…………………………..

Աշխարհի մէջ կան մօտաւորապէս մէկ միլիառ ութը միլիոն երիտասարդներ, որոնց տարիքը 16-էն 29-ի միջեւ է, այսինքն՝ համայն մարդկութեան թիւին քառորդէն պակաս։ Անոնց վիճակները կը տարուբերին մէկ երկրէն միւսին միջեւ։ Երկրի մը մէջ անոնք բնակչութեան 30 առ հարիւրը կը կազմեն, ուրիշ երկրի մը մէջ 15 առ հարիւրը կամ նուազ։ Իսկ ուսանելու կարելիութիւնը, առողջապահական ծառայութիւնները, մշակութային հարստութիւնները եւ մասնակցութիւնը ազգային, ընկերային ու քաղաքական կեանքերուն կը տարբերին շատ յստակօրէն մէկ քաղաքէն միւսը։ Նոյնիսկ երբեմն միեւնոյն քաղաքին մէջ կը տեսնենք վիճակներու մեծ տարբերութիւններ։ Հայ երիտասարդը եւս, մաս կազմելով այս մէկ միլիառ ութը միլիոնին, միեւնոյն ովկիանոսին մէջ կը տարուբերի։

Տարուէ տարի, օրէ օր, մարտահրաւէրներն ու դժուարութիւնները հետզհետէ կը կրկնապատկուին, ու աւելիով կ’արգելակեն ընթացքը իւրաքանչիւր երիտասարդի որ կը ձգտի լաւագոյնին։ Փաստօրէն՝ մէկ կողմէն նոր սերունդներու փափաքն ու ցանկութիւնը իմաստաւորելու իրենց կեանքը, եւ միւս կողմէն՝ ընկերային, տնտեսական ու քաղաքական մտավախութիւնը, անհաւասարութիւնն ու ձախող ծրագիրները, պատերազմներն ու ազատութեան բացակայութիւնը, երիտասարդութիւնը կը մղեն ընդվզելու, շեղելու իրենց սկզբունքներէն, գաղթելու ու մինչեւ իսկ զիջելու իրենց ինքնութենէն. անոնք կ’աղքատանան, կը մեկուսանան, ու թուլութեան կը մատնուին։

Աշխարհայնացումը մեծապէս ազդած է երիտասարդներուն վրայ. անոնք կը ցանկան աւելիով ընդարձակել իրենց ազատութեան եւ անհատականութեան սահմանները։ Չեն ուզեր բաւականանալ մէկ ինքնութեամբ, կամ մէկ համոզումով եւ նոյնիսկ հաւատքով. կը նախընտրեն որդեգրել ամէն բան որ իրենց «գեղեցիկ» կը թուի։ Օրինակի համար, հայ երիտասարդին համար այլեւս «Հայ» ըլլալը բաւարար չէ, հայերէն լեզուն ու մշակոյթը առաջնահերթութիւններ ըլլալէ դադրած են, «Քրիստոնեայ» ըլլալը հրատապ պայմաններու վերապահուած է։ Արդի հաղորդամիջոցներու ու արհեստագիտութեան միջոցաւ եւ պատճառաւ, անոնք կ’ուզեն դուրս գալ իրենց միջավայրէն, իրենց տուներէն, իրենց ինքնութենէն, ապաստանելու համար ուրիշ տան մը մէջ, ուրիշ միջավայրի մէջ։

Այս բոլորը իրենց ժխտական անդրադարձը կ’ունենան նաեւ երիտասարդներուն կրօնական ու եկեղեցական կեանքին մէջ։ Խրամատ մը կը ստեղծուի իրենց ու հաւատքին միջեւ։ Հետզհետէ անոնք կ’որդեգրեն տարբեր տեսակի գաղափառներ ու տարակարծիքներ, կ’ունենան համոզումներ, որոնք զիրենք կը շեղեցնեն էականէն, իրենց հաւատքէն, քրիստոնէութենէն։ Երիտասարդին մօտ կը ստեղծուի տկար ու տհաս հասկացողութիւն մը եկեղեցւոյ եւ հաւատքին մասին, որով ան կը սկսի հեռանալ եկեղեցական կեանքէն, զայն չնկատելով ճշմարտութիւն մը։ Կ’ուզէ հաւատքը ապրիլ առանց եկեղեցի յաճախելու, որուն հետեւանքով կը շփոթի ու կը կորսուի տարբեր հոսանքներու մէջ, զանոնք նկատելով ճշմարտութիւններ։ Կը յաւակնի ըլլալ օրէնսգէտ ու բարոյագէտ, քան հաւատացեալ։ Մշտական տագնապ կ’ապրի ժամանակին հետ, ոչ մէկ բան ընելու ժամանակ ունի, որովհետեւ իր կեանքը այլեւս իրեն չի պատկանիր։ Աշխարհը, որ գիտական ու կրօնական փոփոխութիւններու մէջ կը տարուբերի, զինք կը մղէ ըլլալու մերժողական, անտարբեր, անպատասխանատու եւ փոփոխամիտ։ Ան կարող չէ որոշում տալու կամ կարծիք յայտնելու, եւ որովհետեւ այս անկարողութեան մէջ կը գտնուի, կ’որդեգրէ ամէն բան որ իր շուրջ կը գտնուի, կը հաւատայ ամէն բանի, այլեւս անկարող կը դառնայ զանազանելու հաւատքը փիլիսոփայութենէն, գիտութենէն ու մշակոյթէն։ Եւ այս բոլորին մէջ, դժբախտաբար, ծնողք կը մնան յաճախ բացակայ, եւ երբեմն նոյնիսկ արգելք՝ հաւատքին ու եկեղեցւոյ մօտենալու, աւելին՝ ընկերութիւնը կը դրդէ զիրենք հալածելու Եկեղեցին եւ եկեղեցականները, որոնք դժբախտաբար միշտ դատապարտուած կը մնան։

Բոլոր այս իրադարձութիւններուն ու մարտահրաւէրներուն դիմաց, Եկեղեցին կը գործէ, ինչպէս Աստուած կը գործէ։ Աստուծոյ ծրագիրն է յայտնել ու յայտարարել Աւետարանի ուրախութիւնը ամէնուրեք. «Ձեզի կ’ըսեմ այս բաները որպէսզի ուրախութիւնս մնայ ձեր մէջ, եւ ձեր ուրախութիւնը ըլլայ կատարեալ»։ Եկեղեցին միշտ որոնած է միջոցը որով կրնայ ընկերանալ երիտասարդին, որպէսզի ճանչնայ զինք, եւ ընդունի զայն որպէս սիրոյ եւ կեանքի նշան։ Ինչպէս նաեւ միշտ պահանջած է երիտասարդին օժանդակութիւնը արդի միջոցներով յայտարարելու բարի լուրը։ Պենեդիկտոս ԺԶ. Սրբազան Քահանայապետը Լիբանան իր այցելութեան ընթացքին հետեւեալ խօսքը ուղղեց երիտասարդներուն. «Դուք յատուկ տեղ ունիք իմ սրտիս մէջ եւ Եկեղեցւոյ մէջ, որովհետեւ Եկեղեցին միշտ երիտասարդ է: Եկեղեցին ձեր վրայ կը վստահի: Եղէ՛ք երիտասարդներ Եկեղեցւոյ մէջ եւ Եկեղեցւոյ հետ: Եկեղեցին պէտք ունի ձեր ստեղծագործութեան»:

Որպէսզի երիտասարդը կարողանայ ճանչնալ Քրիստոսը ու Եկեղեցին, ճանչնալ իր կեանքին իմաստն ու նպատակը, ճանչնալ անձերը որոնց կը հանդիպի, ինչպէս նաեւ որպէսզի կարենայ հասկնալ ու ընտրել, կանչուած է ապրելու իր հաւատքը, ըլլալով Եկեղեցւոյ մէջ, Եկեղեցւոյ հետ եւ Եկեղեցւոյ համար։ Ինչպէս որ Եկեղեցին պէտք ունի երիտասարդին, երիտասարդը պէտք ունի Եկեղեցւոյ։ Այսպէս ապրեցաւ ու գործեց Վարդան, որ հակառակ բոլոր մարտահրաւէրներուն, ան մղեց Աւարայրի ճակատամարտը իր հաւատքը վեհ պահելու համար։

451-ի ճակատամարտով, Վարդան, իր քրիստոսասիրութեամբ ու հայրենասիրութեամբ, դարձաւ օրինակելի տիպար մը իւրաքանչիւր հայ երիտասարդին։ Վահան Թէքէեան իր «Խորհուրդ Վարդանանց» գրութեան մէջ կ’ըսէ. «Դարերը կ’անցնին, բայց Վարդանը սուրբ, բայց Վարդանը քաջ, կ’երթայ միշտ յառաջ»։ Բանաստեղծը այս խօսքով երկու առաքինութիւններով կը պարգեւատրէ Վարդանը, զինք նկատելով սուրբ եւ քաջ։ Առաւել եւս, զանոնք կը նկատէ մարդուս յառաջ երթալու երկու հիմնական պայմանները։ Իւրաքանչիւր երիտասարդ կը ձգտի յառաջ երթալու իր կեանքին մէջ, կ’ուզէ միշտ յաջողութիւններ արձանագրել, երազներն ու փափաքները իրականացնել։ Վարդան՝ շնորհիւ իր քաջութեան ու սրբութեան, կարողացաւ առանց վախի ու տատանումի, յառաջ երթալ, եւ ան այսօր իւրաքանչիւր հայ երիտասարդին կը սորվեցնէ իր կեանքին մէջ յառաջ երթալու երկու պայմանները։ Քաջութիւնը՝ խոհեմութեան, արդարութեան ու ժուժկալութեան կողքին, կը կազմէ բարոյական չորս առաքինութիւններէն մէկն ու առաջինը, որ կը հրաւիրէ իւրաքանչիւրս դամադրելու, դիմագրաւելու, համբերելու, ընտրելու եւ որոշում տալու։ Իսկ սրբութիւնը, որպէս աստուածային պարգեւ, իւրաքանչիւր մարդ արարածի կեանքին կոչումն է ու նպատակը։ Այո՛, Վարդանը սուրբ էր, Վարդանը քաջ էր, եւ իւրաքանչիւր հայ երիտասարդ Վարդանի նման կանչուած է ըլլալու սուրբ ու քաջ։ Վարդանի սրբութիւնը կայացաւ իր քաջութեան մէջ, եւ իր քաջութիւնն ու արիութիւնը պսակուեցաւ սրբութեամբ։

Այսօր աւելի քան երբեք, կարիքն ունինք Երիտասարդներու, որոնք գիտեն ապրիլ իրենց ինքնութիւնը, գիտեն հաւատարիմ մնալ իրենց ինքնութեան, գիտեն վկայել իրենց ինքնութեան, ու գիտեն նուիրուիլ իրենց ինքնութեան համար։ Կարիքն ունինք երիտասարդներու որոնք կ’ապրին ու կը մեռնին «վասն կրօնից ու հայրենեաց»։

2019-ին հրապարակած իր «Քրիստոս կ’ապրի» Առաքելական Յորդորին մէջ, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը հետեւեալ բառերով սկիզբ կու տայ իր գրութեան. «Քրիստոս, մեր յոյսը, կ’ապրի, եւ Ան այս աշխարհի գեղեցկագոյն երիտասարդութիւնն է։ Ամէն բանի որ կը դպչի կ’երիտասարդանայ, կը նորոգուի, կը լեցուի կեանքով։ Առաջին բառերը զորս կ’ուզեմ ուղղել քրիստոնեայ երիտասարդներէն իւրաքանչիւրին հետեւեալն է. «Ան կ’ապրի եւ կ’ուզէ որ դո՛ւն ալ ապրիս»։ Ան քու մէջդ է, քու հետդ է եւ երբեք քեզ չի լքեր։ Դուն որքան ալ հեռանաս Իրմէ, Յարուցեալը հոս է, քեզ կը կանչէ ու կը սպասէ վերսկսելու համար։ Երբ տխրութիւնը, ատելութիւնը, վախը, կասկածը կամ ձախողութիւնը քեզի ծերանալու զգացում տան, Ան միշտ ներկայ պիտի ըլլայ քեզի ուժ եւ յոյս տալու»։

……………………………..

