Կ՛ապրինք աշխարհի մը մէջ ուր ամէն բան սրընթաց փոփոխութեան ենթակայ է: Աշխարհի մը մէջ որ յաճախ կ՛օգտագործէ երկու եզրեր՝ հո՛ս եւ անմիջապէ՛ս: Մարդ արարածը դարձած է անհամբեր, փափաքն ունի որ ամէն բան գտնուի հոն ուր ինքը ներկայ է, եւ այդ ժամանակին մէջ երբ ինք կուզէ: Արդի գիւտարուեստն ու ընկերային հաղորդամիջոցները արդէն իսկ տեղի եւ ժամանակի գաղափարին հակառակ հոսանք մը ստեղծելով՝ կը ջանան մարդուն համոզել թէ ինք ո՛չ կայուն տեղ ունի եւ ոչ իսկ ժամանակ: Ուրեմն ի՞նչ իմաստ ունի Վարդանանց յիշատակելը աշխարհի մը մէջ ուր ամէն բան յարափոփոխ է: Աւելին, ի՞նչ իմաստ ունի Վարդանանց յիշատակելը աշխարհի մը մէջ որ կը հաւատայ մի միայն «հոս եւ անմիջապէս» գաղափարականին:

Իրականութեան մէջ Վարդանանք եղան ռահվիրաները «հոս»-ն ու «անմիջապէս»-ը ապրելու կենսակերպին, եւ անոնք այսօր մեզ կը հրաւիրեն այս միեւնոյն ընթացքը ունենալու, ցանելով մեր մէջ երեք արմատական հունտեր, առանց որոնց ոչ «հոս»ը կրնայ գոյութիւն ունենալ եւ ոչ ալ «անմիջապէս»ին կրնանք հասնիլ: Աւարայրի հերոսներու արիւնով արձագրուած կտակը մեզ կը հրաւիրէ նախ՝ ճանչնալու մենք զմեզ, ապա՝ ապրելու ներկան, եւ վերջապէս՝ նուիրելու մեր անձերը:

1. Ճանչցիր դուն քեզ: Մարդ արարածին ամենամեծ մարտահրաւէրն է այսօր ինքզինքը ճանչնալ, մանաւանդ որ կ՛ապրի փոթորկալի ու անապահով աշխարհի մէջ: Յաճախ փախուստ կու տայ իր անձը սահմանելէ, կարծելով թէ այդպէսով կը սահմանափակէ իր գոյութեան իմաստը եւ կ՛արգելափակէ իր ազատութեան սահմանները: Վարդանանք մարտնչեցան, պատերազմ մղեցին, որովհետեւ գիտակից էին իրենց ինքնութեան, եւ հպարտ էին անով: Ինքզինքս ճանչնամ կը նշանակէ առաջին հերթին ընդունիմ իմ Հայ ու Քրիստոնեայ ըլլալս, եւ այդ հիման վրայ ուղղեմ կեանքս: Ցաւօք սրտի, յաճախ կը հանդիպինք հայ աշակերտներու, երիտասարդներու, անհատներու, որոնց համար հայերէն գիրն ու գրականութիւնը ոչ մէկ արժէք կը ներկայացնեն իրենց կեանքին մէջ, որոնք հաճոյքով կը հետեւին թրքական թերթոններու, ըլլան անոնք թրքերէն լեզուով կամ թարգմանուած, որոնք քրիստոնէական ճամբէն շեղելով՝ կը հետեւին տարբեր աղանդներու եւ հակաքրիստոնէական շարժումներու: Լայնամտութիւնն ու զարգացումը հոմանիշները չեն ձուլումին եւ ուրացումին: Հայ անհատը ինքզինք ճանչնալով կը հասկնայ նաեւ իր պատկանելիութեան իմաստը: Կ՛ընդունի որ ինք կը պատկանի հայ ու քրիստոնեայ հասարակութեան, եւ առանց անոնց չի կրնար ապահովել իր գոյատեւումը:

2. Ապրիր ներկան: Վարդանանք ապրեցան ներկան, ապրեցան իրենց ներկան, 451ը: Ապրեցան ներկայի մը յաղթանակը: Եւ անոնք այսօր մեզի կը պատգամեն գիտնալ ապրիլ ամէն օր, ամէն ժամ եւ ամէն վայրկեան, որպէս միակ առիթը վերապրումի ու վերականգնումի: Վարդանանցը պարզապէս մեր երեւակայութեան ու յիշողութեան մէջ ամփոփուած իրականութիւն մը չի կրնար ըլլալ, որովհետեւ երեւակայութիւնը չի կրնար ներկայ մը ըլլալ, եւ ոչ իսկ կրնայ ապագան կերտել: Չի բաւեր մեր ակնարկը միայն անցեալին ուղղել եւ հպարտանալ անցեալի քաջագործութիւններով, ներկան պէտք չէ անցեալին սոսկ երկարաձգումը ըլլայ. եթէ ներկայ մը չունենանք ապագան միայն անցեալին կրկնութիւնը պիտի ըլլայ: Վարդանանք մեզ չեն հրաւիրեր 451-ը կրկնելու, այլ զայն ուսանելի դարձնելով՝ ապրելու 2018-ը, 21-րդ դարը: Անոնք մեզի կը թելադրեն այսօրուան մարտահրաւէրները շօշափելու, այսօրուան ազգային ու հոգեւոր տագնապներն ու վէրքերը ամոքելու, դառնալով մէկական հերոսները մերօրեայ Աւարայրի դաշտին, որ հետզհետէ անծայրածիր տարածութիւն մը կը դառնայ: Շնորհիւ անոնց նահատակութեան, այսօր մենք տակաւին հայերէն լեզուն կը խօսինք, տակաւին Քրիստոսի կը հետեւինք, տակաւին հայկական քայլերգը կ՛երգենք հայկական դրօշին ներքեւ. շնորհիւ անոնց մենք այսօր հոս ենք։ Արդեօք շնորհիւ մեզի, վաղուան սերունդները նոյն երանութիւնները պիտի վայելե՞ն:

3. Նուիրէ քու անձդ: Վարդանանք գիտակից ըլլալով իրենց պատկանելիութեան եւ ապրելով ներկան, քաջատեղեակ էին որ իրենց պատկանելիութիւնը եւ իրենց ներկան պիտի պահանջէ իրենցմէ նուիրել իրենց անձերը ի գին գերագոյն զոհողութեան: Նուիրուեցան, գիտցան «այո» ըսել կեանքին: Անոնք կրցան նուիրուիլ, որովհետեւ հրաժարեցան իրենց «ես»էն, եւ ուզեցին հաւատարիմ մնալ իրենց Կրօնքին ու Հայրենիքին: Աղօթեցին, զօրացան Քրիստոսով, գօտեպնդուեցան իրենց հաւատքով, եւ ուղղուեցան պատերազմի դաշտ: Այո՛, քաջ էին, նոյնիսկ մահէն չվախցան, որովհետեւ գիտէին թէ նահատակութիւնը մահուան յանձնուիլ չէ, այլ՝ անմահութիւնը ճաշակելն է: Այսօր մենք ալ կանչուած ենք նուիրուելու, զոհուելու, եւ ոչ թէ ծախուելու: Մենք ծախու մարդիկ չունինք. Հայը չի ծախուիր: Մեր հարցը այսօր այն չէ թէ նուիրումի ու պայքարի հոգի չունինք, այլ թէ ինչի՞ համար կը նուիրուինք ու կը պայքարինք:

Անցեալին Քրիստոս Հեռովդէսը գոչեց աղուէս,
անցեալին՝ Վարդան Յազկերտի մէջ տեսաւ աղուէսը,
այսօր եւս աղուէսները կը փորձեն վերայայտնուիլ մեր շուրջ…։

Աղուէս է ամէն ոք որ կ՛ուզէ մեզ հեռացնել մեր արմատներէն, մեր պատմութենէն, մեր գիր ու գրականութենէն, մեր հողէն ու մեր Հայրենիքէն:

Դժբախտաբար, մերօրեայ աղուէսներն անգամ սկսած են աղօթել, բայց իրենց աղօթքը նման է Կայէնին աղօթքին, Կայէնի զոհաբերման։

Անոնց աղօթքով, արդարութիւնն ու բոլոր սկզբունքները կ՛ոչընչանան աշխարհին մէջ, որովհետեւ անոնք կ՛ուզեն մարդկութեան ու մարդուն դիմադարձել։

Անոնց աղօթքով, Կայէնի ազատութիւնը կը հաստատուի ամենուրեք, ուր ամէն բան արտօնուած է. ոչ ոք ուրիշին ներկայութիւնը կը հանդուրժէ, բարեկամութիւնները կը նուազին, բարոյական մեկնակէտերը կը քանդուին, կրօնական առաքինութիւնները կը կործանին:

Անոնց աղօթքով, կ՛ապրինք արեան գարունը, իսկ մարդկութիւնը հետզհետէ կ՛ընկղմի անորոշ պարապութեան մէջ։

Սակայն, մենք՝ Վարդաններու ժառանգորդներս, թոյլ պիտի չտանք որ անոնք այսուհետեւ աղօթեն, որովհետեւ մեր ինքնութիւնը անմահ է, մենք՝ այսօրուան Վարդաններն ու Ղեւոնդները, կ՛ուզենք հոս եւ անմիջապէս պայքարիլ վասն Կրօնից եւ Հայրենեաց:

Ս. Կ.

