպանել անչափահասները, երաշխաւորել կրօնի ազատութիւն։ Եւ ամէնէն առաջ պահանջը կայ գաղթականներու համար համընդհանուր կառավարումի, որ կարող ըլլայ ձեռնարկել երկարաժամկէտ ծրագիրեր, դուրս գալով մասնակի արտակարգ իրավիճակներէն, յանուն բոլոր ժողովուրդներու հետ զօրակից մէկ զարգացումին (123-132)։
Հինգերորդ գլխուն նիւթն է «Բարորակ քաղաքականութիւնը», այսինքն ան որ կը ներկայացնէ բարեսիրութեան վսեմ ու թանկարժէք ձեւը, որովհետեւ ինքզինք կը դնէ ի ծառայութիւն հասարակաց բարիքն (180) եւ կը հասկնայ ժողովուրդին կարեւորութիւնը, հասկցուած որպէս բաց դասակարգ, տրամադիր երկխօսութեան եւ քննարկումի (160)։
Ասիկա Ֆրանչիսկոսին կողմէ մատնանշուած ժողովրդականութիւնն է, որ կը հակադրուի «ժողովրդաքաշ»ին, որ կ’անտեսէ «ժողովուրդ» հասկացողութեան օրինականութիւնը, ներգրաւելով համաձայնութիւն, որպէսզի զանոնք օգտագործէ սեփական ծառայութեան ի սպաս(159)։
Բարորակ քաղաքականութիւնը ապա այն է, որ կը պաշտպանէ աշխատանքը. «ընկերային կեանքի անփոխարինելի հարթութիւնը», ու կը փնտռէ բոլորին ապահովել անձնական կարողութիւնները զարգացնելու կարելութիւնը (162)։ Հակա-աղքատութեան իսկական ռազմավարութիւնը, չի ձգտիր պարզապէս զսպել աղքատները, այլ զանոնք կը խթանէ զօրակցութեան եւ օժանդակութեան հեռանկարով (187)։ Քաղաքականութեան պարտականութիւնն է նաեւ լուծումներ գտնել, այն բոլոր բաներու համար, որոնք կը սպառնան մարդու հիմնական իրաւունքին, ինչպէս ընկերային բացառումը, մարմնավաճառութիւնը, զէնքի եւ թմրեցուցիչի վաճառքը, սեռային չարաշահումը, ստրկացուցիչ աշխատանքը, ահաբեկչութիւնն ու կազմակերպուած ոճիրը։
Ուժեղ է ապա Հռոմի Պապի կոչը ՝ վերջնականապէս վերացնելու մարդավաճառութիւնը որ, «մարդկութեան ամօթն» է և սովը, որովհետեւ այդ ալ «ոճրային» է, տրուած ըլլալով, որ սնունդը «անքակտելի իրաւունք է» (188-189):
Քաղաքականութիւնը որուն կարիքը կը զգացուի, մարդու արժանապատուութեան վրայ հիմնուած քաղաքականութիւնն է, որ չի հպատակիր տնտեսութեան, որովհետեւ «շուկան մինակը չի կրնար ամէն ինչ լուծել» (168)։ Այս ծիրէն ներս ժողովրդային շարժումները ունին կարեւոր դեր մը։ Պէտք է զանոնք ներգրաւել ընկերութեան կեանքին մէջ ու այսպէսով է, որ կարելի պիտի ըլլայ անցնիլ՝ «աղքատներուն համար քաղաքականութենէ մը, դէպի աղքատներու հետ քաղաքականութիւն (169)»։
Շրջաբերականի մէջ նշուած այլ մաղթանքն մըն է նաեւ՝ ՄԱԿ-ի բարեկարգումը, որ պէտք է գործնականութիւն տայ «ազգերու ընտանիքներուն», աշխատելով ի նպաստ հասարակաց բարիքին, աղքատութեան վերացումին եւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան։
Դիմելով միշտ «բանակցութիւններուն եւ իրաւարարական գրասենեակներուն, ՄԱԿ-ը պէտք է խթանէ իրաւունքի ուժը ուժի իրաւունքին վրայ (173 – 175)։