Անցեալ 13 Դեկտեմբերին իր քահանայ ձեռնադրութեան 50 ամեակը նշելէ չորս օր ետք, Դեկտեմբերի 17-ին, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը, մկրտութեան անունով Խորխէ Մարիօ Պերկոլիօ, նշեց իր ծննդեան 83-րդ տարեդարձը։ Ամբողջ աշխարհ ջերմ սիրոյ զգացումներով անոր յիշեցուց իր զոյգ ամեակները։ Արդարեւ, անկախ այս առթիւ Սրբազան Քահանայապետին յղուած շնորհաւորութիւններէն, բարեմաղթանքներէն եւ իրեն դիտաւորութեան մատուցուած աղօթքներէն՝ այնպէս ինչպէս ինք կը խնդրէ իր ելոյթներու աւարտին ըսելով՝ «մի մոռնաք ինծի համար աղօթել», երկու իրադարձութիւնները չէին կրնար աննկատ անցնիլ ոչ միայն կաթողիկէ աշխարհին, այլ համայն միջազգային հանրութեան կողմէ եւ առիթ չհանդիսանալ յետադարձ ակնարկով մը անդրադառնալու կեանքին անոր որ հեռաւոր Արժանթինի մայրաքաղաք Պուէնոս Այրէսի աղքատ թաղերու շուրջ երեք միլիոն բնակիչներուն 15 տարի ծառայելէ, անոնց հոգատար հովուութիւնը ընելէ ետք, 13 Մարտ 2013-ին կոչուեցաւ հովուելու մէկ միլիառ եւ երկու հարիւր միլիոն հետեւորդները Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ, դառնալու Սուրբ Պետրոսի 265-րդ յաջորդը։

Անցնող եօթը տարիներու ընթացքին, աշխարհ ականատես վկան եղաւ այս երբեմնի յիսուսեան քահանային կատարած նշանակալից, երբեմն մինչեւ իսկ «յեղափոխական» նկատուած փոփոխութիւններուն Կաթողիկէ Եկեղեցիէն ներս՝ իր հանգամանքին անյարիր թուացող իր գործելաոճով, որուն ակնբախ մէկ յատկանիշը ոչ միայն աւելի քան իր մէկ միլիառ եւ երկու հարիւր միլիոն հետեւորդներուն, այլ բոլոր ժողովուրդներուն հանդէպ ցուցաբերած մօտիկութիւնը եղաւ։ Մօտիկ՝ մանաւանդ աղքատներուն, ընկերութեան լուսանցքայնացուածներուն, լքեալներուն, անտեսուածներուն, անտէրերուն, անարդարութեան զոհերուն, անիրաւուածներուն։ Մօտիկ՝ արդարութեան եւ խաղաղութեան հետամուտ ժողովուրդներուն։ Անոր հեղինակութիւնը աշխարհի «մեծերուն» ուշադրութեան եւ յարգանքին առարկան դարձաւ։ Անոր մարդկայնական մօտեցումները համայն աշխարհը եւ ժողովուրդները յուզող հրատապ հարցերուն՝ նկատուեցան անառարկելի ճշմարտութիւններ։ Ան՝ կոչումով քաղաքական մարդ չըլլալով հանդերձ՝ վարեց մարդկայնականութեան քաղաքականութիւն մը, որ աշխարհի քաղաքական ղեկավարներուն ցոյց տուաւ քաղաքականութիւնը մարդկայնականութեան ծառայեցնելու ճանապարհը։ Ան Սուրբ Աթոռը դարձուց միջազգային բեմի դերակատարներուն ժամադրավայրը. դարձաւ անոնց խրատատուն, ոչ միայն իբրեւ հովուապետ, այլ՝ աշխարհի փոքրագոյն երկրի պետ։ Անկախ քահանայ ձեռնադրութենէն մինչեւ Պապութիւնը իրեն վստահուած պաշտօններէն, Ան քահանայագործեց, մնաց Եկեղեցւոյ սպասաւոր եւ մարդկութեան ծառայ, աւետարանելու կոչուած առաքեալ։

Տիտղոսներն ու պաշտօնները չփոխեցին Խորխէ Մարիօ Պերկոլիօն իբրեւ շատ պարզ ու իր հօտէն սիրուած հովիւ ճանչցնող յատկանիշերը։ Այդ տիտղոսներուն եւ պաշտօններուն առաջինը եղաւ եպիսկոպոսական աստիճանը, զոր ստացաւ 27 Յունիս 1992-ին կարդինալ Անթոնիօ Քուառասինոյի ձեռամբ։ Զինք ճանչցողներուն վկայութեամբ, իր եպիսկոպոսական հովուութեան տասնհինգ տարիներու ընթացքին երբեք հանգիստ չի նստեցաւ իր գրասենեակի ետին. շարունակեց, տեւապէս, մեթրոյով կամ օթոպիւսով այցելել իր թեմին բոլոր շրջանները՝ իբրեւ աւելի քան երեք միլիոն հաւատացեալ հաշուող իր հօտին ուշադիր հովիւ։ «Իմ մարդիկս աղքատ են եւ ես իրենցմէ մէկն եմ» յաճախ ըսած է ան բացատրելու համար հասարակ տան մը մէջ բնակելու եւ իր ճաշերը անձամբ պատրաստելու իր սովորութիւնը, որով զինք ճգնաւորի մը կը նմանցնէին։ Աղքատավարի այս ապրելակերպը կը նկատուի արդիւնքը իր յիսուսեան վարքին, ինչպէս նաեւ ընտանիքին մէջ եւ Արժանթինի իր թեմէն ներս ապրած փորձառութեան ժառանգութեան։

Իրեն օգնական վարդապետներուն միշտ թելադրած է ըլլալ ողորմած, ցուցաբերել առաքելական քաջութիւն եւ իրենց դռները բաց պահել բոլորին առջեւ։ Հրաւիրած է վարդապետները եւ աշխարհականները աշխատելու միասին։ Իսկ երբ 21 Փետրուար 2001-ի Կրօնական Ժողովին, Յովհաննէս Պօղոս Բ. զինք կարդինալական աստիճանին կը կոչէ, Պերկոլիօ եպիսկոպոսը իր թեմի հաւատացեալներուն կոչ կ’ընէ Հռոմ չգալու զինք շնորհաւորելու եւ կարդինալ նշանակումը նշելու համար, փոխարէն՝ այդ ճամբորդութեան գումարը յատկացնելու աղքատներուն։

Յայտնապէս մինչեւ զինք Պետրոսի Գահին վրայ բազմեցնող՝ Ֆրանչիսկոս Պապ անուամբ ընտրութիւնը ստացած բարձրաստիճան եկեղեցական կարգերը, իրեն վստահուած պատասխանատուութիւնները, աւելին՝ փիլիսոփայութեան, գրականութեան, հոգեբանութեան, աստուածաբանութեան տոքթորաները պիտի չփոխէին Խորխէ Մարիօ Պերկոլիօ քահանային վարքն ու նկարագրի գիծերը։ Ընդհակառակը, այդ բոլորին գումարը պիտի հանդիսանար երկնառաք յաւելեալ միջոց մը համաշխարհային ընկերութեան ծառայութեան մէջ դնելու զանոնք։։

Փոխանակ Պապերուն յատուկ կանոնակարգին անառարկելիօրէն համակերպելու, Ֆրանչիսկոս պարզացուց պապական ապրելակարգը եւ արարողակարգը՝ հաստատուելով յարաբերաբար համեստ բնակարանի մը մէջ եւ ժողովուրդին համար դառնալով մատչելի։ Անոր՝ պապական կարգին համար անսովոր այս պարզունակ, խոնարհ եւ անպաճոյճ կենսակերպը եւ մասնաւորաբար իր իրազեկութիւնը եւ ցուցաբերած մօտիկութիւնը իրեն ունկնդիր ժողովուրդը տագնապեցնող եւ իւրաքանչիւրի խիղճը յուզող հարցերուն, արժանացան համայն աշխարհի հիանալից ու գորովալից գնահատանքին, բայց երբեք չանդրադարձան անոր աւետարանելու կոչումին վրայ, զինք մազաչափ մը անգամ չշեղեցուցին իր առաքելական պարտաւորութիւններէն, չի նշանակեցին պահպանողականութեան թուլացում կամ նահանջ եկեղեցւոյ պահպանողական դիրքերէն։ Արդարեւ, անոր արտասանած խօսքերուն եւ կատարած վկայութիւններուն ու մեկնութիւններուն ուշադիր հետեւողները, անոր հռետորական եւ ճարտասանական հրապարակային ելոյթներուն եւ քարոզներուն ընդմէջէն նկատած պիտի ըլլան վիճակներուն անդրադառնալու եւ հարցերը արծարծելու ոճին ներքեւ պահուած անոր հաւատարմութիւնը Աւետարանի ուսուցումներուն ու պատուէրներուն, եկեղեցւոյ ցուցմունքներուն ու աւանդութիւններուն, քրիստոնէական բարոյականին եւ վարքուբարքին, որոնց քարոզիչը եղաւ այնպիսի հմտութեամբ մը որ չէր կրնար չտպաւորել ունկնդիրը, չխթանել անոր ջերմեռանդութիւնը։ Տարբեր չէր կրնար ըլլալ Յիսուսեան միաբանը որուն ամէնէն երեւելի ներկայացուցիչը եղաւ ան։ Ցուցանշական է Յիսուսեան Միաբանութեան IHS խորհրդանշանին ներկցումը իր եպիսկոպոսական կնքանշանին։