Պատգամի առաջին մասին մէջ, Սրբազան Հայրը կը վերլուծէ «կեղծ լուրերու» երեւոյթը։ Կեղծ լուրերու նպատակն է «խաբել եւ նոյնիսկ շահարկել ընթերցողը. ազդեցութիւն գործել քաղաքական որոշումներու վրայ եւ նպաստել տնտեսական հասոյթներու։» Անոնք, իշխանութեան մարմաջով լեցուած, ընկերային ցանցի միջոցաւ կը տարածեն իրենց կեղծ տեղեկութիւնները, սնուցանելով հակամարտութիւններ. կ՛ընթանան կեղծիքէ կեղծիք՝ գողնալով մեր սրտի ազատութիւնը։

Սրբազան Հայրը իր յորդորին մէջ կ՛ըսէ, թէ բոլորը կոչուած են դիմակայելու այս կեղծիքին, եւ շեշտը կը դնէ դաստիարակչական նախաձեռնութիւններու վրայ, որոնք կ՛օգնեն որ անհատները չվերածուին ապատեղեկատուութեան քարոզիչներու, այլ ըլլալու դերակատարներ քօղազերծումի։ Առընչուելով Աստուածաշունչի Ծննդոց գրքին, Սրբազան Հայրը կեղծ լուրերու հիմը կը նկատէ «օձին տրամաբանութիւնը»։ Աստուածաշունչի այդ դրուագը մեզի ցոյց կու տայ, թէ ոչ մէկ կեղծ լուր անվնաս կը մնայ. այլ մանաւանդ՝ վստահիլ կեղծին, կը յառաջացնէ տխուր հետեւանքներ եւ ճշմարտութեան խեղաթիւրում՝ վտանգաւոր արդիւնքներով։

Ֆրանչիսկոս Պապ Տոսթոյեւսքիէն մէջբերելով կը գրէ՝ «Այն որ ինքն իրեն կը ստէ եւ կ՛ունկնդրէ իր նենգութիւնները, կը հասնի այն կէտին, ուր չի կրնար զատորոշել ճշմարտութիւնը»։ Սակայն ճշմարտութիւնը հակաթոյնն է «կեղծիքի ժահրին»։ Սրբազան Հայրը կը հետեւցնէ, թէ «կեղծիքէ ազատումը եւ տեղեկագրութեան որոնումը բաղադրիչ երկու տարրեր են, որոնք չեն կրնար պակսիլ, որպէսզի մեր խօսքերը եւ մեր արարքները ըլլան ճշմարիտ, վաւերական եւ վստահելի»։

«Կեղծիքի լաւագոյն հակաթոյնը» անհատներն են, որոնք «ազատ ագահութենէ, պատրաստ են լսելու եւ անկեղծ երկխօսութեան մը վաստակին միջոցաւ՝ երեւան կը հանեն ճշմարտութիւնը»։ Լրագրողը «լուրերու պահապանն է», կը գրէ Սրբազան Պապը աւելցնելով՝ թէ ան պարտականութիւնն ունի «լուրերու խելագարութեան մէջ եւ անակնկալներու յորձանքին մէջ յիշեցնելու, թէ լուրի կեդրոնը ոչ թէ զանոնք հաղորդելու արագութիւնը եւ ունկնդիրներու վրայ թողած ազդեցութիւնն է, այլ անհատները»։

Պատգամի աւարտին, Ֆրանչիսկոս Պապ կոչ կ՛ուղղէ ընթանալ «խաղաղութեան լրագրութեան»։ Լրագրութիւն մը՝ «առանց կեղծիքի, հակառակ կեղծիքի, յանկերգերու եւ ուռուցիկ տպաւորութիւններու եւ յայտարարութիւններու»։

Սրբազան Հայրը իր պատգամը կ՛եզրափակէ աղօթքով մը, ներշնչուած Ս. Ֆրանչիսկոսէն՝ «Օգնէ՛, որ ճանչնանք չարը, որ կը սպրդի հաղորդակցութեան մը մէջ՝ որ միութիւն չի կառուցեր։ Օգնէ՛, որ հոն, ուր կայ խելայուզութիւն՝ այնտեղ գործածենք զգաստութիւն, եւ ուր կայ կեղծիք՝ այնտեղ բերենք ճշմարտութիւն»։

Նշելէ ետք որ նախ. Սարգսեանին հետ քննարկած է Միջին Արեւելքի մէջ տիրող իրավիճակը, սուրիական պատերազմին հետեւանքով Լիբանանին դիմագրաւած մարտահրաւէրները, միջազգային ահաբեկչութեան դէմ պայքարի եւ սուրիացի գաղթականներուն խնդիրները, Լիբանանին ուղղուած իսրայէլեան սպառնալիքները, եւ համաձայնած են ճգնաժամերուն խաղաղ լուծումներ գտնելու եւ պատերազմական մեքենան դադրեցնելու անհրաժեշտութեան շուրջ, նախագահ Աուն ըսաւ թէ երախտագիտութիւնը յայտնած է նախ. Սարգսեանին միջազգային ատեաններուն մէջ Լիբանանի կողքին կանգնելուն համար եւ վստահեցուցած է որ Լիբանան իր կարգին կանգնած է Հայաստանի կողքին՝ անոր ժողովուրդին, ինքնիշխանութեան, խաղաղութեան եւ բարգաւաճման բնական իրաւունքները պաշտպանելու գործին մէջ։

Իր կարգին ամփոփելով Լիբանանի նախագահին Հայաստան այցելութեան արդիւնքները, նախ. Սարգսեան նշեց որ «բովանդակալից քննարկում ունեցած են երկկողմ համագործակցութեան ողջ օրակարգին վերաբերեալ, վերահաստատած են երկու երկիրներու հաստատակամութիւնը՝ շարունակելու փոխադարձ վստահութեան հենքի վրայ խորացնել եւ ամրապնդել երկու երկիրներուն միջեւ բազմոլորտ համագործակցութիւնը»։

Նախ. Սարգսեան ըսաւ որ «երկու ժողովուրդներուն միջեւ բարեկամութիւնը ունի բազմադարեայ պատմութիւն, ուր, անխօս, իր ուրոյն դերն ունի լիբանանահայ համայնքը։ Երկուստեք գոհունակութեամբ փաստեցինք թէ այս տարիներուն յաջողած ենք մեր բարեկամութեան հաղորդել նոր որակ՝ ձեւաւորելով փոխգործակցութեան ամուր կապեր քաղաքական, առեւտրատնտեսական, մշակութային, գիտական եւ այլ բնագաւառներու մէջ»։

Յայտնապէս, նախ. Միշել Աունին Հայաստան այցելութիւնը վերահաստատեց երկու երկիրներուն բարեկամական կապերու հիմերուն անխախտելիութիւնը։

Նշենք որ Լիբանանի Հանրապետութեան նախագահին ուղեկցող պատուիրակութեան մաս կազմեցին զբօսաշրջութեան նախարար Աւետիս Կիտանեան, ներքին գործոց նախարար Նուհատ Մաշնուք, ճարտարարուեստի նախարար Հիւսէյն Հաժ Հասան, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի, Հայաստանի մօտ Լիբանանի դեսպան Մայա Տաղեր, նախ. Աունի խորհրդականներ Էլիաս Ապու Սաապ եւ Միրէյ Աուն Հաշեմ, նախագահական պալատի մամլոյ գրասենեակի պատասխանատու Ռաֆիք Շլելա։

ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻՆ ԵՒ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻՆ ՀԵՏ

Նախագահ Աուն այցելեց Ազգային Ժողով ուր հանդիպում մը ունեցաւ Ազգային Ժողովի նախագահ Արա Բաբլոյեանին հետ։ Այս առթիւ արտասանած խօսքին մէջ, նախ Աուն շեշտեց որ Լիբանան բազմակարծութեան երկիր է եւ Լիբանանի ընկերային, քաղաքական եւ ազգային կեանքը հիմնուած է ուրիշին գաղափարներն ու կարծիքները յարգելու եւ ազատ արտայայտուելու իրաւունքին վրայ։

Իր կարգին, Արա Բաբլոյեան յայտնեց որ Լիբանան օրինակելի երկիր է իր ընդգրկած կրօններու եւ քաղաքակրթութիւններու բազմազանութեամբ, եւ ազգային համերաշխութեամբ։ Խորհրդարանին մէջ խօսք առին նաեւ լիբանանեան պատուիրակութեան անդամներ։

Վարչապետ Կարէն Կարապետեան իր կարգին հանդիսաւոր ճաշկերոյթով մը պատուեց Լիբանանի Հանրապետութեան նախագահը եւ լիբանանեան պատուիրակութիւնը։ Այս առթիւ արտասանած խօսքին մէջ, ան ողջունեց նախագահը եւ անդրադարձաւ Լիբանանի եւ Հայաստանի միջեւ տնտեսական եւ առեւտրական գործակցութեան։ Ան նշեց որ Հայաստանի մէջ լիբանանեան ներդրումներու լայն կարելիութիւններ կան։

Նախ. Աունի Հայաստան այցելութիւնը աւարտեցաւ Հայաստանի նախագահական նստավայրին մէջ ի պատիւ իրեն սարքուած ընթրիքով մը, որուն ընթացքին բաժակաճառերով հանդէս եկան երկու նախագահները անգամ մը եւս դրուատելով հայ եւ լիբանանցի ժողովուրդներուն խորարմատ բարեկամութիւնը։

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՍԲ. ԷՋՄԻԱԾԻՆ ԵՒ ԾԻԾԵՌՆԱԿԱԲԵՐԴ

Նախ. Աուն այցելեց նաեւ Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածին, ուր հանդիպում մը ունեցաւ Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին հետ։ «Վստահ ենք որ այս այցելութիւնը պիտի ըլլայ նոր առիթ մը ամրապնդելու հայկական-լիբանանեան յարաբերութիւնները, որոնք եղբայրութեան եւ փոխադարձ վստահութեան վրայ հիմնուած հեզասահ կապեր են» յայտարարեց Գարեգին Բ. ողջունելով Լիբանանի նախագահը, որ շրջայց մը կատարելէ ետք Մայր Տաճար եւ Էջմիածնի թանգարանը, լրագրողներուն յայտարարեց որ իր այցելութիւնը Հայաստան պիտի ամրապնդէ երկու երկիրներուն եւ երկու ժողովուրդներուն միջեւ յարաբերութիւնները։