Վեցերորդ գլուխը նուիրուած է «Երկխօսութեան եւ ընկերային բարեկամութեան»։ Կեանքը հանդիպումի արուեստ է, նաեւ աշխարհի արուարձաններուն հետ հանդիպում, որովհետեւ բոլորէն կարելի է բան մը սորվիլ եւ ոչ մէկը անօգուտ է (215)։
Յատկանշական է ապա Քահանայապետի մատնանշումը «բարութեան հրաշքին», սովորութիւն մը՝ զոր պէտք է վերստին գտնել, որովհետեւ ան խաւարին մէջ աստղ մըն է (222-224)։
Եօթներորդ գլուխը ապա նուիրուած է Խաղաղութեան խթանումին ու անոր արժէքին. «Նոր հանդիպումի մը ուղիներ» վերնագիրով, ուր Քահանայապետը կ’ընդգծէ թէ խաղաղութիւնը «նախաձեռնող է» և նպատակ ունի կազմել ընկերութիւն մը հիմնուած ուրիշներու ծառայութեան վրայ եւ հաշտութեան ու փոխադարձ զարգացումի ձգտումին վրայ։
Խաղաղութիւնը «արհեստ» է, որուն մէջ իւրաքանչիւրս պէտք է կատարէ իր մասը, և որուն պարտականութիւնը երբեք վերջ չունի (227-232):
Խաղաղութեան առնչուած է ապա ներումը. Պէտք է սիրել բոլորը, առանց բացառութեան, եւ հարստահարողը սիրելը կը նշանակէ անոր օգնել, որպէսզի փոխուի եւ թոյլ չտալ որ շարունակէ հարստահարել մերձաւորը (241 – 242)
Ներել չի նշանակեր անպատժելիութիւն, այլեւ արդարութիւն եւ յիշողութիւն, որովհետեւ ներել չի նշանակեր մոռնալ, այլ հրաժարիլ չարի եւ ոխի կործանիչ ուժէն։
«Երբեք չի մոռնալ սարսափելի դէպքերը, նման Շոային, Հիրոշիմայի եւ Նակազաքիի ադոմական ռմբակոծումներուն, ցեղային հալածանքներն ու ջարդերը», կը խրախուսէ Քահանայապետը։ Անոնք միշտ պէտք է յիշուին, վառ պահելու համար հաւաքական գիտակցութիւնը։ Կարեւոր է նաեւ յիշել բարին (246 – 252)
Եօթներորդ գլուխի մէկ մասը կը խօսի պատերազմի մասին որ «մշտական սպառնալիք» է, ան կը ներկայացնէ բոլոր իրաւունքներու ժխտումը, քաղաքականութեան եւ մարդկութեան ձախողութիւնը, չարին ուժի դիմաց ամօթալի կերպով անձնատուր ըլլալը։ Ապա՝ քիմիական, ադոմական եւ կենսաբանական զէնքերու պատճառաւ, որոնք կը հարուածեն բազմաթիւ անմեղ քաղաքացիներ, այսօր կարելի չէ մտածել, անցեալի նման, արդար պատերազմի մը կարելիութեան մասին, այլ պէտք է վերահաստատել վճռակամութեամբ «ոչ երբեք պատերազմ»։
Հիւլէական ռումբերու ամբողջական վերացումը «մարդկային եւ բարոյական հրամայական» է, կը գրէ Սրբազան Պապը, առաջարկելով սպառազինութեան գումարներով հիմնել համաշխարհային մէկ հիմնարկ, վերացնելու համար անօթութիւնը (255 – 262)։
Քահանայապետը կը խօսի նաեւ մահապատիժի մասին, զայն նկատելով անընդունելի (263 – 269) ապա կ’ընդգծէ կեանքի սրբութեան յարգանքը (283)։
Ութերորդ եւ վերջին գլուխին մէջ Քահանայապետը շեշտը կը դնէ կրօններու վրայ ու անոնց աշխարհի մէջ եղբայրութեան ի սպաս ծառայութեան վրայ. «Կրօնները ի ծառայութիւն աշխարհի մէջ եղբայրութեան»։