Հայաստան եւ համայն Հայութիւնը գնահատանքով եւ երախտագիտութեամբ պէտք է յիշատակեն Յիսուսեան Միաբանութիւնը, որուն հայասիրութեան բազմաթիւ ապացոյցները արձանագրած է պատմութիւնը, եւ առաջին յիսուսեան Պապը՝ Ֆրանչիսկոս, որ Հայ ժողովուրդին հանդէպ իր սիրոյն եւ համարումին վկայութիւնը տուած է բազմաթիւ առիթներով, վերջինը՝ 2015-ի Ապրիլին, Հռոմի Սուրբ Պետրոսի Տաճարին մէջ մատուցանած մեծաշուք Սուրբ Պատարագի ընթացքին արտասանած խօսքին մէջ ցուցաբերած անվեհեր կեցուածքով՝ վերահաստատելով Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը Սուրբ Աթոռին կողմէ եւ այդ ճանաչումը կատարելու կոչ ընելով միջազգային ընտանիքին։

Իր ծննդեան 80 ամեակին առիթով Ֆրանչիսկոս խումբ մը կարդինալներու ըսած էր. «Սարսափելի է ծերութիւն բառը երբ միտքս կու գայ։ Աղօթեցէ՛ք որպէսզի իմ ծերութիւնս ըլլայ հանդարտ, կրօնական, բեղմնաւոր եւ նոյնիսկ ուրախ»։

Այդ աղօթքին անպայման կը միանայ Հայութիւնը։

Ստորեւ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութեան յայտարարութիւնը` Սուրիոյ խորհրդարանին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման վերաբերեալ բանաձեւին մասին:

«Սուրիոյ խորհրդարանին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման վերաբերեալ բանաձեւը վառ վկայութիւնն է հայ եւ սուրիացի ժողովուրդներու դարաւոր բարեկամութեան եւ փոխադարձ համակրանքին: Անիկա ծանրակշիռ աւանդ է պատմական արդարութեան վերականգնման եւ ցեղասպանութիւններու կանխարգիլման համար։

«Բարձր կը գնահատենք Սուրիոյ խորհրդարանի` Օսմանեան պետութեան կողմէ իրականացուած Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման վերաբերեալ բանաձեւին ընդունումը:

«Երիտ.թրքական կառավարութեան կողմէ սանձազերծուած ցեղասպանութիւնը, որուն զգալի մէկ հատուածը իրականացած է այն ատեն Օսմանեան կայսրութեան տիրապետութեան տակ գտնուող Սուրիոյ տարածքին, հայ եւ սուրիացի ժողովուրդներու ընդհանուր պատմական յիշողութեան մաս կը կազմէ:

«Սուրիացի ժողովուրդը` ականատեսը ըլլալով հայ ժողովուրդին նկատմամբ իրականացած եղեռնագործութեան, առաջիններէն էր, որ օգնութեան ձեռք երկարեց Ցեղասպանութեան զոհերուն: Հազարաւոր վերապրածներ Սուրիոյ մէջ վերագտան իրենց նոր հայրենիքը` կազմաւորելով հայ ամէնէն ծաղկուն համայնքներէն մէկը եւ իրենց ներդրումը ունեցան Սուրիոյ զարգացման գործին մէջ:

«Այսօր, երբ դժուար պայմաններու մէջ կ’ապրի Սուրիոյ ժողովուրդը, մենք մեր համերաշխութիւնը եւ զօրակցութիւնը կը յայտնենք առկայ մարտահրաւէրներու յաղթահարման գործին»։

………………………..

Եւ վերջապէս մենք պիտի վերանայենք հերոսութեան քրիստոնէական կերպը։ Դարեր շարունակ մենք՝ որպէս հերոսութեան միակ կերպ ընկալել ենք քրիստոնէութեան կերպը. «Յաղթել մեռնելով»։ Մեռնելով յաղթեց Քրիստոսը, մեռնելով յաղթեցինք մենք Աւարայրում, մեռնելով յաղթեցինք Սարդարապատում, բարոյական յաղթանակ տարանք։ Հայ ժողովրդի նման մի խելոք ժողովուրդ, չի՛ կարող չմտածել ու ելք չգտնել թէ ինչպէս անենք որ յաղթենք՝ ապրելո՛վ, որ աւելի կարեւոր է մեզ համար։ Եկել է ժամանակը, որ հայ ժողովուրդն ապրի յաղթելով»։

ԳԷՈՐԳ ԷՄԻՆ

Հակառակ անոր որ ամէն տարի միայն մէկ օր հանդիսաւոր կերպով կը յիշատակենք պատմական դրուագ մը՝ զոր յաճախ փորձած ենք վերլուծել հակասական ըմբռնումներով ու գաղափարներով, բայց միշտ ուզած ենք այդ դրուագին մէջ տեսնել մեր գոյերթին խորհուրդը եւ մեր զաւակներուն սորվեցնել այդ դրուագին առասպելատիպ հերոսը պաշտամունքի առարկայ դարձնել։ Ասիկա կատարած ենք յաճախ սովորամոլութեամբ, ազգային բնազդով, թելադրուած մեր վաղ մանկութենէն մեր հոգիներուն մէջ դրոշմուած եւ սակայն մեր մանկական միտքերուն համար դեռ եւս անհասկնալի այն ուսուցումէն, որ Հայոց Պատմութեամբ նուիրագործուած այդ դրուագին հերոսները գիտակից մահուամբ մահը յաղթահարեցին, մահուամբ յաւերժութեան ուղեգիր տուին իրենց ազգին, մահուամբ նուաճեցին մեր ազգային ինքնութիւնը, ազգային ինքնորոշման իրաւունքը։ Եւ վերջապէս, մահուամբ Հայը դարձուցին հոմանիշ քրիստոնեայի, իսկ Քրիստոնէութիւնը՝ սազական Հայուն։ Որովհետեւ մեռան, վասն Կրօնի եւ Հայրենեաց։ Զոյգ ինքնութիւններ ու պատկանելիութիւն մէկ դիմագիծի մէջ, դաւանանքային բարեմասնութիւններն ու ազգային արժանիքները հոյակապօրէն միաձուլող մէկ մարմնի մէջ, Հայութեան մէջ։

Ահա այսպիսի զոյգ պատկանելիութեամբ շաղախուած էութեամբ է որ ամէն Հայ վաղ մանկութենէն ինքզինք կը մկրտէ թոռը Քաջն Վարդանի։

Ծերունազարդ տատիկին ու պապիկին շունչով ու արեան ձայնով թելադրուած այս ինքնամկրտումը կը կատարէ մէն մի հայ յետ քրիստոնէական աւազանի մկրտութեան, սակայն նախքան քաղաքական, գաղափարական, կուսակցական, միութենական կամ ընկերային որեւէ գունաւորումը։ Այս բոլորէն առաջ եւ վեր, Հայ մանուկը ինքզինք կը դաւանի – եւ ի՜նչ հպարտութեամբ – շառաւիղը Քաջն Վարդանի, բարբառելով.– «Հայ եմ, քաջն Վարդանի թոռն եմ»։

Վաղ մանկութենէն կատարուած եւ անմեղունակ թուող այս տարազաւորումը, տարիներու թաւալումին հետ կը դառնայ ազգային գիտակից յանձնառութիւն, ճշմարիտ հայու ապրում, փարո՛ս մտքի եւ ներշնչման աղբիւր հոգիի։

Ո՛չ մէկ պատմագիտական վերլուծում կրնայ խախտել Հայոց Պատմութեան հերոսներու արժանիքները սոսկ դէմքի մը մէջ տեսնելու ժողովրդական այս միտումը։

Ո՛չ մէկ ակադեմական գնահատական կրնայ բան մը պակսեցնել կամ աւելցընել ժողովրդային աւելի քան 1500 ամեայ այս նուիրագործումին վրայ, նուիրագործումը իրադարձութեան մը, որ կը խորհրդանշէ իր հաւատքին, հողին ու ազգային-մշակութային ժառանգութեան կառչած ժողովուրդի մը յատկանիշները խտացնող դարաթափանց վկայութիւն մը։

Ո՛չ մէկ քաղաքական-դիւանագիտական բացատրութիւն կրնայ անշքացնել եղելութիւն մը՝ որ ժողովուրդի մը ազգային զգացումներն ու ապրումները խեղդելու, անոր ազատութեան տենչը զինու զօրութեամբ արգելակելու փորձի դէմ արդար ծառացումի արդիւնք է։

Յաճախ անզօր են պատմական իրադարձութիւններուն առարկայական վերլուծումներն ու մօտեցումները՝ ժողովրդային գնահատութեան ու համայնական դատավճիռին դիմաց, մանաւանդ երբ այդ իրադարձութիւնները, ազգային ուժն ու գիտակցութիւնը կշռաքարի զարնելու, ազգակործան վտանգին դիմաց հաւաքականութիւններու եւ զանոնք բաղկացնող անհատներուն հոգեկան արիութիւնն ու դիմադրականութիւնը կշռաչափելու առիթներ են։

Ինչո՞ւ իւրաքանչիւր հայորդիի մտքին ու հոգիին մէջ վաղ մանկութենէն իսկ այդ դէպքն ու դէմքը դրոշմելու յամառ ճիգը։

Որովհետեւ Վարդանանք ու Ղեւոնդեանք ցոյց տուին քրիստոնէական հաւատքով ու խղճի ազատութեամբ զօրացած, հանճարեղ Մաշտոցի լուսասփիւռ Գիւտով ամրախարիսխ, քաղաքակրթական ու բարոյական բարձր արժէքներով հարթուած ազգային գոյատեւման ուղին։

Որովհետեւ դարեր շարունակ մեր ժողովուրդը անոնց մէջ տեսաւ իր ազգային ձգտումներուն խորհրդանիշը։

Որովհետեւ Կրօնքի ու Հայրենիքի միաձոյլ վսեմ գաղափարականները կրցան այնքան քաջ, այնքան աներկիւղ ու այնքան յանդուգն դարձնել 66,000 ազատամարտիկները Աւարայրի դաշտին, որ անոնք՝ իրենց հաւատքը զրահ դարձուցած ու ազգութիւնը՝ սուր, դիմակալեցին բազմապատիկ գերազանց պարսից բանակը, գիտակից մահով անմահանալու համար։