Այնուհետեւ, նախ. Միշել Աուն այցելեց Ծիծեռնակաբերդ, ուր դիմաւորուեցաւ Հայաստանի տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարար Դաւիթ Լոքեանին, Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանին եւ Ցեղասպանութեան թանգարանի փոխ տնօրէն Գէորդ Վարդանեանին կողմէ։ Ծաղկեպսակ մը զետեղելէ ետք Ծիծեռնակաբերդի Յուշակոթողին, նախ. Աուն վայրկեան մը յոտնկայս յարգեց ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակը։ Ապա մասնակցեցաւ Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած ծառատնկումին իր անունով եւ այցելեց Ցեղասպանութեան թանգարան, որուն յիշատակի մատեանին մէջ կատարած արձագրութեան մէջ գրեց յատկապէս. «Այս փաստերը կը մղեն հաստատելու թէ Հայոց ցեղասպանութեան իմաստով արդարութիւնը պէտք է պարտադրուի, որպէսզի յիշողութիւնը բիւրե-ղանայ եւ անիրաւութեան դէմ իրաւունքի յաղթանակին նկատմամբ կարելի ըլլայ վստահութիւնը վերահաստատել։ Կ’ողջունեմ փառաւոր հայ ժողովուրդը, որ հակառակ իր դիմագրաւած տագնապներուն, դժուարութիւններուն եւ անիրաւութեան, կրցաւ հիմնել հպարտալի երկիր մը եւ կառչած մնալով հիմնէն եկող իր քաղաքակրթութեան կ’ուղղուի կերտելու աւելի փայլուն ապագայ մը»։

Հայրապետական օրհնութեամբ ողջունելով մեծարգոյ հիւրը, Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը մաղթեց որ Աստուած ուղեկից ըլլայ իրեն իր խիստ պատասխանատու առաքելութեան ճանապարհին, վստահեցնելով որ Հայ կաթողիկէ Եկեղեցին միշտ պատրաստ պիտի ըլլայ իր նպաստը բերելու Հայաստանի բարգաւաճումին ու հզօրացման։ Ապա ան հակիրճ յետադարձ ակնարկով մը անդրադառնալով Հայաստանի մէջ Հայ կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մօտաւոր անցեալի եւ ժամանակակից կեանքին, հոգեւոր, կրթական, դաստիարակչական, բարեսիրական գործունէութիւններուն, ինչպէս նաեւ անոր դիմագրաւած դժուարութիւններուն, շեշտեց հայկականին զուգահեռ քրիստոնէական դաստիարակութեան կարեւորութիւնը, Հայը հոմանիշ ըլլալով քրիստոնեայի։

Այնուհետեւ, աւելի քան ժամ մը տեւած խօսակցութիւնը եւ կարծիքներու փոխանակումը շօշափեց հայրենական կեանքին զանազան երեսները։ Պարոն Արմէն Սարգսեան շեշտեց անհանդուրժողութիւնը յաղթահարելու եւ երկխօսութեամբ միասնականութիւնը ամրացնելու, ինչպէս նաեւ հայրենաբնակ թէ աշխարհասփիւռ հայ քաղաքացիներուն՝ Հայաստանի ապագային հանդէպ հաւատք եւ յոյս ներնչելու, բոլոր մարզերէն ներս զայն զարգացման ճանապարհին վրայ դնելու կարեւորութիւնը։ Ան վստահեցուց որ Հայաստան բոլոր տուեալները ունի 21-րդ դարու հրապուրիչ երկիր մը դառնալու։

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ եւ ներկաներուն յաջողութեան մաղթանքներով Պր. Արմէն Սարգսեան հրաժեշտ առաւ շնորհակալութիւն յայտնելով ջերմ ընդունելութեան համար։

«Ճանչնալ զինք եւ զօրութիւնն անոր յարութեան, եւ հաղորդութիւնն անոր չարչարանքներուն, ըլլալ անոր կերպարանակից մահուան մէջ, որպէսզի եթէ կարելի է, հասնիմ յարութեան՝ մեռելներէն» (Փիլ 3,10-11)։ Մկրտութիւնը, անցեալին կատարուած արարողութիւն մը չէ, այլ՝ ամէնօրեայ հանդիպումն է Քրիստոսի հետ որ կ՛իմաստաւորէ եւ կը նպատակադրէ մկրտեալին գոյութիւնը, անոր կը շնորհէ աստուածային կեանքը եւ իսկական ու անկեղծ դարձը, թոյլ տալով անոր՝ Իր շնորհքով, հասնելու Քրիստոսի չափահաս վիճակին։

Յատուկ կապ մը կը գտնուի մկրտութեան եւ քառասնորդացին միջեւ, որով կը փորձարկենք փրկութեան շնորհքը։ Մարդ կը մեռնի մեղքով, մասնակից կը դառնայ նոր կեանքին յարուցեալ Քրիստոսով, եւ կ՛ընդունի միեւնոյն Աստուծոյ Հոգին, որ յարութիւն տուաւ Յիսուսին մեռելներէն։ Ձրիաբար տրուած այս շնորհքը պէտք է մեզմէ իւրաքանչիւրը պայծառացնէ, եւ քառասնորդացը պէտք է ըլլայ այն ընթացքը որ մեզի պիտի սորվեցնէ ապրիլ հաւատքը եւ քրիստոնէական կեանքը. ընդունելու ենք մկրտութեան խորհուրդը որպէս վճռական որոշում ամբողջ կեանքի համար։

Որպէսզի կարենանք լրջօրէն ընթանալ զատկուայ ճանապարհէն եւ պատրաստուիլ տօնակատարելու մեր Տիրոջ յարութիւնը, որ տարուան ամէնէն ուրախ եւ փառաւոր արարողութիւնն է, թոյլ տանք որ Աստուծոյ խօսքը մեզ ուղղէ։ Ասոր համար է որ օր մոխրոցի եւ քառասնորդացի կիրակնօրեայ աւետարանի հատուածները մեզ կը մղեն հանդիպելու Քրիստոսի հետ։ Անոնք կը լուսաբանեն մեր մարդկային եւ աշխարհիկ պայմանները։ Սկսեալ Քրիստոսի անապատային պայքարէն սատանային դէմ, անցնելով Ադամի դրախտ մուտքէն, ինչպէս նաեւ արտաքսումէն դրախտէն մեղքի պատճառաւ, ապա խորհրդածելով Անառակ որդիին, Անիրաւ Տնտեսին ու Դատաւորին առակներու մասին, հասնելու համար Գալստեան կիրակիին, որ մեզ կը պատրաստէ Ծաղկազարդին, առանց մոռնալու անոր նախատօնակը, որ Ղազարոսի յարութեան նուիրուած է, եւ ուր կը յայտնուի թէ Քրիստոս ի՛նքն է Յարութիւնը։ Այս ընթացքին կ՛ապրինք պայքար մը աշխարհի խաւարի զօրութիւններուն դէմ, կը սորվինք թէ Քրիստոս մեզ պիտի ազատագրէ մեղքէն, եւ մեզ պիտի զօրացնէ, որովհետեւ ի՛նքն է Ճանապարհը, Ճշմարտութիւնը եւ Կեանքը։ Քրիստոս յաղթական կ՛ելլէ այս պայքարէն, որպէսզի մեր սրտերը յոյսով լեցնէ, եւ մեզ ուղղէ այդ միեւնոյն յաղթանակին։ Ղազարոսի յարութեամբ մենք զմեզ կը գտնենք դէմ առ դէմ մեր գոյութեան վերջին վիճակին, մեր վախճանին. «Ես եմ յարութիւն եւ կեանք, …կը հաւատա՞ս ասոր»։ (Յովհաննէս 11,25-26)։ Մենք ալ հրաւիրուած ենք Մարթային հետ պատասխանելու ըսելով. «Այո՛ Տէր, ես հաւատացի թէ՝ դուն ես Քրիստոսը, Աստուծոյ Որդին, որ աշխարհ պիտի գար»։ (Յովհ. 11,27)։ Քրիստոսի հետ միանալը այս աշխարհին մէջ՝ մեզ կը պատրաստէ դիմագրաւելու մահուան բոլոր արգելքները, հասնելու համար յաւիտենական կեանքին։ Հաւատալը մեռելներու յարութեան եւ յուսալը յաւիտենական կեանքին կը լուսաբանեն մեզ հասկնալու մեր գոյութեան նշանակութիւնը։ Աստուած ստեղծեց մարդը յարութեան եւ կեանքին համար, եւ այս ճշմարտութիւնը ստոյգ եւ վճռական եզրն է մարդկութեան, իւրաքանչիւր անհատի, ըլլայ ընկերային, մշակութային, քաղաքական թէ տնտեսական կեանքին։ Քառասնորդացը իր լրումը կը գտնէ Յարութեան մէջ։

Մեր մխրճումը եւ ընկղմումը մկրտութեան աւազանին մէջ՝ մահուան մէջ, եւ ապա յարութիւնը Քրիստոսի հետ, մեզ կը մղէ ամէն օր ձերբազատուելու նիւթէն, անձնասիրութենէն, հպարտութենէն, տիրապետելու փափաքէն, եւ ամէն տեսակի գարշութենէ, հանդիպելու համար նաեւ Ուրիշին։ Փորձիչը մեզի կը թելադրէ մտածելու նման այն հարուստ մարդուն որ ըսաւ. «Ահաւասիկ ամբարուած անսպառ բարիքներ ունիս երկար տարիներու համար, հանգիստ ըրէ, կեր, խմէ եւ զուարճացիր»։ Եւ Աստուած պիտի պատասխանէ ըսելով. «Անմիտ, այս գիշեր իսկ հոգիդ պիտի պահանջեմ քեզմէ»։ (Ղուկաս 12., 19-20)։ Ըլլալ տրամադրելի ուրիշին եւ ընդունիլ ուրիշը՝ սիրոյ արտայայտութիւն է։ Աստուծոյ Խօսքը լսել կը նշանակէ զայն մարմնացնել, ապրիլ։ Ապրիլ աղօթքով, ծոմապահութեամբ եւ ողորմութեամբ։