Սրբազան Պապը կը հաստատէ թէ ահաբեկչութիւնը կախեալ չէ կրօնքէն, այլ անոր սխալ մեկնաբանութիւններէն, ինչպէս նաեւ անօթութեան, աղքատութեան, անարդարութեան եւ հարստահարումի քաղաքականութենէն (282 – 283):
Կրօններու միջեւ խաղաղութեան ընթացքը առ այդ կարելի է։ Ասոր համար հարկաւոր է երաշխաւորել կրօնի ազատութիւնը, որ բոլոր հաւատացեալներու համար մարդկային հիմնական իրաւունք մըն է (279)։
Շրջաբերականը ապա կը պարունակէ խորհրդածութիւն մը՝ Եկեղեցւոյ դերակատարութեան մասին։ Ան իր առաքելութիւնը չի սահմաներ մասնաւոր հատուածին եւ հակառակ որ քաղաքականութեամբ չի զբաղիր ան չի հրաժարիր գոյութեան քաղաքական հարթութենէն, ընդհանուր բարիքի ուշադրութենէն և մարդու համապարփակ զարգացման համար մտահոգութենէն՝ համաձայն աւետարանական սկզբունքներուն(276-278):
Ի վերջոյ Ֆրանչիսկոս Պապը յղում կը կատարէ «Աշխարհի խաղաղութեան եւ համակեցութեան ի նպաստ Մարդկային Եղբայրութեան» փաստաթուղթին, որ ինք անձամբ ստորագրած էր 4 Փետրուար 2019-ին, Ապու Տապիի մէջ, Ալ Ազհարի Աւագ Իմամ Ահմատ Ալ Թայիպին հետ միասին. Միջկրօնական երկխօսութեան այդ անկիւնաքարէն Քահանայապետը կը մէջբերէ կոչը՝ որպէսզի մարդկային եղբայրութեան անունով երկխօսութիւնը որդեգրուի որպէս ուղի, միասնական համագործակցութիւնը որպէս վարք եւ իրար ճանաչումը որպէս մեթոտ եւ չափանիշ (285):

ՌՈՊԷՐ ԱԹԹԱՐԵԱՆ

Վատիկան

ՎԱԶԳԷՆ ԱԲԱՐԴԵԱՆ

Աշխարհասփիւռ հայութիւնը ներկայումս ապրում է մեր ազգի հազարամեայ պատմութեան ամենաշրջադարձային պահերից մէկը:
Այն նպատակները, որոնց ազգովին ձգտում էինք մայր հայրենիքի բաղձալի անկախացումից յետոյ, սասանուած են:
Մենք պարտուեցինք մեզ պարտադրուած պատերազմում՝ ինչպէս ռազմի դաշտում, այնպէս էլ դիւանագիտական եւ միջազգային հանրային հարթակներում:
Մենք զաւակներն ենք Ցեղասպանութիւնը վերապրած եւ յաղթահարած ժողովրդի:
Կարելի է պարտուել ճակատամարտը, բայց անթոյլատրելի է պարտուել որպէս ազգ:
Սեփական ձեռքերով վառած տունը եւ կորցրած հայրենիքը կարելի է վերականգնել միայն մի ձեւով՝ վերագտնելով մեր յաղթանակը եւ կառուցելով այն պետութիւնը, որով բոլորս իրապէս հպարտ կը լինենք:
Եւ մենք դա վստահաբար կարող ենք անել՝ սթափ գնահատելով իրավիճակը, դասեր քաղելով թոյլ տրուած սխալներից եւ համախմբուած լծուելով ազգային վերածնունդին:
Ինչպիսին էլ լինեն անցեալի վերաբերեալ մեր գնահատականների տարբերութիւնները, ակնյայտ է, որ յայտնուել ենք աննախադէպ խնդիրների առջեւ:
Արցախը ծանր վիրաւոր է:
Ունենք ալեկոծուած հասարակութիւն:
Վիրաւոր տնտեսութիւնը ծանրաբեռնուած է սոցիալական վիթխարի խնդիրներով:
Արցախից Հայաստան տեղափոխուածների մեծ հոսքի արդիւնքում առկայ է մարդասիրական աղէտ:
Չափազանց բարդ է նաեւ համաճարակով պայմանաւորուած իրավիճակը:
Ի վերջոյ, խոցուած է հայի ոգին՝ աշխարհի ցանկացած անկիւնում:
Մեր երկիրն այսօր այլեւս այն երկիրը չէ, որն ունէինք Սեպտեմբերի 26-ին, եւ նոյնիսկ այն չէ, ինչ ունէինք Նոյեմբերի 8-ին:
Մենք չենք կարող անտեսել այս իրականութիւնը եւ շարունակել ապրել սովորական կեանքով:
Ակնյայտ է, որ չնայած պատերազմի դադարեցմանը, Արցախի Հանրապետութիւնը, Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ ողջ հայ ժողովուրդը թեւակոխում են նոր փորձութիւնների շրջան, որում իւրաքանչիւր սխալ կարող է աղէտալի հետեւանքներ ունենալ:
Ստեղծուած իրավիճակում հայ ժողովրդի համար այլընտրանք չկայ, քան լինել միասնական եւ համախմբուած:
Այս օրերին մեզանից իւրաքանչիւրը, յատկապէս քաղաքական գործիչները եւ պետական պաշտօնեաները պէտք է դրսեւօրէն բարձր պատասխանատուութիւն եւ զսպուածութիւն՝ ջանքերը կենտրոնացնելով բացառապէս ստեղծուած ճգնաժամը յաղթահարելու ուղիներ փնտրելու վրայ:
Յուսով եմ, որ քաղաքական բոլոր ուժերը կը գիտակցեն պահի պատասխանատուութիւնը եւ արժանապատուօրէն կ’իրականացնեն պատմական առաքելութեան իրենց մասը:
Ուզում եմ յիշեցնել, որ այսօր Հայաստանին հետեւում են բոլորը՝ թէ՛ մեր բարեկամները, ե՛ւ թէ մեր թշնամիները:
Մենք ուրիշ պարտականութիւն չունենք, բացի մեր երկիրը հզօրացնելը:
Մենք ուրիշ ճանապարհ չունենք, բացի ժողովրդին համախմբելը՝ տուրք չտալով հասարակութեան պառակտման վտանգ պարունակող որեւէ խօսքի եւ քայլի:
Միայն միասնականութեամբ մենք կը կարողանանք պարտութեան բեռի տակ ճկուած վիճակից ուղղել մեր մէջքը, եւ թէ՛ մեզ, թէ՛ ապագայ սերունդներին ու համաշխարհային հանրութեանը ներկայանալ որպէս զաւակներն այն ժողովրդի, որին յաղթելն անհնարին է:
Վստահ եմ, որ հայ ժողովուրդը պատուով եւ յաղթական դուրս կը գայ ստեղծուած դժուարին իրավիճակից:
Աստուած պահապան բոլորիս:

Հաճինազարեան ծնած է Օհայօ նահանգի Քոլումպըս քաղաքին մէջ, լիբանանահայ ներգաղթեալներու ընտանիքի մէջ: Աւարտած է Ինտիանայի համալսարանը եւ Ճորճ Ուաշինկթըն համալսարանի Քաղաքական կառավարման բարձրագոյն դպրոցը:

Ճեֆ Մարութեան Քոլոմպիա գաւառի փոխադրամիջոցներու բաժանմունքի տնօրէնն է եւ կը ծառայէ Պայտըն-Հարիս փոխանցման խումբին Միացեալ Նահանգներու փոխադրամիջոցներու գործակալութեան վերատեսութեան խումբին մէջ:
Նախքան 2017-ին՝ կառավարիչ Մուրիըլ Պաուսըրի նախարարաց խորհուրդին մաս կազմելը, Մարութեան ծառայած է Օպամա-Պայտըն վարչակազմին մէջ եւ պաշտօններ վարած Միացեալ Նահանգներու փոխադրամիջոցներու բաժանմունքին մէջ` իբրեւ Սպիտակ տան կապը, վարչակազմի հարցերով օգնական պետական քարտուղար եւ կենսունակութան աւագ պատասխանատու:
Ան ծնած է Նիւ Ճըրըզի եւ աւարտած Ուաշինկթընի «Ճորճ Ուաշինկթըն» համալսարան։