Որովհետեւ իւրաքանչիւր սերունդ նկատեց, թէ Հայուն համար վերջ չէ գտած Աւարայրի ճակատամարտը, կը գոյատեւէ մեր հոգեկան ու իմացական ինքնատպութիւնը վերացնելու, մեզ իրաւազրկելու ու ազատազրկելու վտանգը եւ ուրեմն պէ՛տք է սերունդէ-սերունդ փոխանցուի, ապրի՛ Վարդանանց զոհաբերութեան խորհուրդը, հաւատքի ուժը, ազգային արդար ինքնասիրութեան ոգին եւ զօրանայ անոնց հաւատարիմ մնալու մեր Ուխտը։

Այդ հաւատարմութեան վկայութիւնը կը հանդիսանան Վարդանանց համաժողովրդային տօնակատարութիւնները ամէն տարի այս օրերուն։

Վարդանանց Կտակը՝ Վասն Կրօնի եւ Հայրենեաց, խտացումն է բազմաթիւ պատգամներու ուղղուած իւրաքանչիւր թոռան Վարդանի եւ իւրաքանչիւրի ընդմէջէն համայն ազգին հայոց։

Այդ պատգամներէն առաջինը բոլորիս, բայց մանաւանդ մեզ ղեկավարելու կոչուած աւագանիի բերնին մէջ այնքա՜ն յանկերգուող միասնականութիւնն է. պատգամ մը, որ կը բխի չորրորդ դարու վերջաւորութենէն մինչեւ Աւարայրի ճակատամարտը երկարող ժամանակահատուածին յայտնուած մէկ ժխտական իրականութենէն՝ որ մեր աշխարհական ու հոգեւոր իշխանաւորներու պառակտուած վիճակը, անմիաբանութիւնն էր եւ որ տկարացուց մեր հաւաքական կամքի ուժը։

Եթէ համայնակուլ վտանգը կրցաւ ոտքի կանգնեցնել ամբողջական հայութիւնը իր ռազմուժով, կղերով, իշխանատուներով ու շինականով, մեծով ու պզտիկով, համախոհութեան պակասը սակայն անգամ մը եւս եկաւ տկարացնելու զայն։ Ո՛չ մէկ արդարացում ղեկավարութեան կամ շարքայինի՝ Ազգին միասնականութիւնը խախտող ընթացքին կամ կեցուածքին՝ երբ խնդրոյ առարկայ են մանաւանդ ազգային գոյութեան երաշխիք ծառայող իրաւունքները, երբ միասնականութիւնը ինքնի՛ն երաշխիք է ու նախապայման յաջողութեան ու յաղթանակի։

Արդարեւ, ընդոծին բարեմասնութիւնները շատ բան կը կորսնցնեն իրենց ուժականութենէն, եթէ անոնք իրենց արտայայտութիւնը չգտնեն ազգային միասնական կամքին մէջ։ Ազգային միասնականութեան մէջ էր ու կը մնայ մեր անպարտելիութեան գլխաւոր ազդակներէն մէկը, եթէ ոչ գլխաւորագոյնը։ Ազգային միասնականութեա՛մբ միայն կը զօրանայ մեր պահանջատիրութիւնը, անո՛վ միայն կրնանք յաղթահարել մեր յաղթարշաւը արգելակող մարդկային ու տարերային բոլոր չարիքները։ Հայութիւնը պարտութեան մատնելու ի վիճակի եղող թշնամի գոյութիւն չէ ունեցած եւ չունի՛։ Զայն ծունկի բերելու ի վիճակի եղող միակ թշնամին՝ անոր անմիաբանութիւնն է։ Վա՜յ ներքին այս թշնամիի մեղսակիցներուն։ Վայ միասնականութեան կարգախօսը ամբոխավարութիւն դարձուցած չարաշահողներուն։

Վարդանանք ու Վարդանանց Խորհուրդը կը պահանջեն մեզմէ ըլլալ մէկ, ըլլալ մէկ ո՛չ թէ բանիւ, այլ գործքով։ Պատմութենէն սորված ենք որ նահատակութեան ու հերոսացման սքանչելի վկայութեանց դիմաց՝ յաճախ եղած են պառակտումներ, զորս չկրկնել կը թելադրեն մեզի պատմութեան դասերը։

Զուր տեղ չէ որ շարականագիրն անգամ մեզի սորվեցուցած է մեր աղօթքներուն մէջ Տիրոջմէ հայցել «սէր ու միութիւն ազգիս Հայոց»։

Այսպիսի սիրով ու միասնականութեամբ է որ պիտի կարենանք արժեցնել ու արդիւնաւորել Վարդանանց ուրիշ մէկ պատգամը, ազատասիրութեան ու ազատատենչութեան պատգամը, որուն պահպանումը բիւրաւոր նահատակներ խլեց մեզմէ Հայոց պատմութեան նաեւ տարբեր ճակատագրական պահերուն։

Վարդանանք եղան օտարի բռնակալութեան դէմ ծառացող առաջին ազատամարտիկները եւ իրենց կենդանի օրինակով ոգեշնչեցին ժառանգորդ սերունդները դարէ-դար եւ մինչեւ օրս։ Արդարեւ, Վարդանի արժանաւոր թոռներն են որ այսօր արթուն կը հսկեն ազատագրուած Արցախի եւ անկախացած Հայաստանի սահմաններուն վրայ՝ ոսոխին դիմաց, նախընտրելով ի հարկին մահը, քան ազատազրկումը։

Վարդաններու հարազատ ժառանգորդ ազատամարտիկներու այս սերունդը եւ անոր թիկունքին կանգնած հայրենաբնակ մեր ժողովուրդը կը ցուցաբերեն այնպիսի դիմադրականութիւն մը, տոկալու ուժականութիւն մը, որ կը հանդիսանայ մեր ժողովուրդի հինգերորդ դարու սերունդի ու անոր ազատամարտիկներու նահատակութեամբ մեզի կտակուած ուրիշ պատգամ մը. պատգամը՝ տոկալու ամէն դժուարութեան ու զրկանքի, որոնք պայմաններու բերումով կը պարտադրուին մեզի։

Աւարայրի գոյամարտը նուիրագործումն էր նաեւ այնպիսի արժանիքի մը զոր ցուցաբերեցին ոչ միայն Տղմուտի ափին ինկած հազար Նահատակները, այլ 5-րդ դարու հայ մարդը իր բոլոր դասակարգերով։ Ատիկա արժանիքն էր չնահանջելու, տոկալու ու դիմակալելու։

Չնահանջեց իր հաւատքի դիրքերէն հայ շինականը՝ հակառակ անզօր ու անօգնական վիճակին, որուն մատնուեցաւ երբ Յազկերտ հայկական հեծելազօրը իր զօրավարներով ղրկեց Քուշանաց երկիրը, որպէսզի հայաշխարհը անպաշտպան մնայ եւ հեշտութեամբ կատարուի թագաւորին կամքը, որով կը հրահանգուէր յափշտակել քրիստոնեաներու ինչքը եւ ունեցուածքը։

Չնահանջեցին անոնք իրենց բարոյական բարձր արժանիքներէն, երբ պարսից գործակալներ խոստացան կաշառք, ոսկի ու արծաթ՝ աղքատին, պատիւ ու մեծամեծ իշխանութիւններ հարուստին ու նախարարին։

Չնահանջեցին ու տոկացին տնտեսական ճնշումներուն, որոնց տարողութեան մասին լսեցէք անզուգական պատմիչին՝ Եղիշէի վկայութիւնը.– «Տուրքեր նշանակուած էին նոյնիսկ լեռներու, դաշտերու եւ անտառներու վրայ։ Հակառակ ասոր՝ պարսիկները կը զարմանային, թէ ինչպէս տակաւին շէն կը մնար Հայոց Աշխարհը այսքան գանձ տալէ ետք»։

Հալածուեցան, զրկուեցան, տառապեցան տնտեսապէս, եղան հայ ժողովուրդի դիմադրութեան ոգիի առաջին արտայայտիչները, որովհետեւ իրենց մտքէն ու հոգիէն երբեք չհեռացուցին տեսիլքը ազատ ու անկախ Հայաստանին ու ասոր առաջնորդող յաղթանակներու, որոնց առաջին հանգրուանը եղաւ Նուարսակի դաշինքը, Աւարայրի ճակատամարտէն 33 տարի ետք, Վահան Մամիկոնեանի առաջնորդութեամբ։

Մեր պատմութիւնը ամբողջ՝ մեռնիլ չուզող ժողովուրդի մը արժանավայել կեանքով մը ապրելու ձգտումին վկայութիւնը հանդիսացող Վարդանանք մըն է։

Հաւաքական նահատակութիւն «Վասն Կրօնի եւ Հայրենեաց»։

Վարդանանց հերոսամարտը կը շարունակուի նաեւ այսօր մեր ժողովուրդի ազգային գոյութեան բոլոր տղմուտներուն վրայ։ Փոխուած են ժամանակները, պարագաներն ու պայմանները։ Չեն փոխուած միայն մեզ շրջապատող հարեւաններուն չարակամ դիտաւորութիւնները։

Որքան աւելցած է սակայն մեր ազգային գոյութեան սպառնացող վտանգը, այնքան հզօրացած է Հայուն դիմադրական կամքը։ Դժբախտաբար սակայն, այն ինչ որ չեն յաջողած ընել բռնութիւնը, հալածանքն ու տառապանքը, երբեմն առանց դժուարութեան կրցած են ընել դիւրակեաց ու քաղքենիացած կեանքի պայմանները, որոնց որոնումը նահանջի ու դասալքութեան առաջնորդած է մեզմէ շատեր, եսակեդրոն, գաղափարազուրկ ու ապաքաղաքանակացած շատեր. այսպիսիներ անձնական բարեկեցութեան զոհած են իրենց արմատները, փորձելով պատուաստուիլ օտար արեամբ, զոր կը մերժէ հայու իրենց սիրտը, ուշ կամ կանուխ դադրելով բաբախելէ հայ մարդու ապրումներուն կենարար կշռոյթով։

Բարեբախտաբար քիչ չէ թիւը Վարդանի հարազատ ժառանգորդներուն, որոնք Հայաստանը դարձուցած են իրենց սեւեռակէտը, կը դիմադրեն այլասերման բազմատեսակ ճակատներուն վրայ եւ ձեռք կը մեկնեն թշնամիին դիմաց արթուն կանգնած իրենց եղբայրներուն, որոնք ապացոյցը տուին որ իրենց երակներուն մէջ կը հոսի Վարդաններու արիւնը եւ իրե՛նք ալ գիտեն ի հարկին մեռնիլ կեանք պարգեւելու համար իրենց ժողովուրդին, յաղթել՝ մեռնելով։