Քառասնորդացը մեզ կը մղէ ըլլալու նման Քրիստոսի, որպէսզի կարենանք իսկական եւ արմատական դարձ մը կատարել։ Այս շրջանին ճանչնալու ենք մեր տկարութիւնները, որպէսզի ապրինք ապաշխարանքի խորհուրդը, որ մեզ կը հրաւիրէ ցաւելու ու զղջալու մեր գործած բոլոր մեղքերուն համար, առաջադրելու անգամ մը եւս չմեղանչել, բայց նաեւ ապրելու մեր քրիստոնէական կոչումը, հաւատքը։

Ա- Քառասնորդացը՝ ՄԵՂՐԱԼՈՅՍ է

Հրեաներուն մօտ ծոմապահութիւնը խորհրդանիշն էր սուգի, կամ կորուստի՝ «Եզրաս Աստուծոյ տանը առջեւէն ելաւ ու Եղիասիփին որդիին՝ Յօհանանին սենեակը գնաց եւ հոն մտնելով հաց չկերաւ ու ջուր չխմեց, որպէսզի գերութենէ դարձողներուն յանցանքին համար սուգ բռնէ»։ (Եզրաս 10, 6)։ Սակայն Քրիստոս եկաւ նոր սահմանում մը տալու, որով ծոմապահութիւնը դադրեցաւ ըլլալէ ցաւի, կորուստի, սուգի կամ որեւէ տեսակի պակասութեան նշան մը, այլ՝ դարձաւ լրումի, առատութեան խորհրդանիշ, կենսատու ճշմարտութիւն մը։

Քրիստոս չուզեց նոր կտորի կարկտան դնել հին զգեստի վրայ, եւ ոչ ալ նոր գինին հին տիկերու մէջ դնել, չուզեց կարկտել ծոմապահութեան իմաստը, որովհետեւ իր միտքը կը գերազանցէր հրեաներուն աւանդութիւնները։ Քրիստոսի համար ծոմապահութեան ձեւը չէ կարեւորը, որքան բովանդակութիւնը, դիտաւորութիւնը եւ նպատակը. «Երբ ծոմ պահէք, մի մթաքնէք ձեր դէմքը կեղծաւորներու նման որոնք կը կախեն իրենց երեսը որպէսզի մարդոց յայտնի ըլլայ թէ ծոմ կը պահեն։ Ճշմարիտ կ՛ըսեմ ձեզի արդէն իսկ ընդունած են իրենց վարձատրութիւնը։ Իսկ դուն երբ ծոմ պահես, բուրումնաւետէ գլուխդ, լուա երեսդ, որպէսզի ծոմդ երեւնայ, ոչ թէ մարդոց, այլ՝ Հօրդ ծածուկ. եւ Հայրդ որ ծածուկ կը տեսնէ, պիտի վարձատրէ քեզ» (Մատթէոս 6, 16-18)։ Պօղոս առաքեալ նաեւ այս մասին անդրադառնալով, Հռոմայեցիներուն ուղղուած նամակին մէջ կ՛ըսէ. «Կերողը թող չարհամարհէ չկերողը եւ ծոմ պահողը թող չդատէ կերողը, որովհետեւ Աստուած զինք ընդունած է … Ով որ կ՛ուտէ, Տիրոջ համար կ՛ուտէ, քանի որ Աստուծոյ գոհութիւն կը յայտնէ։ Ով որ ծոմ կը պահէ, Տիրոջ համար կը պահէ եւ անոր գոհութիւն կու տայ» (Հռ. 14, 3-6)։

«Ինչո՞ւ մենք ու փարիսեցիները ծոմ կը պահենք, իսկ քու աշակերտներդ չեն պահեր» (Մատթէոս 9,14): Այս հարցումով Յովհաննէսի աշակերտները ուզեցին քննադատել Քրիստոսի մօտեցումը ծոմապահութեան։ Անոնք՝ Յովհաննէսի մահէն ետք, շարունակեցին հրէական աւանդութիւնները պահել։ Հակառակ անոր որ Յիսուս երբեք չանտեսեց ծոմապահութեան կարեւորութիւնը, այլ՝ զայն ապրեցաւ եւ հրաւիրեց որ ուրիշներ ալ ապրին, սակայն այս բոլորը չարգիլեց որ Յովհաննէսի աշակերտները կասկածին Քրիստոսի ծոմապահութեան վրայ։ Որպէս Վարդապետ, Յիսուս կարիքը չունէր փարիսեցիներուն եւ կամ Յովհաննէսի աշակերտներուն ուսուցումներուն, եւ ասոր համար պատասխանեց եւ ըսաւ. «Հարսնեւորները կրնան սուգ բռնել, ցորքան փեսան իրենց հետն է։ Բայց պիտի գան օրեր երբ փեսան պիտի առնուի իրենցմէ, այն ատեն իրենք եւս ծոմ պիտի պահեն» (Մատթէոս 9,15)։ Որով երբ աշակերտները նորոգուին Սուրբ Հոգիով եւ ճանչնան իսկական եւ ճշմարիտ սիրոյ յարաբերութիւնը փեսային եւ հարսին միջեւ, պիտի կարօտնան երկինքին, պիտի կարօտնան փեսային, եւ վեր պիտի բարձրանան աշխարհիկ իրականութիւններէ, եւ այն ատեն է որ ծոմ պիտի պահեն։ Ուրեմն ծոմը, ըստ Քրիստոսի, սիրոյ յարաբերութիւն մըն է փեսային եւ հարսին միջեւ, մեղրալոյս մըն է, մանաւանդ երբ ծոմ պահողը կը կեդրոնանայ Աստուծոյ վրայ եւ անոր կու տայ առաջնահերթութիւնը։ Հրեաներուն մօտ ծոմապահութիւնը հոգեւոր ոչ մէկ խորք ունէր, սակայն քրիստոնեաներուն մօտ, Աստուծոյ մարմնացումով ծնաւ սիրոյ խոր յարաբերութիւն մը մարդուն եւ Փեսային միջեւ. շնորհիւ այս սիրոյն, հաւատացեալը պէտք է անկարելին ընէ չհեռանալու համար իր Սիրահարէն։ Քառասնորդացը իսկական մեղրալոյսն է, որ ինքնիրմէջ կ՛ընդգրկէ սէր, յարգանք, յոյս, ողորմութիւն, ներում։

Բ- Քառասնորդացը՝ ՅԱՂԹԱՆԱԿ է

Քառասնորդացին Քրիստոս կը մասնակցի մարդկութեան անկումներուն. իւրաքանչիւր մարդու, որ իր աշխարհիկ ճանապարհորդութեան ընթացքին ենթարկուած է փորձութիւններու, ձախողութիւններու եւ անկումներու, ըլլան անոնք հոգեւոր, բարոյական կամ զգացական։ Յիսուս Քրիստոս՝ Աստուծոյ Որդին, ծնած կնոջմէ, մասնակից կը դառնայ իւրաքանչիւր տառապեալի կեանքին։ Անոր հետ կը գալէ այն միեւնոյն ճամբէն, ուր ան կ՛իյնայ որպէս մեղաւոր, հիւանդ, աղքատ, անտեսուած, լքուած, տառապած, գերիացած, վիրաւոր, գաղթական։ Խաչի Ճանապարհի արարողոթեան մէջ, Քրիստոս երեք անգամ կ՛իյնայ, եւ այս երեք անկումները մեծապէս ապացոյց են անոր մասնակցութեան մարդուն անկումներուն։

Յիսուս առաջին անգամ գետին կ՛իյնայ…։

Յոգնութեան եւ անարդարութեան լուծին տակ Քրիստոս կ՛իյնայ։ Մարդկութեան մեղքերն ու չարութիւնները զինք գետին տապալեցին։ Սատանան ուզեց վրէժ լուծել իրմէ։ Սատանան որ, աստուածային արդար դատումով, սկիզբէն ինկաւ երկինքէն, երբ ըմբոստացաւ եւ չուզեց հնազանդիլ Աստուծոյ որպէս հրեշտակ, վրէժ լուծեց Աս-տուծմէ Ադամը եւ Եւան ենթարկելով մեղքին։ Եւ երբ Միածին Որդին մարմնացաւ, ուզեց վրէժ լուծել իրմէ, եւ զինք գետին տապալեց, որպէս մասնակցութիւն մարդուն ցաւերու եւ յոգնութեան, եւ ոչ որպէս մեղաւոր մը որ կ՛ըմբոստանայ Աստուծոյ դէմ։

Յիսուս երկրորդ անգամ գետին կ՛իյնայ…։

Սատանան երկրորդ անգամ ինկաւ երբ Յիսուս մարմնացաւ։ Ան ուզեց փորձութեան եւ մեղքի ենթարկել զինք երեք անգամ անապատին մէջ։ Յիսուս մնաց ոտքի՝ մարմինի, աչքի եւ դիրքի փորձութիւններուն դիմաց, իսկ սատանան ինկաւ Աստուծոյ խօսքին ուժին տակ։ Նոյնպէս ըրին նաեւ առաքեալները երբ սատանաները արտաքսեցին Քրիստոսի անունով. «Տէ՛ր, քու անունովդ նոյնիսկ դեւերը մեզի հնազանդեցան» (Ղուկաս 10, 17)։ Իսկ Յիսուս անոնց պատասխանեց ըսելով. «Տեսայ սատանան որ փայլակի նման երկինքէն կ՛իյնար» (Ղուկաս 10, 18)։ Սատանան երկրորդ անգամ եւս ուզեց վրէժ լուծել Քրիստոսէն զինք երկրորդ անգամ գետին տապալելով։

Յիսուս երրորդ անգամ գետին կ՛իյնայ…։

Յիսուս երրորդ անգամ ըլլալով կ՛իյնայ խաչին լուծին տակ, անշուշտ առանց որ ենթարկուի հոգեւոր կամ բարոյական անկումի։ Վերջին անգամ ըլլալով սատանան ուզեց վրէժ լուծել, քաջ գիտնալէ ետք թէ յաւիտեանս յաւիտենից պիտի պարտուէր ու իյնար, եւ այլեւս երբեք ոտքի պիտի չելլէր շնորհիւ Քրիստոսի մահուան ու յարութեան. «Հիմա դատաստանն է աշխարհի, հիմա, աշխարհի իշխանը դուրս պիտի վտարուի։ Իսկ երբ ես երկրէն բարձրանամ, այն ատեն բոլոր մարդիկը ինծի պիտի քաշեմ» (Յովհաննէս 12, 31-32)։ Քրիստոս՝ իր երրորդ անկումով, նախքան որ ինքզինքը նուիրէր խաչին վրայ, վերջնականապէս ազատագրեց մարդը սատանային մեղքին ու չարին իշխանութենէն. «Որպէսզի ամէն մարդ որ հաւատայ անոր, չկորսուի, այլ՝ ընդունի յաւիտենական կեանքը» (Յովհաննէս 3, 16)։

Սատանան երեք անգամ ուզեց վրէժը առնել, սակայն երեք անգամ պարտուած դուրս ելաւ: Քրիստոս իր յաղթական յարութեամբ՝ մեզի կը սորվեցնէ երբեք չվախնալ կեանքի անկումներէն, չվախնալ նեղութիւններէն, դժուարութիւններէն, տառապանքներէն, եւ ամէն տեսակի փոթոռիկներէն, որովհետեւ բաւ է որ հաւատանք թէ ինքն է Ճանապարհը, Ճշմարտութիւնը եւ Կեանքը, արդէն իր հետ միասին պիտի բարձրանանք ընդունելու համար յաւիտենական կեանքը: Քառասնորդացը մեզ կը հրաւիրէ ըլլալու քաջ հաւատացեալներ, որովհետեւ որքան ալ իյնանք, Աստուած առիթը կը պարգեւէ դարձեալ ոտքի կանգնելու, պայմանաւ որ զղջանք, ներողութիւն խնդրենք եւ վերադառնանք իրեն՝ մեր միակ ու ճշմարիտ Հօրը:

Գ- Քառասնորդացը՝ ԱՃՈՒՄ է

«Իսկ մանուկը կը մեծնար, կը զօրանար եւ կը լեցուէր իմաստութեամբ. Աստուծոյ շնորհքը անոր վրան էր» (Ղուկաս 2,40)։ Աճում բառով կը հասկնանք մեծնալ, զօրանալ եւ լեցուիլ։ Քառասնորդացը առիթ է որպէսզի իւրաքանչիւր քրիստոնեայ հաւատացեալ կանգ առնէ իր կեանքին մէջ տեսնելու համար իր թերութիւնները, պակասութիւնները ու տկարութիւնները։ Ոչ ոք կը փափաքի իր անձը տեսնել այնպէս ինչպէս որ է, որովհետեւ հոն կրնայ տեսնել նաեւ անախորժ ճշմարտութիւններ, որոնք մաս կը կազմեն իր ինքնութեան։ Աճելու համար կարիքը կայ որոշ նուաստացումի, որ կը խոնարհեցնէ անձը, զայն յանձնելու համար Աստուծոյ կամքին։

Կ՛աճիմ որպէսզի ուղղուիմ առաքելութեան, որպէսզի կարենամ կեանքիս մէջ կարեւոր որոշումներ տալ. «Օր մը, մինչ Տիրոջ պաշտամունքը կ՛ընէին եւ ծոմ կը պահէին, Հոգին Սուրբ ըսաւ. «Սաւուղը եւ Բառնաբասը յատկացուցէք գործին, որուն ես կանչած եմ զիրենք»։ Ծոմ պահեցին, աղօթեցին, ձեռք դրին անոնց վրայ եւ յետոյ ուղարկեցին զանոնք առաքելութեան»։ (Առաքեալներու Գործեր 13, 2-3)

Որպէսզի աճիմ, այսինքն՝ մեծնամ, զօրանամ եւ լեցուիմ իմաստութեամբ եւ Աստուծոյ շնորհքով, պիտի քալեմ Քրիստոսի հետ անապատի ճամբուն վրայ: Անապատը, մէկ կողմէն, տեսնուած է որպէս փորձութիւններու վայր, որովհետեւ հոն է որ Յիսուս, ստանալէ ետք մկրտութիւնը Յովհաննէսի ձեռքով, Սուրբ Հոգիին մղումով կ՛ենթարկուի սատանայի փորձութեան: Սակայն միւս կողմէն, անապատը նաեւ Աստուծոյ սէրը փորձարկելու վայրն է. «եւ ահա հրեշտակները մօտեցան եւ կը ծառայէին անոր» (Մատթէոս 4,11): Ասիկա մեզի կը յիշեցնէ նաեւ Ովսէ մարգարէին խօսքը. «Անոր համար ահա ես զանիկա պիտի հրապուրեմ, զանիկա անապատ պիտի տանիմ, եւ անոր սրտին պիտի խօսիմ» (Ովսէ 2,14): Քրիստոս, իր յաղթանակով՝ մահուան պարտէզը (անապատը) կը դարձնէ կեանքի պարտէզ, նոր Եդեմի պարտէզ: Ան մեզի կը սորվեցնէ կեանքը տեսնել սիրոյ եւ սրբութեամբ լեցուն աչքերով: Այս վայրին մէջ է որ ես պիտի աճիմ ու մեծնամ, պիտի ընտրեմ բարին, լաւը եւ ճշմարիտը, պիտի սորվիմ գեղեցիկը տեսնել: Այս վայրին մէջ է որ, լռութեամբ, հանդարտօրէն, խոնարհ սրտով, աղօթքով, մտքի մաքրութեամբ ու բիւրեղացմամբ, Սուրբ Գիրքի ընթերցումով, հաւատքով, վստահելով Աստուծոյ նախախնամութեան, պիտի որոշեմ հետեւիլ Աստուծոյ ու մնալ անոր հետ:

Կը փակեմ խորհրդածութիւնս կրկնելով Եսայի մարգարէին խօսքը, որ կ՛ըսէ. «Իմ ընդունած ծոմապահութիւնս՝ անիրաւութեան կապերը քակելը, լուծին կապերը թուլցնելը, հարստահարութիւն կրողները ազատ թողուլը, ամէն լուծ կտրելը, հացդ անօթիին բաժնելը, թափառական տնանկները տունդ ընդունիլը, մերկ մը հագուեցնելը ու մարմինդ անտեսելն է»։ (Եսայ. 58, 6-7)

«Բայց անիկա մեր մեղքերուն համար վիրաւորուեցաւ, եւ մեր անօրէնութիւններուն համար ծեծուեցաւ։ Մեր խաղաղութեան պատիժը անոր վրայ եղաւ, եւ անոր վէրքերովը մենք բժշկուեցանք։ Ամէնքս ոչխարներու պէս մոլորեցանք։ Ամէն մէկս իր ճամբան դարձաւ։ Տէրը մեր ամէնուն անօրէնութիւնը անոր վրայ դրաւ։ Անիկա անօրէնութիւն կրեց ու չարչարուեցաւ, բայց իր բերանը չբացաւ։ Մորթուելու տարուող ոչխարի պէս, իր խուզողներուն առջեւ մունջ կեցող մաքիի պէս։ Այնպէս իր բերանը չբացաւ։ Նեղութեամբ եւ դատապարտութեամբ վերցուեցաւ»։ (Եսայ. 53, 5-8)

ՍԵՊՈՒՀ ՎՐԴ․ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Առաջին՝ Ֆաթիմայի պատգամին աստուածաբանական մեկնաբանութենէն կը յանգի այն եզրակացութեան, թէ «այո՛, Աստուած մեզի կրնայ գալ եւ ինքզինքը ցոյց տալ մեր սրտին աչքերուն», ապա, անմիջապէս տխրահունչ հարցումներ ուղղեց իր բազմամիլիոն ունկնդիրներուն. «Սակայն, ո՞վ ժամանակ կը գտնէ լսելու Աստուծոյ խօսքը եւ թոյլատրելու ինքնիրեն, որ առինքնուի Անոր սէրէն…: Տարակոյսի ու անորոշութեան գիշերին մէջ՝ ո՞վ կը շարունակէ աղօթել արթուն սրտով…: Ո՞վ կը սպասէ օրուան մայրամուտին՝ հրահրելով բոցը հաւատքին…»:

Երկրորդ՝ Ֆաթիմայի Տեսլամօր ներհայեցողական եւ սրբակերտող արարքին ակնարկելով՝ներկայիս մեծագոյն աստուածաբանը, Եոզէֆ Ռադցինկէր՝ Բենեդիկտոս ԺԶ. Պապը կ’ուսուցանէ.«Տիրամայրը, որ հարցուց երեք փոքրերուն, թէ «կ’ուզէ՞ք դուք ձեզ նուիրաբերել Աստուծոյ՝ կրելու այն բոլոր տառապանքները, զորոնք պիտի ղրկէ ձեզի, իբր հատուցումի արարք մեղքերուն համար, որոնցմով կը նախատուի, եւ իբր խոնարհ թախանձանք մեղաւորներու դարձին համար», անոնց օգնեց, որ բանան իրենց սրտերը տիեզերական սիրոյն: Երանելի Յակինթա, յատկապէս, անխոնջօրէն փաստեց թէ՛ իր բաժնեկցութիւնը կարիքին հետ եւ թէ՛ իր զոհաբերութիւններով մեղաւորներուն դարձին համար: Միայն այս եղբայրական ու վեհանձն սիրով մենք պիտի յաջողինք կառուցանել սիրոյ եւ խաղաղութեան քաղաքակրթութիւնը»:

Երրորդ՝ «Այո՛», շեշտեց Սրբազան Քահանայապետը, «Տէրը, մեր մեծ յոյսը, մեզի հետ է: Իր ողորմած սիրոյն մէջ՝ Ան ապագայ մը կ’ընծայէ իր ժողովուրդին. ապագա՛ն` Իրեն հետ հաղորդակցութեան:

Նազարէթի Կոյսը, զգեստաւորուած շնորհքով, եւ քնքուշօրէն զարմանահար Աստուծոյ ներկայութեան իր արգանդին մէջ, այս ուրախութիւնն ու յոյսը սեպհականացուց իր Մեծացուսցէ գովերգին մէջ. «Իմ հոգիս կը ցնծայ Աստուծով՝ իմ Փրկիչովս (Ղկ. 1,47)»:

Չորրորդ՝ սրտադղորդ վերջին պարբերութիւնն է քարոզին, որով տենչաց առարկայօրէն ու պատմականօրէն ցնցել իր ունկընդիրները.«Այն ատեն, երբ մարդկային ընտանիքը պատրաստ էր զոհելու ամէնէն նուիրական բանը ազգերու, ցեղերու, գաղափարաբանութիւններու, խումբերու և անհատներու ճըղճիմ ու եսասէր բագինին վրայ, մեր Երանելի Մայրը եկաւ երկինքէն՝ առաջարկելով տնկել բոլոր անոնց սրտերուն մէջ, որոնք Իրեն կը վստահին, Աստուծոյ սէրը, որ կը բոցավառէր իր Սրտին մէջ:

Այդ ժամանակին կային միայն երեք փոքրիկներ, սակայն անոնց կեանքին օրինակը տարածուեցաւ ու բազմապատկուեցաւ, մասնաւորապէս իբր հետեւանք «Ուխտաւոր Կոյս»ին ուղեւորութիւններուն, անթուելի խումբերով աշխարհի տարածքին, որոնք ձօնուած են եղբայրական զօրակցութեան-համերաշխութեան դատին:

Եօթ տարիները, որոնք մեզ կը բաժնեն երեւումներուն 100 ամեակէն, թող արագցնեն մարգարէութեան իրականացումը Մարիամի Անարատ Սրտին յաղթանակին, և այն՝ Ամենասուրբ Երրորդութեան փառքին համար: Ամէն:

Գրութիւնս կ’աւարտեմ այն հոգեպարար խորհրդածութիւններով, զորոնք 14 Մայիս 2006-ին արտայայտեց Բենեդիկտոս ԺԶ. Սրբազան Քահանայապետը:

Եւ հոս կը խնդրեմ բոլորին հոգեմտաւոր ուշադրութիւնը, որպէսզի մեզմէ իւրաքանչիւրը առնէ պէտք եղած մարեմաջերմ ուղեգիծն իր առօրեային համար…:

«Ինչպէս ուռը որթատունկին՝ Քրիստոսի հետ միացած մնալու ապահով ճամբան է դիմումը Մարիամի միջնորդութեան, զոր մեծարեցինք երէկ, Մայիս 13-ին՝ մասնաւորաբար յիշելով երեւումները Ֆաթիմայի, ուր Տիրամայրը քանի մը անգամ տեսնուեցաւ երեք հովիւ փոքրերուն՝ Փրանկիսկոսին, Յակինթային ու Լիւսիային, 1917-ին»:

Ընդհատելով մէջբերումս՝ ձեր ուշադրութեան կը յանձնեմ Սրբազան Հօր կիրարկած փոխաբերական պատկերը, զոր առած է ուղղակի Անկէ, որուն հիմնադրած Եկեղեցիին տեսանելի Գլուխն է ու 265-րդ Յաջորդը Ս. Պետրոս Առաքելապետին:

Յիսուսի՝ «ճշմարիտ Որթ»ին, այսինքն՝ որթատունկին, ու մարդուն, ընդհանրապէս, և քրիստոսական աշակերտին, յատկապէս, «ուռ»-ին, այսինքն՝ որթատունկի ճիւղին, կապուածութեան ու միաւորութեան, ինչպէս ալ աշակերտներուն՝ իրարասիրութեան և այսպէս անոնց պտղաբերումին մասին մեր Աստուածային Վարդապետին ու Եկեղեցիին անտեսանելի Գլուխին սքանչելագեղ, իմաստաշնորհ եւ նորասաց խօսքերն են (Յվհ.15,1-17):

Շատ յստակ ու պարզ է անյետսկոչելի սահմանումը.«Ես եմ ճշմարիտ Որթատունկը և Հայրս Մշակն է: Ես եմ Որթատունկը, իսկ դուք ուռն էք: Ով որ կը մնայ Իմ մէջս ու Ես՝ անոր մէջ, ան շատ պտուղ կու տայ» (Յվհ.15,1,5):

Սրբազան Հօր ուղիղ տեսանկիւնէն՝ ես կը տրամաբանեմ այս եզրակացութեամբ: Նոյնպէս շատ յստակ ու պարզ է անյետսկոչելի ճշմարտութիւնը, թէ Հօր, Որդիին եւ ընտանիքին անդամ-անդամուհիներուն կապուածութեան, միաւորութեան ու սիրոյն ծիրէն դուրս ոչ միայն չի կրնար մնալ Մայրը Քրիստոսի Խորհրդական Մարմինին, այլ նաև ու մանաւանդ՝ Ի՛նքն է սիրազօդը Աստուծոյ ընտանիքին, որովհետեւ իրաւացիօրէն է «Մայր Եկեղեցւոյ»:

Ա՛յս Մայրը, Մարիամ Կոյսը, Ֆաթիմայի «սպիտակափայլ Տիկինն» ու «Ս. Վարդարանի Թագուհի»ն է, որուն, ինչպէս կը շարունակէ սորվեցնել Սրբազան Քահանայապետը, «տուած պատգամը, շարունակականութեան մէջ Լուրտի պատգամին հետ, զօրաւոր հրաւիրակոչ էր աղօթքի ու դարձի:

Ճշմարտապէս, մարգարէական պատգամ՝ նկատի առնելով, թէ քսաներորդ դարը յաճախուեցաւ անլուր կործանումէն, զոր պատճառեցին պատերազմը եւ ամբողջատիրական վարչակարգեր, ինչպէս ալ լայնատարած հալածանքն Եկեղեցիին»:

Հոս, Սրբազան Պապը յիշեց իր սրբաշնորհ նախորդին 13 Մայիս 1981-ին կատարուած մահափորձէն «հրաշապէս» փրկուիլը, զոր իրաւացիօրէն վերագրեց «մայրական ձեռքին» միջամտութեան, ինչպէս բազմիցս կը կրկնէր Ս. Յովհաննէս-Պօղոս Բ., որուն ամբողջ քահանայապետութիւնը յատկանշուած էր Ֆաթիմայի մէջ Տեսլամօր կանխատեսութենէն…:

Այսօր առկայ աշխարհատարած անձկութեան ու տառապանքին դիմաց, ինչպէս ալ մարդկութեան ապագային նկատմամբ դեռ եղած բացասական պատճառներուն մտահոգութեամբ՝ մենք կրնանք մխիթարուիլ այն խոստումով, զոր «սպիտակափայլ Տիկինը» տուաւ փոքրիկ hօտաղներուն.«Վերջաւորութեան՝ պիտի յաղթանակէ իմ Անարատ Սիրտս»:

«Այս գիտակցութեան մէջ՝ մենք կը դիմենք վստահութեամբ Ամենասուրբ Մօր՝ թէ՛ Անոր շնորհակալ ըլլալով իր տեւական միջամտութեան համար ու թէ՛ Անկէ խնդրելով, որ շարունակէ իր հսկողութիւնը Եկեղեցիին և մարդկութեան վրայ, բայց յատկապէս ընտանիքներուն, մայրերուն ու զաւակներուն վրայ»:

Բենեդիկտոս ԺԶ. Սրբազան Քահանայապետին խորհրդածութիւններուն լոյսին տակ՝ կարելի է, հուսկ, հարցադրել այսպէս.«Ուրեմն, Ֆաթիմա ի՞նչ կը սորվեցնէ մեզի…»:

Պատասխանը չափազանց յստակ ու պարզ է: Ֆաթիմայէն ընդգծուած պատգամին պահանջքները կը համադրեմ յաջորդ կէտերուն մէջ:

Առաջին՝ պէտք է ունկնդրենք եւ գործադրենք Տիրոջ Խօսքը՝ Աւետարանը:

Երկրորդ՝ մեր զղջացած դարձն և ապաշխարանքը պէտք է պատահին:

Երրորդ՝ մենք երկխօսութեան մէջ մտնելու ենք մեր երկնային Մօր հետ, որ մեզ կ’առաջնորդէ իր Որդիին՝ մեր Եղբօր:

Չորրորդ՝ մեր անձերը անջատելու եւ ազատագրելու ենք մեղքէն:

Հինգերորդ՝ մեր անձերը վստահելու և մեր հոգիները յանձնելու ենք Մարիամի Անարատ Սրտին:

Ֆաթիմայի Տեսլամօր պահանջքներուն մե՛ր կիրարկումին համար և Բենեդիկտոս ԺԶ. Սրբազան Պապին սրտով՝ մենք կատարե՛նք այս աղօթախառն մաղթանքը.
«Մարիամի Անարատ Սրտին միջնորդութեամբ ու Ֆաթիմայի Ս. Վարդարանի Դշխոյին առաջնորդութեամբ չմեղանչե՛նք, դառնա՛նք մեղքէն, զղջա՛նք մեր յանցանքներուն վրայ եւ ջանա՛նք ապրիլ մեր առօրեան Յիսուսի՝ Մարիամի Որդիին հետ միութեան մէջ»:

ՄԵՍՐՈՊ ՀԱՅՈՒՆԻ

…

Աւարայրից ջանք առանք,
Այստեղ մի պահ կանգ առանք։

…

Բայց մենք չընկանք, մենք միշտ կանգ,
Մենք չյանգանք դեռ կը գանք….