Ժամանակն է սակայն շրջելու այս իրողութիւնը, այնպէս ինչպէս կը պատգամէ անզուգական Էմինը.– «Դարեր շարունակ – Արա Գեղեցիկէն մինչեւ Աւարայր ու Սարդարապատ – մենք մեռնելով ենք յաղթել, եւ հաւատում ենք որ կարելի՛ է եւ պէ՛տք է այսուհետեւ ՅԱՂԹԵԼ՝ ԱՊՐԵԼՈՎ»։

Եւ պիտի յաղթէ՛ այսուհետեւ Հայը՝ ԱՊՐԵԼՈ՛Վ։

Որովհետեւ Յազկերտներէն ու Սուլթաններէն աւելի բախտաւոր պիտի չըլլան բոլոր անոնք, որոնք կը յուսան կամազրկել, ազատազրկել ու տկարացնել մեզ, այնքան ատեն որ գիտենք պահպանել մեր միասնութիւնը, ըլլալ մէ՛կ, միաբռունցք, վառ պահել մեր մէջ ազատութեան տենչը, հզօրացնել մեր դիմադրականութիւնը եւ առաջնորդուիլ հրեղէն պատգամովը Վարդանի.– «Վասն Կրօնի եւ Հայրենեաց, յառա՛ջ»։

Ներկայ էին սրբազան, գերյարգելի եւ գերապատիւ հայրեր, ինչպէս նաեւ արժանապատիւ քահանայ հայրեր, Անարատ Յղութեան հայ քոյրեր, դիւանագէտներ, թաղապետներ, վարժարաններու տնօրէններ, հայկական կազմակերպութիւններու եւ միութիւններու ղեկավար ազգայիններ, ինչպէս նաեւ խուռներամ բազմութիւն մը:

Տօնահանդէսը սկիզբ առաւ Լիբանանի եւ Հայաստանի քայլերգներով՝ կատարողութեամբ Ս. Փրկիչ Եկեղեցւոյ շեփորախումբին, որմէ ետք Տիկ. Մարալ Հարպոյեան արտասանեց բացման խօսք, որուն յաջորդեց իմաստալից երեկոյին առաջին մասը ուր նուագուեցաւ կոմիտասեան եղանակներու շարան մը՝ ջութակով ու քանոնով, ինչպէս նաեւ ներկաները ունկնդրեցին «Վարդանածին Հայը» ասմունքը՝ կատարողութեամբ Քրիսթինա Սրապոնեանի։

Այնուհետեւ օրուան պատգամը փոխանցելու համար բեմ բարձրացաւ Լիբանանի Հայոց թեմի քարոզիչ՝ Հ. Անանիա ծ. վրդ. Գուճանեան։

Հայր սուրբը՝ այս իւրայատուկ եւ հայկական շունչով լեցուն տօնին առթիւ իր պատգամը փոխանցեց ներկաներուն ըսելով, թէ Հայ ազգը բնաւ երբեք պարտուած չէ պարսիկներէն, այլ ընդհակառակը, ան յաղթած է ոչ թէ միայն բարոյապէս՝ այլ նաեւ ֆիզիքապէս, որովհետեւ այսօր հայը կը գոյատեւէ, ունի իր ազատ ու անկախ երկիրը եւ հողերը, եւ մանաւանդ կը խաչակնքէ ու կ’աղօթէ ամենայն ազատութեամբ. Հայր սուրբը իր խօսքը շարունակեց ըսելով թէ այո մենք պարսիկներուն դէմ մեծ յաղթանակ տարինք զանազան ձեւերով, բայց Հայը այսօր, եւ դժբախտաբար, կը նահանջէ իր Ինքնութեան մէջ՝ երբ կը նախընտրէ օտարինը քան իր հարազատինը՝ որուն մէջ կայ պայքար եւ նահատակութիւն։ Հայր սուրբը իր պատգամը աւարտեց կոչ ընելով ներկաներուն իրենց ինքնութիւնը ուրանալով չնմանիլ եւ չըլլալ մէկական վասակներ, այլ ըլլալ մէկական Հայ՛ Քրիստոնեաներ։

Օրուան պատգամին յաջորդեց տօնահանդէսին երկրորդ բաժինը՝ ուր բեմ բարձրացան չորս երիտասարդ եւ երիտասարդուհիներ որոնք կազմելով քառեակ մը՝ ներկաներուն հրամցուցին երեք եղանակներ՝ «Հիմի էլ լռենք», «Երազ իմ երկիր» եւ «Զարթիր Լաօ» ։ Քառեակի ելոյթէն ետք տեղի ունեցաւ երեք երգերու կատարում՝ «Լռեց ամպերն», «Բամբ Որոտան» եւ Կոմիտասի «Հայաստան»ը եւ տուտուկի կատարողութեամբ հնչեցին երեք եղանակներ « Ծաղկած բալենի», «Արի իմ սոխակ» եւ «Սուրբ Սուրբ»։

Թատերասրահին մթնոլորտը ջերմ էր ու ներկաները տոգորուած էին հայկականութեամբ երբ բեմ բարձրացաւ Տ. Գէորգ Եպս. Ասատուրեան՝ Հայ ազգի որդիներուն փոխանցելու համար իր հայրական պատգամը: Գերապայծառ Տէրը իր խօսքը սկսաւ նախ շնորհակալութիւն յայտնելով Ս. Փրկիչ եկեղեցւոյ ժողովրդապետութեան եւ ինչպէս նաեւ տօնահանդէսի գեղարուեստական յայտագրի մասնակիցներուն, ապա ըսաւ որ այս տօնահանդէսին միջոցաւ ներկաները առիթը ունեցան վերապրելու 451 թուականը:

Գերապայծառ Տէրը իր խօսքը աւարտեց ներկաներուն մաղթելով որ միշտ յանձնառու ըլլան Վարդանանց ճակատամարտի պատգամին՝ պահելով իրենց հաւատքն ու մշակոյթը:

Վարդանաշունչ տօնահանդէսի աւարտին, բեմ բարձրացաւ օրուան պատգամախօս Հայր սուրբը ինչպէս նաեւ կղերական դասը, որպէսզի այս յիշատակելի երեկոն փակեն պատմական լուսանկարով մը:

«ՄԱՀ ՈՉ ԻՄԱՑԵԱԼ՝ՄԱՀ Է

ՄԱՀ ԻՄԱՑԵԱԼ՝ ԱՆՄԱՀՈՒԹԻՒՆ Է»:

ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ

Ս. ՓՐԿԻՉ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԺՈՂՈՎՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ

Ժողովրդապետ Քեսապի Ս. Միքայէլ եկեղեցւոյ

Վարդանանք ինկան բայց չմեռան: Անոնց մարմինները անտարակոյս հողին պիտի յանձնուէին օր մը: Սակայն անոնք իմացեալ մահով՝ անմահութեան դափնեկիրները եղան ու պիտի մնան դարէ դար:

Մեզմէ ով չի յիշեր տակաւին իր մանկութեան օրերուն, Վարդանի արժանաւոր թոռը ըլլալու հպա՛րտ արտայայտութիւնը, դողդոջ շրթներով արտասանած: «Հայ եմ ես, հայ եմ ես, սարսափեցէք իմ դէմքէս, Հայաստանը ազատող Քաջ Վարդանին թոռն եմ ես»:

Թէեւ աշխարհի ժողովուրդներու պատմութեան մէջ թիւով փոքր ածու ենք, սակայն ունեցած ենք հերոսական խոյանքներ ու աննկարագրելի սխրագործութիւններ:

Արդարեւ, Հայոց պատմութեան տխուր էջերը կը յուշեն նաե՛ւ պայծա՛ռ ու փառաւոր դրուագներ, որոնք արձանագրուած են հայոց երկնակամարի յաճախ ամպամած հորիզոնին ներքեւ:

Սակայն ինչո՛ւ էին հայութեան այսքան տառապանքն ու հերոսական պայքարները, Հայկով սկսած եւ բիւրաւոր այլ սխրանք-գոյամարտերով ու փոթորիկներով ալիքաւորուած Հայոց պատմութիւնը՝ մինչեւ Սարդարապատ ու Ղարաբաղ մեր նորօրեայ հայ մարտիկներու դիւցազնական խոյանքները, եւ տակաւին չենք գիտեր թէ վաղը ո՞ւր եւ ե՞րբ՝ մեր բռնախլուած մէկ իրաւունքը պաշտպանելու համար ինքնավստահ պահանջատէրի իրաւունքով պիտի ստիպուինք ազգովին մարտնչիլ:

Այո՛ Հայկէն մինչեւ Վարդանանք ու ասդին՝ Հայոց պատմութիւնը գոյամարտ մը եղաւ, ու վկայութիւն մը ի խնդիր հայկեան ինքնութեան ու ազգային արժանապատութեան պաշտպանութեան:

Հայոց թագաւորութիւնը հայրենիքին տուաւ մեծութիւն:

Քրիստոնէութիւնը՝ խղճի ու հոգիի ազատութիւն:

Ոսկեդարը՝ հայ մտքին ցաթեցուց երկնառաք շո՛ղը իմաստութեան, եւ գաղտնիքը անմահութեան:

Ահա թէ ինչո՛ւ Վարդանանք եւ վարդանանց սերո՛ւնդը, գիտակից հայութեան յաւերժութիւնը դարբնող հաւատքի, հայրենիքի եւ մշակոյթի անկորնչելի արժէքներուն՝ հերոսաբար բարձրացուցին ապստամբութեան դրօշը, որովհետեւ որպէս հայր դաւանեցան Ս. Աւետարանը եւ մայր՝ Ընդհանրական եւ Առաքելական Ս. Եկեղեցին: Քրիստոնէութիւնը որպէս մորթի գոյն եւ Մշակոյթը իրենց երակներուն արիւ՛ն ըրած՝ խրոխտաբար արհամարեցին իրենցմէ գերիվեր ուժերը: Բարձր գաղափարի իրենց ձգտումը սրբացուց իրենց կեանքը: Որովհետեւ գիտցան գաղտնիքը անմահութեան: Որովհետեւ, հաւատացին թէ իրենց մահը նոր էջ պիտի բանար Հայոց Պատմութեան երկնակամարին ներքեւ, յաւերժագրի էջը։

Վարդանանք քրիստոնէական հաւատքի ձուլարանէն ծնած ու հայրենիքի սէրէն վառուած՝ կարողացան «ո՛չ» ըսել՝ իրենց ինքնութիւնը եւ խղճի ազատութիւնը կաշկանդել փորձող ուժերուն: Անոնց համար Աւետարանի ճամբով քրիստոնէական հաւատքը այնպիսի համոզում մըն էր, որ չէր եղծանուեր կամ փոխարինուեր: Քրիստոնէական հաւատքը սրտի արեան ժայթք էր՝ Նախախնամութեան աներեւոյթ զօրութեամբ եւ կենարար շունչով զեղուն։