ՊԱՐՈՅՐ ՍԵՒԱԿ
ԷՏԿԱՐ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

Զուր տեղ չէ որ մեր ազգային տօնակատարումներուն եզրափակիչ օրհներգը դարձուցած ենք անզուգական Պարոյր Սեւակին այս տողերը, զոր կը հնչեցնենք Էտկար Յովհաննիսեանի երաժշտութեան մարտահունչ կշռոյթովը։ Տողեր ու երաժշտութիւն որոնք յաւերժահո՛ւնչ օրհներգն են համայն Հայութեան։ Որովհետեւ մեծանուն բանաստեղծը անոնց մէջ դրած է Աւարայրի ամբողջ խորհուրդը։ Իսկ Յովհաննիսեան՝ Հայու կամքն ու ոգին։ Բանաստեղծին ու երաժշտահանին ներշնչման աղբիւրը եղած են աւելի քան տասնըհինգ դարեր առաջ Տղմուտի ափին իրենց մահուամբ իրենց Ազգին յաւերժագիր ապահոված 1036 «խենդերուն» արժանաւոր ժառանգորդները, այն միեւնոյն «խենդերը»՝ որոնք դարասկիզբին Սարդարապատի, իսկ դարավերջին Արցախի մէջ գտան հնար երբ չէր մնացած ելք ու ճար։ Անոնք իրենց արեամբ գրեցին երաշխաւորագիրը Հայ ժողովուրդի՝ ազատ ու անկախ Հայրենիքի մէջ անկաշկանդ գոյատեւելու իրաւունքին։ Իսկ ովքե՞ր էին ամէնէն հնարամիտ դիւանագէտներուն համար անգամ անելանելի դարձած վիճակներուն ելք ու ճար գտնող այդ «խենդերը»։ Ո՛ղջ Հայութիւնն էին Անոնք՝ ազատագրութեան խորհրդանիշ դարձած իրենց աննման առաջնորդներով, Վարդաններէն մինչեւ Վազգէն Սարգսեաններ։

Հայոց պատմութեան էջերը լեցուն են հերոսական դրուագներով, ազգային լինելութեան մաքառումներով, օրհասական պահերով՝ Հայկ Դիւցազնէն մինչեւ մեր օրերը։ Ամէն ժամանակաշրջան, իւրաքանչիւր դէպք ու դրուագ ունեցած է իր հերոսը, հերոսները, հերոս նահատակները՝ փառաբանուած ու մեծարուած բոլո՛ր սերունդներուն կողմէ։ Բայց ասոնցմէ ո՛չ մէկը ինքզինք հռչակած է «Թոռը Վարդանի»։ Ինչո՞ւ ամէն Հայու մտքին ու հոգիին մէջ վաղ մանկութենէն իսկ Աւարայրի դէպքն ու անոր Հերոսը իբրեւ ազգային ինքնութեան խորհրդանիշ դրոշմելու հազարհինգհարիւր ամեայ այս յամառութիւնը։ Ինչո՞ւ զանոնք Հայու անձնագիր դարձնելու այս աւանդութիւնը։

Որովհետեւ, Աւարայր ու Վարդանանք կը խորհրդանշեն մեր ազգին դիմագիծին բնորոշ երկու հիմնական գիծերը՝ ԿՐՕՆՔ եւ ՀԱՅՐԵՆԻՔ, իբրեւ անջնջելի տարազը Հայու տիպարին։

Նաե՛ւ որովհետեւ Աւարայր եւ Վարդանանք դարձան Ազգն ու Հայրենիքը ամէն բանէ վեր դասելու մշտահունչ ղօղանջ եւ ցոյց տուին «Հայ ժողովուրդ, քու փրկութիւնդ քու միասնականութեան մէջն է» չարենցեան պատգամին ճշմարտացիութիւնը։ Այնքան ատեն որ այդ միասնականութիւնը չի պակսիր մեզի, Յազկերտներէն ու Դետշապուհներէն աւելի բախտաւոր պիտի չըլլան թրքածին մեր հին ու նոր բոլոր հակառակորդները։ Անոնք իրենց դէմ պիտի գտնեն միշտ սրբազան խենդեր՝ մէկ ձեռքով բարձր բռնած մեր Հաւատքի խորհրդանիշ Խաչը, իսկ միւսով՝ մեր կամքի ու բռունցքի ուժը խորհրդանշող սուրը՝ մեր ֆիզիքական գոյութեան սպառնացող ամէն վտանգի դիմաց։

Ժողովուրդ ու ղեկավար, պարտի՛նք այսօր աւելի քան երբեք, առաջնորդուիլ Աւարայրի խորհուրդով ու պատգամով, մտահան չընել պատմութեան դասերն ու օրինակները։ Պատմութիւնը միասնացնող ազդակ է։ Մեր հաւաքական կեցուածքը եւ ուղղութիւնը թելադրող աղբիւր։ Վա՛յ մեզի եթէ կտրուինք մեր պատմութենէն, երես դարձնենք անոր, շեղինք մեր պատմութեամբ ամրագրուած բարեմասնութիւններէն, պարպուինք անկէ բխած հաւատքի ու կամքի ուժէն, որոնց կարիքը ունինք այսօր աւելի քան երբեք՝ յաջողութեամբ կարենալ դիմագրաւելու համար մարտահրաւէրները որոնց դէմ յանդիման կը գտնուինք իբրեւ պահանջատէր ժողովուրդ ու անկախ ու ազատ պետականութիւն։ Այդ մարտահրաւէրներուն առաջնագոյնը հզօրացումն է այդ պետականութեան, որուն շուրջ պէտք է խարսխուած ըլլան մեր ազգային առաջադրանքները, անհատական թէ հաւաքական արարքները։ Այս զգացումներով ու տրամադրութեամբ ալ հայրենի Պետութեան անմիջական հոգատարութիւնը վայելող թէ ամէնէն հեռաւոր ափերէն անգամ իր հայեացքը Երեւան ուղղած ամէն հայ իր կարգին արդարօրէն կ’ակնկալէ հայրենի պետականութենէն արժեւորել համայն Հայութեան Հայրենիքը՝ զայն համախմբող ու միասնացնող, զայն իր արմատներուն կառչած պահող շաղախը ըլլալու իրականութիւնը՝ այնպէս ինչպէս եղան Վարդանանք։

Վարդանանց գաղափարախօսութեամբ զօրացած՝ այլեւս ժամանակն է որ շրջենք մեռնելով յաղթելու ճակատագիրը եւ բոցաշունչ բանաստեղծին հետ գոչենք.- Դարեր շարունակ, Արա Գեղեցիկէն մինչեւ Աւարայր ու Սարդարապատ, մենք մեռնելով ենք յաղթել։ Հաւատում ենք որ կարելի է եւ պէտք է այսուհետեւ ՅԱՂԹԵԼ ԱՊՐԵԼՈՎ…։

Ապրելով յաղթելու վճռակամութեան վկայութիւնն են այսօր հայկական զոյգ Հանրապետութիւնները, որոնց տակաւ հզօրացումը ուղեցոյց առաջադրանքը պէտք է ըլլայ համայն Հայութեան։

08/02/2018

ՍԱՐԳԻՍ ՆԱՃԱՐԵԱՆ

«2014 թուականին Վատիկանեան թանգարաններուն մէջ բացուեցաւ եւ մշտական ցուցադրութեան դրուեցաւ հայկական միջնադարեան խաչքար: 1246 թուագրուող խաչքարը՝ այդ օրուընէ՝ իր պատուաւոր տեղը ունի Վատիկանեան թանգարաններու Ուրբանոս 8-րդ Պապի անուան ցուցասրահին մէջ` հանրայայտ Սիքսդինեան կապելլայի մօտ:

Ամէն օր, Վատիկանեան թանգարաններ կ՛այցելեն միջին հաշուով 27 հազար մարդ` աշխարհի տարբեր երկիրներէ: Թանգարանի մասնագէտներուն կարծիքով` միայն 2016-ին, հայկական խաչքարին ծանօթացած է աւելի քան 5 միլիոն այցելու: Ինծի համար անչափ խորհրդանշական է, որ տարեկան միլիոնաւոր մարդիկ կը ծանօթանան հայկական խաչքարի արուեստին»,- գրած է դեսպան Մինասեան:

Բուն Բարեկենդանի նախորդող օրուայ յետմիջօրէին՝ փակեալ խորան է՝ աւագ խորանի վարագոյրին փակումը շաբաթ երեկոյեան։ Ասիկա կը նշանակէ մարդուն դրախտէն արտաքսումը եւ Տիրոջ հետ վերստին մերձենալու որպէս նախապատրաստութիւն՝ մարդուն նկատմամբ ունեցած Աստուծոյ բարեացակամ վերաբերմունքին ընթացքը՝ Քրիստոսի չարչարանքներու, խաչելութեան, մահուան եւ Քրիստոնէական վարդապետութեան ամենամեծ խորհուրդին` Յարութեան շրջանը։ Այս միջոցին Յիսուս մարդուն ճակտէն կը ջնջէ՝ ամօթալի այն խարանը՝ որուն պատճառաւ մարդը դրախտէն վտարուելով աշխարհիկ դաժան կեանքին բախեցաւ:

Սոյն ժամանակաշրջանին է, որ Յիսուսի վարդապետութիւնը լրումին հասաւ՝ անապատին մէջ քառասնօրեայ ծոմապահութեամբ եւ աղօթքով՝ որով չարի իշխանութիւնը ջախջախեց՝ իր հրապարակային կեանքին ձեռնարկելէ առաջ:

Ահա թէ ինչո՛ւ քրիստոնեայ աշխարհը Յիսուսի Յարութեան կը պատրաստուի ծոմապահութեամբ եւ պահքով:

Հայերս, որ քրիստոնէութիւնը ընդունող եւ պետականօրէն դաւանող աշխարհի առաջին ժողովուրդն ենք, Քրիստոսի օրինակին հետեւելով՝ խստապահանջութեամբ կը կիրառենք Քառասնորդացը:

Բարեկենդան կը նշանակէ բարի կենդանութիւն մաղթել հաւատացելոց, քանզի Հայերուս մօտ պահեցողութիւնը կը կատարուէր խիստ ընթացակարգով, այնքան որ մեր նախնիները ամբողջ օրը ծոմ պահելէ ետք, միայն աղ ու հաց ճաշակած են, այն ալ երեկոյեան: Առ այդ Քառասնորդացի շրջանը մեր մօտ կոչուած է նաեւ Աղուհաց (աղն ու հացը խորհրդանշելով նուազագոյնի վերածուած եւ ապաշխարանք նշանակող սնունդ): Իսկ հետագային աւելի մեղմացնելով՝ բաւարարուած են միայն հրաժարելով կենդանական որեւէ սնունդ ճաշակելէ։ Նոյնիսկ պղնձեայ սպասները ու անօթները զորս կ’օգտագործէին ճաշի պատրաստութեան եւ սպասարկման համար՝ բարեկենդանի փարթամ եւ ճոխ հացկերոյթի սեղանէն ետք՝ կլայեկել կու տային՝ որպէսզի կենդանական ճաշի հետքերը ի սպառ վերանան անոնց վրայէն:

Բարեկենդանի նախորդող շաբթուան համապատասխանեցուած է Վարդանանց երախտաւորներու յիշատակը՝ որպէսզի անոնց անկոտրում կամքը աչքի առաջ ունենալով եւ զանոնք որպէս հաւատքի վկաներու վսեմ եւ վեհ տիպարներ ընդունելով՝ ընթանանք միեւնոյն ճանապարհով:

Այսպէս, բարեկենդանի նախորդող շաբաթը Հայ ժողովուրդին համար նախապատրաստական շրջանի մը վերածուած է, հեռու՝ այլեւայլ զբաղումներէ, նոյնիսկ կենցաղային պէտքերէ։ Ասոր ամէնէն շօշափելի ապացոյցը՝ ժողովրդական աւանդական ասոյթն է՝ « Բարեկենդան լուացք, զատիկ՝ մահ»:

Այսպիսով կը յստականայ բարեկենդան բառին իմաստը, որ ինքնանպատակ չէ, այլ ունի իր տրամաբանական բացատրութիւնը, քանզի ճաշը մարդկային հաճոյքներէն մէկն է եւ ամէնաէականը։ Հետեւաբար, եթէ մարդ տուեալ ժամանակաշրջանին պահեցողութիւնը գործադրէ կատարեալ ձեւով, առանց տրտնջալու եւ բացթողումներու, իսկ ամենակարեւորը՝ աղօթելով աւարտէ Քառասնորդացի շրջանը, ապա կրնայ յաղթահարել որեւէ մարդկային կիրք: Այսպիսով մարմինը բիւրեղանալով եւ հոգին մաքրուելով կը միանայ Տիրոջ:

ՏԻԳՐԱՆ ՎՐԴ. ՓԻԼԻՊՊՈՍԵԱՆ

Յաճախ, մենք զմեզ կը մխիթարենք ըսելով որ գիրք կարդացողներու թիւին նահանջը միայն հայերուս համար չէ, այլ համաշխարհային երեւոյթ է։ Համաշխարհային կամ հայկական, այս իրողութեան պատճառները բազմաթիւ են անշուշտ՝ տնտեսական դժուարութիւններէն սկսեալ մինչեւ ժամանակակից արհեստագիտութեան ընձեռած միջոցները, համակարգիչն ու համացանցը։

Այսուհանդերձ, ոչ ոք տարակարծիք է հայու ինքնութեան պահպանումին համար Գիրքին սէրը մշակելու հրամայականութեան շուրջ։ Սակայն, ո՞վ պիտի ստանձնէ հայ մանուկին ու պատանիին ուշադրութիւնը շեղեցնելով զինք շրջապատող օտարաբարոյ բարքերու եւ օտարամոլական երեւոյթներու վրայէն՝ անոնց մէջ այդ սէրը մշակելու պարտականութիւնը։ Դպրո՞ցը, ուսուցի՞չը, ծնո՞ղք, եկեղեցի՞ն…։

Գիրք նուիրելու Օրուան առթիւ մտքիս մէջ յառաջացած մտորումները, ինծի յիշեցուցին երեւոյթ մը՝ որ կը կարծեմ թէ գիրքին հանդէպ հետաքրքրութեան, յատկապէս նոր սերունդին մօտ հետաքրքրութեան նահանջին պատճառներէն մէկն է եւ կրնայ պատասխան ըլլալ վերեւի մտորումներուն։

Պիելի մէջ տեղի ունեցած ֆրանքոֆոնիի ցուցահանդէսներէն մէկուն ընթացքին, ուշադրութիւնս գրաւեց մանուկներուն վերապահուած անկիւն մը, ուր նկատեցի թէ երեխաներ, տղաք եւ աղջիկներ, տարբեր տարիքի, 10-12 տարեկանէն ոչ աւելի մեծ, աթոռակներու, բարձիկներու եւ մինչեւ իսկ գետինը կարպետի մը վրայ նստած ինչպիսի հետաքրքրութեամբ կը թերթատէին հրատարակութիւններ, եւ ոչ միայն մանկա-կան։ Աւելի ուշագրաւը այն էր որ մայրեր, իրենց զաւակներու կողքին նստած՝ յայտնապէս միացած էին անոնց հետաքրքրութեան, աւելին՝ կը քաջալերէին, կը խթանէին անոնց հետաքրքրութիւնը, ինչպէս որ նկատեցի երբ փորձեցի հետաքրքրուիլ անոնց հետաքրքրութեամբ։ Ըսին թէ եկած են ընտրելու այն ինչ որ տան մէջ միասի՛ն պիտի կարդան։

Մայր ու զաւակ միասի՛ն՝ գիրքին դիմաց։

Նախանձելի այս երեւոյթը լուրջ խորհրդածութեան մղեց զիս։ Մտածեցի թէ ինչքա՜ն կարեւոր է մօր դերը զաւակներու ճաշակի ու նախասիրութիւններու մշակումին մէջ, որուն ոլորտը ընդարձակ է անշուշտ, բայց ակնարկս գիրքի մասին է։ Մտածեցի թէ եթէ մայրը այդ ճաշակն ու նախասիրութիւնը ի սկզբանէ չունի, կամ եթէ ունի բայց չի զգացներ, զաւակը ուրկի՞ց պիտի ստանայ զայն։ Միայն դպրոցէ՞ն։ Չէ՞ որ զաւակին դաստիարակութիւնը կը սկսի տունէն՝ կ’ըսենք, առանց դաստիարակութիւն հասկացողութեան մէջ խորանալու։

Ես ինծի հարց տուի թէ այս դաստիարակութեան շրջագիծէն ներս արդեօք քանի՞ հայ մայրեր իրենց զաւակներուն մօտ ընթերցասիրութեան ու գրականասիրութեան ճաշակը, եթէ ունին անշուշտ, զարգացնելու համար այսպիսի պարտականութեան մը կարեւորութեան գիտակցութիւնը ունին եւ ժամանակ կը տրամադրեն այդպիսի պարտականութեան մը։ Հարցադրումիս արդար պատասխան մը գտնելու նպատակով, ձեռնարկեցի լրագրողի փոքր հարցաքննութեան մը հայ ընտանիքներէ ներս։ Արդիւնքը, (Հետաքրքրական պիտի ըլլար անշուշտ վիճակագրութեան մը արդիւնքը) մեղմ ըսած, յուսադրիչ չէր։ Զրուցակիցներս, քիչ բացառու­­թեամբ, կա՛մ այդ ճաշակը ու նախասիրութիւնը չունէին եւ կամ ալ… ժամանակը։ Թերեւս ժամավաճառութիւն սեպելով նման աշխատանք մը։

Մենք առաւելաբար եւ երբեմն նոյնիսկ միա՛յն՝ Հայ դպրոցէն, հայ դաստիարակէն, հայերէնի ուսուցիչէն կ’ակնկալենք հայ աշակերտին մօտ հայերէն գիրքին ու գրականութեան հանդէպ սէր մշակելու պարտականութիւնը։ Չէ՞ք կարծեր որ մեր այս ակնկալութեան ուղղութիւնը եթէ ոչ առաւելաբար գէթ հաւասարապէս պէտք է ուղղել նաեւ դէպի չեմ ըսեր ընտանիքը, այլ ընտանիքին մա՛յրը։ Եթէ կը կարծէք, պէտք է, ուրեմն, մայրերը եւ յատկապէս երիտասարդ մայրերը ներգրաւել ընթերցասիրութեան, գրականասիրութեան, գրքասիրութեան ճաշակը իրենց զաւակներուն մօտ մշակելու միտող աշխատանքներուն ու ձեռնարկներուն մէջ, եւ ի հարկին այս ուղղութեամբ նախ մայրերը դաստիարակելու ու նախապատրաստելու աշխատանք տանիլ։ Այսպիսի աշխատանք մը՝ մեր մշակութային կազմակերպութիւններուն հետ տանելու կոչուած են նաեւ ազգային եւ եկեղեցական մարմինները՝ որոնք շրջապատուած են կանանց միութիւններով, անշուշտ յուսալով որ պիտի գտնուին այսպիսի աշխատանքի մը կարեւորութեան գիտակցութիւնը ունեցող հայ կանայք, մանաւանդ երիտասարդ մայրեր։

23/02/2018

ՍԱՐԳԻՍ ՆԱՃԱՐԵԱՆ