Աւարայրի դաշտի տղմուտ գետի ափին, Վարդանի հետեւորդ ազատամարտիկները ինկան վասն կրօնի եւ վասն հայրենեաց, որպէսզի մենք ապրինք որպէս հա՛յ եւ որպէս քրիստոնեայ ու տէ՛ր կանգնինք մեր ժառանգած սուրբ հողին՝ մեր մայր հայրենիքին ու մեր գիւղին`Քեսապին:

Փա՛ռք Վարդանանց հաւատամարտի դիւցազներուն:

Փա՛ռք հաւատքի եւ հայրենիքի սուրբ խորաններուն իրենց կեանքը անսակարկ նուիրաբերող նահատակներուն:

Փա՛ռք ուխտապահ եւ քաջ ֆէտայի զաւակներ ծնող հայ ժողովուրդին:

Փա՛ռք ու պատիւ մեր նորօրեայ ազատ եւ անկախ Հայաստանի, Ղարաբաղի եւ մեր Քեսապի անվտանգութեան եւ ազատութեան ի խնդիր մարտնչող հայորդիներուն, որոնք արդարացուցին իրենց Վարդանի թոռը ըլլալու կոչումը։

Հայ ժողովուրդը դարերու դիմաց դարերը կը մաշեցնէ սակայն ինքը կը մնայ անմաշ եւ անմահ, Վարդանի նման կ’երթայ միշտ յառաջ:

Ռատիօ Վատիկան – Vatican News

«Կը սիրե՞ս զիս… արածէ իմ ոչխարներս»… Յովհաննէս Աւետարանիչէն քաղուած Յիսուսին սոյն խօսքը ուղղուած Սուրբ Պետրոսին՝ ընտրուած է որպէս քահանայական ձեռնադրութեան նշանաբան նորօծ Քահանայ Հայր Կարապետ Գլընճեանին, որ Կիրակի, 16 Փետրուար 2020-ի առաւօտեան ժամը 10.30-ին, Հռոմի Մարոնիներու Ս. Մարուն եկեղեցւոյ մէջ Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տ. Տ. Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքին նախագահութեամբ մատուցուած Հայրապետական Ս. Պատարագի ընթացքին ստացաւ Քահանայական Ձեռնադրութիւնը։

Մարոնիներու Եկեղեցին ընտրելու պատճառը այն է, որ Հռոմի հայկական Սուրբ Նիկողայոս Եկեղեցւոյ մէջ կը կատարուին վերաշինութեան աշխատանքներ։

Հայր Կարապետ Գըլընճեան, ծնած է 11 Մարտ 1991-ին, Հասաքէ: 2010-ին մտած է Զմմառու Պատրիարքական կղերի Միաբանութեան Դպրեվանք։ 2011-ին ընդունուած է Հռոմի Քահանայապետական Լեւոնեան Հայ Վարժարան եւ յաճախած է Յիսուսեան հայրերու Գրիգորեան Համալսարան հմտանալով իմաստասիրական ճիւղին մէջ:

Վերադառնալով Զմմառ, իր աստուածաբանական ուսումը շարունակած է Պօղոսեան հայրերու կաճառին մէջ։ Ապա մէկ տարի պատրաստողական շրջան մը անցնելէ ետք, 14 Սեպտեմբեր 2019-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի: Իսկ 16 Փետրուար 2020-ին, Հռոմի Ս. Մարուն եկեղեցւոյ մէջ, կուսակրօն քահանայ կը ձեռնադրուի, ձեռամբ` Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տէր Տէր Գրիգոր Պետրոս Կաթողիկոս Պատրիարքի:

Ձեռնադրութեան առթիւ Հայր Կարապետ վերակոչելով Յիսուսին Խօսքը «Կը սիրե՞ս զիս» եւ Սուրբ Պետրոսին պատասխանը «Այո Տէր, դուն գիտես թէ կը սիրեմ քեզ» նշեց թէ ինք իննը տարիներ շարունակ կը պատասխանէր Տիրոջ Սուրբ Պետրոսին նման «Այո Տէր կը սիրեմ քեզ» ըսելով Յիսուսին։

«Ահաւասիկ եկաւ այն պահը ուր այդ «Այո»ն խօսքէ գործի վերածելու։ Այլեւս ես իմ անձիս համար չէ որ կ’ապրիմ, այլ կ’ապրիմ բոլոր անոնց որոնց հոգիները ինծի յանձնուած են։ Այսօրուընէ ես կամուրջ եւ միջնորդ կը դառնամ Աստուծոյ եւ իր ժողովուրդին միջեւ։ Կամուրջ՝ որ հաստատ եւ կայուն մնալու համար կարիքը ունի հիմնուելու մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի խօսքերուն վրայ։ Աղօթեցէք ինծի համար, որպէսզի կարենամ միշտ հաստատ մնալ կոչմանս մէջ, բոլորին ծառայել անխտիր եւ Աստուած փառաբանել մշտապէս» նշեց նորօծ Քահանայ Հայր Կարապետ Քլընճեան։

Իսկ սրբազան արարողութեան ընթացքին արտասանած իր քարոզին մէջ Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը խօսքը ուղղելով Քահանային ի մէջ այլոց ըսաւ. «Սիրելի Հայր Կարապետ 9 տարիներէ ի վեր կը պատրաստուիս ընդունելու համար այս մեծ շնորհքը՝ որուն համար Աստուած քեզ կոչեց։ Թէեւ բոլոր մկրտեալները կոչուած են մասնակցելու Յիսուսի Քահանայութեան, բայց Ան միայն մի քանիներ կ’ընտրէ՝ որպէսզի իր առաքելութիւնը շարունակեն։ Եւ Դուն անոնցմէ մէկն ես։ Մեծ ուրախութեամբ, մեծ գոհունակութեամբ եւ մեծ երախտագիտութեամբ անշուշտ կ’ընդունիս այս շնորհքը, որ պիտի ապրիս այսօրուընէ սկսեալ, հիմա որ ամբողջովին Քրիստոսի նուիրուած ես։

«Միակ վարդապետը, միակ Քահանան, միակ Հովիւը ինքն է ՝ Քրիստոս, եւ դուն քահանայական առաքելութիւնդ պէտք ես ապրիլ Քրիստոսով, Քրիստոսի խօսքը տարածելով ու հաւատարիմ մնալով այդ խօսքին։ Եղիր նման Քրիստոսի որ եկաւ ոչ թէ ծառայութիւն ընդունելու այլ ծառայելու, քեզի յանձնուած հօտին մէջ, աղքատին, հիւանդին, դիւրաբեկին մէջ տեսնելով նոյնինքն Քրիստոսը, եւ անոնց ճանչցնելով Քրիստոսին սիրտը ու անոր ողորմութիւնը»։

Գրիգոր Պետրոս Ի կաթողիկոս Պատրիարքը իր քարոզը աւարտեց մաղթելով որ նորօծ քահանան, որ Հայ ժողովուրդին Հովիւ պիտի դառնայ, երբեք յուսալքում չի ճանչնայ։ «Քաջութիւն քեզի, յարատեւութիւն, հաւատարմութիւն, եւ սէր» ըսաւ Հայրապետը։

Հոգեպարար արարողութեան ներկայ էին՝ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսիոյ եւ Արեւելեան Եւրոպայի Հայ կաթողիկէ թեմի առաջնորդ՝ Արհի. Ռաֆայէլ Արք. Մինասեան, Բերիոյ եւ Բարձր Ճազիրէի Թեմերու առաջնորդ Արհի. Պետրոս Արք. Միրիաթեան, Ֆրանսայի թեմի վաստակաւոր առաջնորդ՝ Արհի. Յովհաննէս եպս. Թէյրուզեան, Զմմառու Կղերի Պատրիարքական Փոխանորդ եւ Զմմառու վանքի ընդհանուր մեծաւոր՝ Գերծ. Գաբրիէլ թ.ծ.վ. Մուրատեան, Ս. Աթոռի մօտ Հայաստանի դեսպան Տիար Կարէն Նազարեան, Արեւելեան եկեղեցիներու խորհուրդի անդամ Գեր. Մարգ վրդ. Թայար, Փանիկի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ ժողովրդապետ՝ Գերյ. Գառնիկ ծ.վ. Յովսէփեան, Երեւանի Սրբոց Հրեշտակապետաց Միացեալ Հոգեւոր Ճեմարանի մեծաւոր եւ Երեւանի Ս. Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցւոյ ժողովրդապետ՝ Գեր. Մաշտոց վրդ. Զահթէրեան, Պոսթոնի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ ժողովրդապետ Հայր Միքայէլ Պասալէ, Զմմառու կղերի Միաբանութեան դպրեվանքի փոխ-տեսուչ Գեր. Տիգրան վրդ. Փիլիպպոսեան եւ Պէյրութի Ս. Եղիա–Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Աթոռանիստ եկեղեցւոյ փոխ ժողովրդապետ՝ Գեր. Ղազար վրդ. Պետրոսեան, Գեր. Միքայէլ վրդ. Պասալէ, Անթիլիասի միաբան՝ Գեր. Պսակ վրդ. Դեբիրճեան, Հռոմի Անարատ Յղութեան քոյրերը, եւ հաւատացեալներ։

Արիութեան համար Սբ. Սարգիսը Մեծն Կոստանդիանոս կայսրին (285-337) կողմէ կը կարգուի իշխան եւ սպարապետ` Հայաստանի սահմանակից Կապադովկիոյ մէջ: Ան ոչ միայն գերազանց սպարապետ էր, այլեւ հիանալի քարոզիչ: Օգտուելով կայսրի յօժարութենէն` իր իշխանութեան տակ գտնուող քաղաքներուն մէջ ան կը քանդէ մեհեանները, կը կառուցէ եկեղեցիներ, կը տարածէ քրիստոնէութիւնը: Երբ Յուլիանոս Ուրացողի թագաւորութեան օրօք (360-363) կը սկսին Քրիստոսի եկեղեցւոյ հալածանքները, Ս. Սարգիս, աստուածային յայտնութեամբ հրաման կ’առնէ հեռանալու կայսրութեան սահմաններէն եւ իր որդի Մարտիրոսի հետ կու գայ ու կ’ապաստանի քրիստոնեայ Հայաստան, ուր կը թագաւորէր Տիրան արքան` Մեծն Տրդատի թոռը` Խոսրովի որդին: Տեղեկանալով որ Յուլիանոսը մեծ զօրքով կը շարժի Պարսկաստանի վրայ, Հայոց արքան, ձգտելով իր երկիրը զերծ պահել յարձակման վտանգէն, կը յորդորէ Սարգիսին՝ ծառայութեան անցնիլ պարսից Շապուհ արքայի մօտ: Շապուհը սիրով կ’ընդունի Ս. Սարգիսը եւ զայն կը նշանակէ զօրագունդերու հրամանատար: Զօրականներէն շատեր, տեսնելով փայլուն զօրավարի բարեպաշտութիւնն ու վարքով վկայուած նուիրումը առ Աստուած, անոր աղօթքներով Տիրոջ գործած հրաշքները, կը հրաժարէին հեթանոսութենէն եւ կը դառնային քրիստոնեայ:

Սակայն Շապուհ կը պահանջէ Ս. Սարգիսէն պաշտել կրակը եւ զոհ մատուցել: Զօրավարը անմիջապէս կը մերժէ` ըսելով. «Երկրպագելի է մէկ Աստուած` Ամենասուրբ Երրորդութիւնը, ով ստեղծած է երկինքն ու երկիրը: Իսկ կրակը կամ կուռքերը ի բնէ աստուածներ չեն, հողեղէն մարդը զանոնք կրնայ փճացնել»: Այդ խօսքերէն յետոյ Ս. Սարգիս կը կործանէ բագինը:

Զայրացած ամբոխը կը յարձակի Ս. Սարգիսի եւ անոր որդիին վրայ: Առաջինը նահատակութեան պսակը կ’ընդունի անոր որդին` Մարտիրոսը: Ս. Սարգիս կը բանտարկուի եւ աներեր մնալով իր հաւատքին վրայ` կը գլխատուի: Նահատակուելէն յետոյ Ս. Սարգիսի մարմնին վրայ լոյս կը ծագի: Քրիստոնէական հաւատքի համար կը նահատակուին նաեւ Ս. Սարգիսին հաւատարիմ տասնչորս զինուորները: Հաւատացեալները նահատակներուն մարմինները կ’ամփոփեն Համիան քաղաքին մէջ: Ս. Մեսրոպ Մաշտոց վարդապետը Ս. Սարգիսի մասունքները կը բերէ Կարբի (Աշտարակի շրջան)` եւ անոնց վրայ կը կառուցէ Ուշիի Սբ. Սարգիս եկեղեցին և համանուն վանքը։

Առաջաւորաց պահք

Ս. Սարգիսի տօնին կը նախորդէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի կողմէ հաստատուած Առաջաւորաց պահքը: Պահքը կը տեւէ հինգ օր:

Ուշիի Սբ. Սարգիս եկեղեցին

Ս. ՍԱՐԳԻՍ` ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐՈՒ ԵՒ ՍԻՐՈՅ ԲԱՐԵԽՕՍ

Ս. Սարգիս Զօրավարի տօնը Հայաստանի մէջ ընդունուած է նշել ոչ միայն եկեղեցական ծէսով, աղօթքով, այլեւ ժողովրդական սովորոյթներով, որ դարձած է նուիրական աւանդոյթ: Ս. Սարգիս զօրավարը երիտասարդներու արագահաս բարեխօսն է: Անոր միջնորդութեամբ հրաշքներ տեղի կ’ունենան: Այդ օրը երիտասարդներ կ’աղօթեն Սուրբին, որ իրենց աղօթքները հասցնէ առ Աստուած: Ս. Սարգիսը սիրոյ երազանքը իրականացնող Սուրբն է: Ս. Սարգիսի մասին բազմաթիւ աւանդապատումներ կան: Ահաւասիկ անոնցմէ մէկը:

Աղքատ Աշուղ Ղարիբը կը սիրէ մեծահարուստի մը աղջիկը` Շահ-Սանամը: Վերջինս եւս կը սիրէ անոր, բայց Աշուղը աղքատ էր, եւ աղջկան հայրը կ’արգիլէ անոնց ամուսնանալ, քանի որ մտադրած էր աղջիկը կնութեան տալ մեծահարուստի մը: Աշուղ Ղարիբ կ’որոշէ մեծ կարողութիւն կուտակելու համար երթալ օտարութիւն` աշխատելու: Սակայն մինչեւ այդ՝ Աշուղ Ղարիբ իր սիրած էակէն խոստում կ’առնէ` եօթ տարի սպասել իրեն: Պայման կը դնէ, որ եթէ ուշանայ անգամ մէկ օր, աղջիկը թող ամուսնանայ հօր ցանկութեամբ: Այդ եօթ տարիները շատ դժուար կ’անցնին Աշուղ Ղարիբի համար: Ան զրկուած էր իր գեղեցկուհին տեսնելու հնարաւորութենէն, որեւէ լուր չունէր անոր մասին, սակայն չէր յուսահատեր, այլ կարօտով կը սպասէր այն օրուան, երբ անոնք կը հանդիպին, ընտանիք կը կազմեն եւ ամբողջ կեանքը կ’ապրին միասին: Եօթ տարի շարունակ գիշեր ու զօր աշխատելով` Աշուղ Ղարիբ կարողութիւն կը ստեղծէ եւ տուն դարձի ճամբան կը բռնէ: Ճամբան լի էր փորձանքերով եւ խոչընդոտներով: Կը թուէր, թէ Աշուղ Ղարիբ իր յոյսը պէտք է կորսնցնէ, չհասնի իր սիրած էակին: Այդ ամէնէն դրդուած՝ ան ազնիւ սրտով եւ արդար մտքով կ’աղօթէ Ս. Սարգիսին` հայցելով արագահաս Սուրբին օգնութիւնը: Ս. Սարգիս, լսելով սիրահարուած Աշուղի աղօթքը, իր արագահաս ճերմակ նժոյգով՝ բարձրացուցած մրրիկի մէջ իսկոյն կը յայտնուի, Աշուղ Ղարիբին կը նստեցնէ ձիու գաւակին եւ մէկ ակնթարթի մէջ կը հասցնէ Շահ-Սանամէի մօտ: Աղջկան հայրը տեսնելով Աշուղ Ղարիբի կամքը, կատարուած հրաշքը, անոնց անկեղծ սէրն ու նուիրուածութիւնը, կ’օրհնէ երկուքին միութիւնը:

Ժողովրդական սովորութիւններէն է նաեւ Ս. Սարգիսի տօնին նախորդող գիշերը երիտասարդներուն` աղի բլիթ ուտելը, որուն հետ անոնք կը կապեն իրենց փեսացուի կամ հարսնցուի երազայայտնութիւնը: Այդ օրը յիշատակելի սովորութիւններէն է փոխինդով ափսէն դնել տան տանիքը կամ պատշգամբին եւ սպասել Ս. Սարգիս զօրավարի ձիու պայտի հետքին: Ըստ աւանդոյթի` Ս. Սարգիսը պէտք է հրեշտակներուն ուղեկցութեամբ անցնի եւ ափսէին մէջ դրուած ալիւրի կամ փոխինդի մէջ ձգէ մաքրութիւն եւ անաղարտութիւն խորհրդանշող սպիտակ ձիու պայտի հետքը։ Այն երիտասարդը, որուն դրած ափսէին մէջ կ’երեւի պայտին հետքը, ապա այդ տարի կ’իրականանայ անոր երազանքը: Սիրահարուած երիտասարդները տօնին առթիւ զիրար բացիկներ եւ քաղցրաւենիք կը նուիրեն:

Քաղուած՝

qahana.am կայքէն

Armenianchurchco.com

2020-ի Փետրուար 7-9 Հայաստանի հայ կաթողիկէ համայնքներու ընտանիքներու համար կազմակերպուեցաւ հոգեւոր կրթութիւն Երեւանի Սբ. Գրիգոր Նարեկացի ժողովրդապետութեան մէջ, փոխ ժողովրդապետ Տ. Կոմիտաս քհնյ. Դաւէյեանի նախաձեռնութեամբ եւ ջանքերով: Այս կարեւոր միջոցառումը իր տեսակով երկրորդն էր, առաջինը կազմակերպուեցաւ 2019 Յուլիս 11-13՝ «Աղաճանեան կեդրոն»ի մէջ, Տ. Գրիգոր քհնյ. Մկրտչեանի նախաձեռնութեամբ եւ այլ քահանաներու, աշխարհականներու հետ միասնական ջանքերով:

Եռօրեայ հոգեւոր կրթութեան օրակարգը շատ յագեցած էր եւ բաղկացած դասախօսութիւններէ, խմբային քննարկումներէ, Սուրբ Պատարագի եւ աղօթքի պահերով, խորհրդածութեան առիթներով: Հիմնական դասընթացավարը Լեհաստանէն ժամանած աստուածաբան, ընտանիքի հարցերով Եկեղեցւոյ ուսմունքի մասնագէտ Եուրեկ Տեմսկին էր:

Նախ մասնակից զոյգերուն ողջոյնի խօսքով դիմեց Առաջնորդ Արհի. Տ. Ռաֆայէլ Արքեպս. Մինասեան, որ յայտնեց իր հայրական բերկրանքը եւ օրհնութիւնը այսպիսի յոյժ կարեւոր ձեռնարկի մը կազմակերպումին համար եւ, մանաւանդ, ընտանիքներուն՝ իրենց ջերմեռանդ մասնակցութեան համար: Անոր խօսքով, այսպիսի հանդիպումները առիթ են Տիրոջ ներկայութիւնը մեր հայ ընտանիքներու մէջ առաւել գործուն ձեւով զգալու եւ փափաքելու համար:

Փետրուար 8-ին հոգեւոր կրթութեան մասնակիցներուն համար Սուրբ Պատարագ մատուցանեց Տ. Կոմիտաս քհնյ. Դաւէյեան: Ան իր քարոզին մէջ շեշտեց, որ «այն մարդը, որ ընդունած է Քրիստոսը, պարտաւոր է Քրիստոսը կիսել նաեւ դիմացինի հետ: Զոյգերն ալ, որոնք ընդունած են Քրիստոսը, պարտաւոր են չմեկուսանալ իրենց «ես»-ին մէջ, այլ զիրար հետ կիսել Քրիստոսի լոյսը, սէրը, Աստուծոյ Խօսքը եւ միասնաբար ընթանալ դէպի սրբութիւն»:

Դասախօսութեան ժամանակ Եուրեկ Տեմսկիի հիմնական շեշտադրութիւնը այն էր, որ որքան զոյգերը իրար հետ մտերիմ ըլլան, այնքան կը կարողանան միասին քալել սրբութեան ճամբով եւ առաւել մօտենալ Աստուծոյ: Ան ներկայացուց հոգեւոր կեանքի չորս կանոնները.

1. գիտակցիլ, որ Աստուած իւրաքանչիւրիս անհատապէս կը սիրէ անսահմանօրէն,
2. գիտակցիլ մեր մեղաւորութիւնը, որովհետեւ մեղքը անդունդ կը յառաջացնէ մարդու եւ Աստուծոյ միջեւ,
3. այդ անդունդը կարելի է յաղթահարել միայն Քրիստոսի միջոցով, Անոր Խաչով,
4. Քրիստոսն է ճշմարտութիւնը եւ ճանապարհը, որպէսզի վերականգնուի մարդու եւ Աստուծոյ միջեւ միութիւնը, հաղորդութիւնը: Զոյգերը պէտք է իրենց կեանքին մէջ տեղ բանան Քրիստոսի համար՝ Զայն դարձնելով իրենց կեանքի առանցքը եւ ոչ թէ՝ սեփական «ես»-ը եւ շահը: Այդպիսով կը սկսի մարդկային եւ ամուսնական կեանքի հոգեւոր վերածնունդը:

Եուրեկ խօսեցաւ նաեւ կին-ամուսին յարաբերութիւններու մասին, յղում կատարեց Աւետարաններէն եւ Պօղոս առաքեալի թուղթերէն՝ փաստելով, որ ամուսինը միշտ կ’ուզէ ընտանիքին մէջ ըլլալ յարգուած, իսկ կինը՝ սիրուած: Միշտ ամուսինն է գլուխը ընտանիքին, ան է պատասխանատու ընտանիքի խաղաղութեան, մարդկային յարաբերութիւններու, երեխաներու դաստիարակութեան թերացումներու մէջ: Ադամի եւ Եւայի մեղսագործութեան պարագային եւս Ադամի պատասխանատուութիւնը աւելի մեծ է, քան Եւայինը:

Ան խօսեցաւ ամուսիններու միջեւ երկխօսութեան զարգացման մասին, որ տարակարծութիւններու յաղթահարման միակ եւ գիտակցուած ճանապարհն է:

Ընտանիքներու հոգեւոր կրթութիւնը աւարտեցաւ կիրակնօրեայ միասնական Սուրբ Պատարագով, որ մատուցուեցաւ դարձեալ ձեռամբ Տ. Կոմիտաս քհնյ. Դաւէյեանի:

Մեծ Սեպասարի, Բաւրայի, Սիզաւետի, Ղազանչիի հոգեւոր հովիւ

Իւրաքանչիւրդ պէտք է ըլլաք գաղափարներ ծնող եւ զարգացնող պարարտ հող, որոնց մէջ կայ կեա՛նք եւ այն միշտ կը խոստանայ աճիլ, զարգանալ` ճիշդ Երկնքի Արքայութեան սերմի նման, որ ինչպէս Յիսուս ըսաւ, սկիզբը մանանեխի հատիկի չափ է, բայց երբ կ’աճի, կը դառնայ մեծ ծառ մը, որուն ճիւղերուն կը հանգստանան թռչունները։

2020-ի Յունուար 27-ին Գիւմրիի Լոֆթ մշակութային-ժամանցային կեդրոնին մէջ կազմակերպեցինք 2-րդ զարգացողական սեմինարը` Աշոցքի հայ կաթողիկէ չորս համայնքներու` Մեծ Սեպասարի, Բաւրայի, Ղազանչիի եւ Սիզա- ւետի 35 պատանիներու եւ երիտասարդներու համար: Որպէս սեմինարի խորագիր ընտրեցինք «Երիտասարդները` Փոփոխութիւններու Առաջամարտիկներ», որ տրամաբանական շարունակութիւնն է նախորդ սեմինարի, որ կը կոչուէր «Երիտասարդները` Յոյսի Առաջամարտիկներ»: Սեմինարի կազմակերպման նպատակը երիտասարդներուն օգնելն է` ըլլալու իրենց համայնքներու մէջ դրական փոփոխութիւններու նախաձեռնողներ, գաղափարներ յղացողներ, խնդիրներու լուծումներու նոր ուղիներ որոնողներ, նոր զարգացողական ծրագիրներ մշակողներ եւ իրականացնողներ` ամենատարբեր ոլորտներու մէջ` առաջնորդուելով Աւետարանի սկզբունքներով եւ հաւատքով:

Սեմինարը վարելու համար հրաւիրած էինք նաեւ Քրիստինէ Մխիթարեանը, որ երիտասարդներու հետ աշխատանքի մեծ փորձ ունի եւ Հայկական Կարիտասի «Ծխական հասարակական խորհուրդներ», «Շահերու պաշտպանութիւն» ծրագիրներու ղեկավարն է:

Նախ այս սեմինարներու կազմակերպման իմ տեսլականի եւ յետագայ ընելիքներու մասին խօսեցայ հետեւեալը.

«Սիրելինե՛ր, այս երկրորդ սեմինարը կը շարունակէ նախորդի թեման: Տրամաբանութիւնն հետեւեալն է. դուք կոչուած էք ըլլալու եւ արդէն իսկ կը հանդիսանաք Եկեղեցւոյ եւ ձեր համայնքի յոյսը, եւ որպէս այդպիսին, կոչուած էք ըլլալու եւ արդէն իսկ սկսած էք ըլլալ Եկեղեցւոյ եւ համայնքին մէջ դրական փոփոխութիւններու կրողները կամ առաջամարտիկները: Նախ ի՞նչ կը նշանակէ այս բառը` «առաջամարտիկներ». առաջամարտիկներն այն զինուորներն են, որոնք մարտի դաշտին վրայ կ’երթան զօրքի առջեւէն եւ, ըստ էութեան, կ’առաջնորդեն բանակը: Դուք պէտք է ըլլաք այդպիսի զինուորներու նման` որպէս կենդանի յոյս Եկեղեցւոյ համար եւ համայնքին համար, ինչպէս որ ձեր ընտանիքներու յոյսն էք:

«Հաւատքի կենդանի ապրումը, զարգացումը հնարաւոր է` մշտապէս պահելով երիտասարդական աւիւնը, խանդավառութիւնը, նոր բարձունքներ նուաճելու կամքը, փափաքը, ապագայի վառ երազանքները, գաղափարներ, որոնք կը թուին շատ դժուար իրագործելու համար, բայց շարունակ կ’ոգեշնչեն եւ կը կանչեն դէպի նոր նուաճումներ, զարգացում, կատարելագործում: Դուք պէտք է մարդոց յո՛յս ներշնչէք ձեր եռանդով եւ ձեր շօշափելի գործերով, ծրագիրներով, համայնքի կեանքին մէջ բերելով դրական փոփոխութիւններ, որոնք բոլորի համար անվիճելի են եւ յուսադրող, որոնք կարողութիւն ունին փաստելու բոլորին, որ ամենաանյոյս պայմաններու մէջ նոյնիսկ հնարաւոր է եւ պէ՛տք է աշխատիլ` ելքեր գտնելու համար:

«Յոյսի մասին պատասխան տալ պէտք է մեր հաւատքի եւ սիրոյ վկայութեամբ, որ պէտք է արտայայտուի մեր գործերով: Այդ գործերը պարտադիր չէ, որ ըլլան մեծ ծրագիրներ, այլ պէտք է սկսին փոքրիկ քայլերով, որոնք սակայն, կը կատարուին մեծ սիրով, ինչպէս կ’ըսէ Սբ. Մայր Թերեզան: Միայն մէկ կարեւոր բան կայ. այդ փոքրիկ քայլերը պէտք է ըլլան անընդհատ եւ միշտ առաւել շատ, որակապէս աւելի բարձր:

«Պէտք է իւրաքանչիւրդ դուք ձեզ պատկերացնէք որպէս անընդհատ ստեղծագործող եւ երբեք կանգ չառնող ստեղծարարներ, գիւտարարներ, արուեստագէտներ, ճարտարապետներ` բայց ոչ նեղ մասնագիտական իմաստով: Իւրա- քանչիւրդ պէտք է ըլլաք գաղափարներ ծնող եւ զարգացնող պարարտ հող, որոնց մէջ կայ կեա՛նք եւ այն միշտ կը խոստանայ աճիլ, զարգանալ` ճիշդ Երկնքի Արքայութեան սերմի նման, որ ինչպէս Յիսուս կ’ըսէ, սկիզբը մանանեխի հատիկի չափ է, բայց երբ կ’աճի, կը դառնայ մեծ ծառ մը, որուն ճիւղերուն կը հանգստանան թռչունները: Այսպիսին պէտք է ըլլայ ձեր իւրաքանչիւր գաղափարը եւ ծրագիրը. նախ` փոքր կամ դեռեւս անորոշ, սաղմնային վիճակի մէջ, բայց երբ մտածէք իւրաքանչիւր քայլը, աշխատիք, փորձ ձեռք բերէք եւ, որ շատ կարեւոր է, աղօթէք այդ գաղափարներուն համար, անոնք կ’աճին, կը դառնան իսկական ծառեր եւ շատերու համար կ’ըլլան զարգացման, բարեկեցութեան, հոգեւոր մխիթարութեան հնարաւորութիւններ»:

Քրիստինէ Մխիթարեան իր կարեւոր նիւթը երիտասարդներուն ներկայացուց հետաքրքրական բացատրութիւններով եւ քննարկումներու միջոցով, լսելով երիտասարդներուն կարծիքները, անոնց առիթ տալով խորհրդածելու սեփական կարողութիւններու, տաղանդներու մասին, թէ ինչպէս կրնան զանոնք դրսեւորել եւ ինչպէս կրնան գաղափարներ յղանալ ու զարգացնել իրենց համայնքներուն մէջ: Ան շեշտեց, որ իւրաքանչիւր անձ կրնայ փոփոխութիւններ բերել իր իրականութեան մէջ` ջանալով ոչ թէ նախ փոխել իրականութեան պայմանները, այլ` նախ սեփական անձը, յաղթահարել վախերը, թերահաւատութիւնը, սահմանել նպատակներ, երազանքներ, ոգեշնչուիլ ու ջանք թափել զանոնք իրականութիւն դարձնելու համար` չվախնալով միջոցներու սահմանափակ ըլլալէ: Ան առաջարկեց երիտասարդներուն՝ մտածել «աշխարհը փոխելու 6 քայլերու մասին է, որոնք են`

1. ոգեշնչուիլ,
2. ըլլալ տեղեկացուած,
3. բացայայտել սեփական տաղանդները, ուժեղ կողմերը,
4. ըլլալ խիզախ եւ գործել` մանրամասն ծրագրելով իւրաքանչիւր քայլ,
5. թոյլ կողմերը ամբողջացնել ուրիշներու օգնութեամբ, խմբային աշխատանքով, գտնել ճիշդ մարդկային աղբիւրներ,
6. տօնել իւրաքանչիւր փոքր յաղթանակ` վստահ ըլլալով, որ կրցար դրական փոփոխութիւն բերել:

Հանդիպումը աւարտեցաւ միասնական աղօթքով եւ թեման յետագայ սեմինարներուն զարգացնելու մասին քննարկումներով, գաղափարային նոր առաջարկներով: