Դժբախտաբար, պետութիւնը եւ պետական անձնաւորութիւնները ոչ մէկ ձեւով հետաքրքրուած են ժողովուրդով: Հետաքրքրուիլ կը ձեւանան, բայց իրականութեան մէջ իւրաքանչիւրը իր անձնական շահերուն ետեւէն վազելով, լքած է երկիրը՝ որբ ու մինակ: Տագնապները բազմաթիւ են՝ ելեկտրականութեան, ջուրի, տնտեսական, անբարոյականութեան, աղքատութեան, անօթութեան, անապահովութեան, եւն: Եւ այս բոլորը անշուշտ պատճառ կը դառնան հիւանդագին վիճակ մը ստեղծելու լիբանանցիներուն մօտ: Օրէ օր աւելի զարմանք կը պատճառէ լիբանանցիին ուղղուած «Ի՞նչպէս ես» հարցումը: Ինչպէս կ՛ուզէք որ ըլլայ ան: Այս բոլոր իրողութիւնները տեսնելով կը տարուինք մտածելու թէ լիբանանեան իշխանութիւնները որդեգրած են քաղաքացին աղքատացնելու եւ հիւանդացնելու քաղաքականութիւն մը, եւ հարց տալու թէ ի՞նչ է արդեօք այս սոսկալի իրավիճակին ստեղծման նպատակը: Լիբանանցին վռնտել Լիբանանէ՞ն:

Անդրադառնալով լիբանանեան քաղաքական իրավիճակին, կը նկատենք նաեւ թէ, ոչ միայն կ՛աշխատին ժողովուրդը արհամարհել, այլեւ ջանք կը թափեն դաշունահարելու լիբանանեան քաղաքականութիւնն իսկ: Տարիներէ ի վեր, եթէ տեղական լուրերու հետեւած ըլլանք, պիտի նկատենք թէ միեւնոյն բառերը կը կրկնուին՝ պարտք, անդամալուծում, հրաժարական, երկարաձգում, փախուստ, պարապութիւն: Կարծէք թէ Լիբանանի փառապանծ պատմութիւնը, անցեալէն մինչեւ օրս, զոհ գացած է այս մի քանի բառերուն: Կապակցութիւնը այս բառերուն միջեւ կը կայանայ իրարու հետեւողականութեան վրայ՝ պարտքը արդիւնքն է քաղաքական եւ տնտեսական անդամալուծութեան, հրաժարականը կը մղէ պարապութիւն ստեղծելու, եւ փախուստ տալու համար պէտք է երկարաձգել:

Այս վեց բառերը բաւարար են որպէսզի ժողովուրդը հիւանդացնեն, բաւարար են նաեւ որպէսզի քանդեն Լիբանանը: Աշնանային իրադարձութիւններով կ՛երազենք գարնանային Լիբանան մը: Պետութիւն մը չի՛ կրնար իր որոշումները առնել հիմնուելով գողութեան, կողոպտումին, եւ մարդասպանութեան սկզբունքներուն վրայ: Միտքը մարդուն գրպանէն չի ծնիր:

Չափազանց յոռետեսութեամբ չմեղադրուելու համար, խոստովանելու ենք թէ Լիբանանը գեղեցիկ երկիր մըն է. գեղեցիկ է իր բնութեամբ, իր մշակոյթով, իր մտաւորականներով, իր համայնքային կազմուածքով, իր բացուածքով դէպի արեւելք եւ արեւմուտք. սակայն ո՞վ կ՛արժեւորէ այս բոլորը, եւ կամ ի՞նչ իմաստ ունի այս բոլորը եթէ լիբանանցիին ապրելակերպը դադրած է գեղեցիկ ըլլալէ: Աղքատութիւնն ու չքաւորութիւնը լաւագոյն միջոցներն են քանդելու այս ամբողջ գեղեցկութիւնը. աղքատութիւնը կը մղէ որ մշակոյթը փոխարինուի անբարոյականութեամբ, մտաւորականութիւնը՝ տգիտութեամբ, համայնքային համերաշխութիւնը՝ հակամարտութեամբ: Մէկ խօսքով, անօթին պատրաստ է բնաջնջելու հայրենասիրական բոլոր սկզբունքներն ու մարդկային արժանապատուութիւնը կտոր մը հաց ապահովելու համար: Աւաղ, բայց իրաւունքն է, պիտի ապրի:

Ս.Կ.

20 Յունիս 1920-ին կը մկրտուի գիւղին ժողովրդապետութեան եկեղեցւոյ մէջ, ապա` 9 տարեկան հասակին մօտենալով սուրբ Սեղանին կը ստանայ առաջին սուրբ Հաղորդութիւնը, իսկ Դրոշմի խորհուրդը՝ 18 տարեկանին։ Դպրոցական երկրորդական բաժինը կ՚աւարտէ ու կ՚արձանագրուի Գրագովիոյ Ժակելլոն համալսարանը, ինչպէս նաեւ կը հետեւի թատրոնի դասընթացքներու։

Իսկ երբ նացիները կը գրաւեն շրջանը, տնօրէնութիւնը կը ստիպուի համալսարանը փակ պահել: Հետեւաբար, երիտասարդ Գարոլը կը ստիպուի աշխատանքի լծուիլ քիմիական ընկերութեան մը մէջ, որպէսզի կարենար ապրուստ մը ճարել, ինչպէս նաեւ խուսափիլ Գերմանիա տարագրուելէ։

1942-ին, իր մէջ կը զգայ քահանայական կոչումը, ու կը սկսի հետեւիլ Գրագովիայի գաղտնի ընծայարանի կազմաւորման դասընթացքին: Նոյն շրջանին կ’ըլլայ դարձեալ գաղտնօրէն գործող Ռաբսոտիք Թատրոնի գործիչներէն մէկը:

Համաշխարհային Բ. պատերազմի աւարտէն անմիջապէս ետք, ան կը շարունակէ իր ուսումը Գրագովիոյ մեծ ընծայարանէն, ինչպէս նաեւ Ժակէլլոնի համալսարանի աստուածաբանութեան կաճառէն ներս, մինչեւ քահանայական ձեռնադրութիւնը՝ 1 նոյեմբեր 1946-ին, ձեռամբ կարդինալ Ատամ Սթէֆան Սաբիեհայի:

Ապա նոյն կարդինալը զինք կ՚ուղարկէ Հռոմ, ուր կը շարունակէ իր դոկտորականը ֆրանսացի տոմինիկեան հայր Կարրիկու Լակրանժի հսկողութեան տակ: 1948-ին կը պաշտպանէ իր աւարտաճառը, նիւթ ունենալով սուրբ Յովհաննէս Խաչակրեցիի գործերուն մէջ «Հաւատքի Աստուածաբանութիւն»ը: Հռոմի մէջ, ուսումնական տարիներուն կը զբաղի նաեւ հովուական ծառայութիւններ մատուցելով Ֆրանսայի, Պելճիքայի եւ Հոլանտայի Լեհ գաղթականներու:

1948-ին կը վերադառնայ Լեհաստան եւ կը ստանձնէ Գրագովիոյ տարբեր ժողովրդապետութիւններու փոխանորդութեան պաշտօնը, եւ կը դառնայ ժառանգաւորներուն հոգեւոր վարիչ մինչեւ 1951, երբ կը վերսկսի իր փիլիսոփայական եւ աստուածաբանական ուսմանց: 1953-ին կը պաշտպանէ աւարտաճառ մը Լուպլինի Կաթողիկէ համալսարանին մէջ: Ապա, կը դառնայ դասախօս բարոյական աստուածաբանութեան եւ ընկերային բարոյագիտութեան Գրագովիոյ մեծ ընծայարանէն եւ Լուպլինի աստուածաբանական Կաճառէն ներս:

4 Յուլիս 1958-ին, Պիոս 12-րդ Քահանայապետը զինք կ՚անուանէ տիտղոսաւոր առաջնորդ Օմպիի եւ փոխանորդ Գրագովիոյ: 28 սեպտեմբերին կը ստանայ եպիսկոպոսական օծումը ձեռամբ արհիապատիւ Էօճէնիուս Պազիաքի, Գրագովիոյ Վավէլ մայր Տաճառին մէջ:

13 Յունուար 1964-ին, Պօղոս 6-րդ քահանայապետը զինք կ՚անուանէ Արքեպիսկոպոս Գրագովիոյ, շնորհելով անոր նաեւ Կարդինալական աստիճանը:

Իր բեղուն մասնակցութիւնը կը բերէ Վատիկանեան Տիեզերական Բ. Ժողովին (1962 – 1965), եւ ներդրում կ’ունենայ Ուրախութիւն եւ Յոյս (Gaudium et spes) սահմանադրութեան մշակումին ու անոր հրատարակութեան: Ինչպէս նաեւ ան կը մասնակցի Եպիսկոպոսական Սիւնհոդոսի բոլոր ժողովներուն:

1978-ին, կարդինալական ժողովի 2-րդ նիստին, ան կ՚ընտրուի Քահանայապետ` ստանալով Յովհաննէս Պօղոս Բ. անունը: 22 Հոկտեմբերին պաշտօնապէս սկիզբ կ՚առնէ անոր պաշտօնավարութիւնը որպէս 263-րդ յաջորդ Պետրոսի Աթոռին: Անոր պաշտօնաշրջանը, որ կը տեւէ 27 տարի, կը հանդիսանայ Եկեղեցւոյ պատմութեան ամէնէն երկարներէն մէկը:

Անոր քահանայապետութիւնը կը յատկանշուի հովուական բարձրորակ ոգեւորա-կանութեամբ իր ժողովուրդին եւ քոյր Եկեղեցիներուն հանդէպ, ինչպէս նաեւ յատուկ սիրով համայն մարդկութեան հանդէպ:

Քահանայապետական 27 տարիներու ընթացքին, Յովհաննէս Պօղոս Բ. Իտալիայէն դուրս 104 առաքելական ճամբորդութիւններ կատարեց, ինչպէս նաեւ 146 այցելութիւններ Իտալիոյ մէջ: Իսկ որպէս Հռոմի եպիսկոպոս, ան կարողացաւ այցելել իր թեմին պատկան 333 եկեղեցիներէն 317 ժողովրդապետութիւններ:

Իր նախորդներէն շատ աւելի հանդիպումներ ունեցաւ Աստուծոյ հօտին եւ զանազան ազգերու պատասխանատու անդամներու հետ: Իւրաքանչիւր շաբթուան չորեքշաբթի օրերու 1166 ունկնդրութիւններուն իրենց մասնակցութիւնը բերած են աւելի քան 17,600,000 ուխտաւորներ, առանց ունկնդրութիւնները եւ կրօնական արարողութիւնները, ու հազարաւոր հաւատացեալներու հետ ունեցած իր հանդիպումները Իտալիա եւ աշխարհի մէջ կատարած իր հովուական այցելութիւններու ընթացքին։ Բազմաթիւ են այն կառավարական անձնաւորութիւնները զորս ընդունած է ունկնդրութիւններու ընթացքին։

Երիտասարդներու հանդէպ իր ունեցած յատուկ սէրը զինք մղեց 1985 թուականին յայտարարելու Երիտասարդաց Համաշխարհային Օրերուը, որուն առաջին 19-ին ինք անձամբ նախագահեց ու մասնակցեցաւ, իր շուրջ հաւաքելով միլիոնաւոր ուխտաւոր երիտասարդ երիտասարդուհիներ։

Այնուամենայնիւ ան իր յատուկ ուշադրութեան առարկան դարձուց ընտանիքը, կազմակերպելով ընտանիքներու համաշխարհային հանդիպում մը 1994 թուականին։

Ան ջանք չխնայեց խաղաղութիւնը սփռելու ամենուրեք, եւ յաջող երկխօսական հանդիպումներ կատարեց հրեաներուն հետ եւ զիրենք հիւրընկալեց Ասսիզիի մէջ, միասնաբար աղօթելու խաղաղութեան դիտաւորութեան։

Իր օրով Եկեղեցին 2000 թուականին տօնեց երրորդ հազարամեակի յոբելինական տարին։ Այս առթիւ, ան ժողովուրդին յղեց Առաքելական Նամակ մը որուն մէջ հաւատացեալներուն ցոյց կու տար ապագայի ճանապարհը։

Ան ազդանշանը տուաւ Եկեղեցւոյ հոգեւոր վերանորոգութեան` յատկապէս հռչակելով երեք յատուկ տարիներ նուիրուած Փրկութեան, Մարիամ Աստուածածնին եւ Ս. Հաղորդութեան։

Մեծ կարեւորութիւն տալով նոր երանացումներու եւ սրբադասումներու, ան փորձեց յայտնաբերել նորանոր սրբակեաց անձերու կեանքի օրինակներ, որպէսզի քաջալերեր եւ օրինակ հանդիսանար ժամանակակից մարդկութեան։

Յովհաննէս Պօղոս Բ. նախագահեց 147 արարողութեանց, որոնց ընթացքին յայտարարեց նոր 1338 երանելիներ ու 482 սուրբեր։ Յատուկէն ան «Վարդապետ Եկեղեցւոյ» յայտարարեց Սրբուհի Թերեզա Մանկան Յիսուսի։ Ան ընդլայնեց նաեւ կարդինալական դասը 231 նոր անձնաւորութիւններով։ Յովհաննէս Պօղոս Բ. Քահանայապետը նախագահեց 15 եպիսկոպոսական սիւնհոդոսներու։

Իր շրջանին լոյս տեսած վաւերաթուղթերը կը հաշուեն 14 շրջաբերական նամակներ, 15 առաքելական յորդորներ, 11 առաքելական սահմանադրութիւններ եւ 45 առաքելական նամակներ։

Աւանդութեան հիման վրայ, ան հրատարակեց «Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Վարդապետութիւն» հատորը։ Նոյնպէս ան արդիականացուց Լատին եկեղեցւոյ, ինչպէս նաեւ Արեւելեան Եկեղեցիներու օրէնսդրութեան գիրքերուն մէջ տեղ գտած կանոնները։ Հիմնեց նաեւ նորանոր կազմակերպութիւններ ու կազմակերպեց Հռոմի թեմը (Curia Romana):

Որպէս աստուածաբանական գիտութեան դոկտոր, իր ստորագրութեամբ հրատարակեց հինգ գիրքեր 1994-2005 երկարող տարիներուն:

Յովհաննէս Պօղոս Բ. իր մահկանացուն կնքեց Վատիկանի մէջ, 2 Ապրիլ 2005ին, երեկոյեան ժամը 9։37ին։

Անոր յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցաւ 8 ապրիլ 2005ին։ Մինչ այդ, շուրջ երեք միլիոն անձ այցելեց սուրբ Պետրոսի Տաճառը անոր վերջին հրաժեշտը տալու համար։

Ապրիլի 28ին, նորընտիր Քահանայապետը՝ Բենեդիկտոս ԺԶ.`, հրամանագիրով մը արտօնեց անոր երանելիութեան դատին բացումը մահուան հինգերորդ տարելիցին։ Իսկ դատական աշխատանքները սկիզբ առին 28 Յունիսին Հռոմի թեմի ընդհանուր փոխանորդ Կարդինալ Գամիլլօ Րուինիի նախագահութեամբ։ 1 Մայիս 2011-ին, ան երանելի հռչակուեցաւ, Ս. Պետրոսի հրապարակը խճողած մէկ միլիոն հաւատացեալներու ներկայութեամբ: իսկ 27 ապրիլ 2014-ին, Ֆրանչիսկոս Քահանայապետը զինք հռչակեց սուրբ:

Անճելօ Ճիոզէբբէ եկեղեցական կեանքի հանդէպ յատուկ սէր կը ցուցաբերէ ու դպրոցական տարիները աւարտելէ ետք կը պատրաստուի մուտք գործել թեմական ընծայարանէն ներս։ Հոն կ՚աշակերտէ մի քանի վարդապետներու, եւ անոնցմէ կը սորվի իտալերէն եւ լատիներէն լեզուները, միաժամանակ հետեւելով Սելանա-ի հռչակաւոր վարժարանի յատուկ դասընթացքներուն: 7 նոյեմբեր 1892-ին պաշտօնապէս կը դառնայ Պերկամէի ընծայարանի աշակերտ: Առաջին շրջանը դժուար կը թուի իրեն որովհետեւ տակաւին չէր ամբողջացուցած պատրաստողական դասընթացքները, սակայն կարճ ժամանակ ետք ան կը սկսի փայլիլ դասերուն, ինչպէս նաեւ հոգեւոր կեանքին մէջ, այն աստիճան որ 14 տարեկան հասակին կ՚ընդունուի հետախուզական մարզէն ներս: Յուլիս 1900-ին աւարտելէ ետք աստուածաբանական գիտութեան երկրորդ տարին, ուսման յատուկ թոշակի մը ծրագրի միջոցաւ զինք կ՚ուղարկեն Հռոմի Ափոլլինարի ընծայարանը: Հակառակ բանակի ծառայութեան պատճառով մէկ տարի ուսման ընդհատումին, անոր կազմաւորման արդիւնքները ընծայարանէն ներս կը մնան պատուաբեր:

13 Յուլիս 1904-ին, 22 տարեկան երիտասարդ հասակին, կը ստանայ Աստուածաբանութեան Դոկտորականը: 10 Օգոստոս 1904-ին կը ձեռնադրուի քահանայ, ու իր անդրանիկ Սուրբ եւ Անմահ Պատարագը կը մատուցանէ Սուրբ Պետրոս տաճարին մէջ` վերանորոգելով իր անձին կատարեալ նուիրումը Քրիստոսի ու հաւատարմութիւնը Եկեղեցւոյ:

Կարճատեւ կեցութենէ մը ետք իր ծննդավայրը, կը նուիրուի կանոնական ուսման Հռոմի մէջ, որ կ՚ընդհատուի 1905-ի Փետրուար ամսուան ընթացքին, նշանակուած ըլլալով քարտուղար Պերկամի նորանշանակ առաջնորդ՝ Ճագոմո Ռատինի Թէտէսքիին: Տասը տարիներ անընդհատ կը ծառայէ անոր՝ որ հանրութեան կողմէ ճանչցուած էր որպէս աշխոյժ եւ նոր առաջադրանքներով հանդէս եկող առաջնորդ մը, որով կը փորձէր ներկայացնել իր թեմին միջոցաւ Իտալական Եկեղեցւոյ կեանքի նոր օրինակ մը:

Բացի քարտուղարական պաշտօնէն, ան կը վարէ զանազան ուրիշ պաշտօն-ծառայութիւններ: 1906-էն սկսեալ թեմի ընծայարանէն ներս կը դասաւանդէ Եկեղեցւոյ պատմութիւն, հայրաբանութիւն եւ ջատագովական, իսկ 1910-ին՝ հիմնական աստուածաբանութեան լրացուցիչ դասեր մինչեւ 1914, նոյն ատեն պահելով իրեն յանձնուած միւս պաշտօնները: Սոյն դասընթացքները կը մղեն զինք ա՛լ աւելի խորանալու շրջանի պատմութեան մէջ` ս. Գարլոյի Պէրկամէ շրջան Առաքելական Այցելութեան ընթացքին տեղի ունեցած իրադարձութիւններու հրատարակութեամբ, որուն վրայ երկար կ՚աշխատի մինչեւ իր Քահանայապետ ընտրութիւնը: Ան կը դառնայ նաեւ խմբագիր «Թեմական Կեանք»ը պարբերականին, ինչպէս նաեւ 1910-էն սկսեալ օգնական` Կաթողիկէ Կանանց Միութեան: Գերյարգելի Ռատինիի վաղահաս մահը պատճառ կը դառնայ վերջ տալու ժողովրդապետական կեանքի բացառիկ փորձառութեան, հակառակ զանազան տեսակի դժուարութիւններուն, ինչպէս իր դէմ կատարուած արդիականացման անարդար մեղադրանքը, այսուհանդերձ ապագայ Յովհաննէս 23-րդը կանչուած բոլոր պաշտօններուն մէջ ի մտի կը պահէ առաջին տարիներու ունեցած ժողովրդապետական փորձառութիւնը: Պատերազմի շրջանին ան կ՚անուանուի մատրանապետ ստանալով նաեւ զինուորական հիւանդանոցէն ներս յիսնապետի կարգը` հետեւելու համար Պերկամի զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ դարմանուուղ վիրաւորներուն, ուր ան կը գործէ հերոսաբար: 1918-ի Յուլիսին վեհանձնօրէն կ՚ընդունի ծառայել թոքախտէ տառապող զինուորներուն` գիտակցելով հանդերձ հիւանդութեան վարակիչ ըլլալը որով կը վտանգէ իր կեանքը:

1920 Դեկտեմբերին Քահանայապետը իրմէ կը խնդրէ Վատիկանի մէջ նախագահել Հաւատքի Տարածման յանձնաժողովին, երբ ինք կը ստանձնէր աշակերտներու Տան պատասխանատուութիւնը, ինչպէս նաեւ ընծայարանի հոգեւոր հօր պաշտօնը: Երկար վարանելէ ետք կ՚ընդունի ներկայ առաքելական կազմակերպութիւններուն հետ յարաբերութեանց այս փափուկ պաշտօնը: Կը ձեռնարկէ երկար ճամբորդութեան մը արտասահման համոզելու համար առաքելութեանց զօրակցող հաստատութիւնները գալու Հռոմ եւ այնտեղ մարդասիրական գործունէութեամբ զբաղելու, ինչպէս նաեւ կը դիմէ իտալական տարբեր թեմեր` օգնութիւններ ստանալու եւ անոնց յստակացնելու իր կատարած մարդասիրական աշխատանքին նպատակները:

1925 թուականին երբ կ՚ուղարկուի Պուլկարիա որպէս Առաքելական Այցելու կը սկսի իր դիւանագիտական գործունէութեան հանգրուանը ի սպաս Սուրբ Աթոռին մինչեւ 1952: 19 Մարտ 1925-ին եպիսկոպոս կ՚անուանուի ու կը վերադառնայ Պուլկարիա այնտեղ ծառայելու կաթողիկէ փոքրիկ հասարակութեան: Սահմանափակ շրջանի մը համար նախատեսուած այս ծառայութիւնը կը տեւէ տասը տարի, որուն ընթացքին գերպծ. Ռոնքալլի հիմերը կը նետէ Առաքելական Ներկայացուցչութեան մը, որուն առաջին ներկայացուցիչը ինք կը դառնայ 1931-ին: Ան կը յաջողի նաեւ վերակազմակերպել տեղւոյն Կաթողիկէ Եկեղեցին, կառավարութեան եւ պուլկարական Թագաւորական Տան հետ բարեկամական կապեր կը ստեղծէ, ինչպէս նաեւ առաջին միջ-եկեղեցական կապերը կը հաստատէ Պուլկարիոյ Առաքելական Եկեղեցւոյ հետ: 27 նոյեմբեր 1934-ին կը նշանակուի Առաքելական Պատուիրակ Թուրքիոյ եւ Յունաստանի որոնց հետ Վատիկան տակաւին դիւանական կապեր չէր հաստատած:

Յունաստանի մէջ Ռոնքալլիի աշխատանքը շօշափելի արդիւնք չի տար, մինչ Թուրքիոյ կառավարութեան հետ կապերը կ՚ամրապնդուին, որովհետեւ Վատիկանի ներկայացուցիչը լայնախոհ կը գտնուի Թուրքիոյ կա-ռավարութեան որդեգրած լայիքացման քաղաքականութեան վրայ հիմնուած միջոցառումներուն նկատմամբ: Շատ նրբութեամբ կը կազմակերպէ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքին հետ մի քանի հանդիպումներ, որոնք առաջիններն էին Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ հետ դարերու բաժանումէն ետք:

Համաշխարհային երկրորդ պատերազմին ընթացքին, շնորհիւ իր չէզոք կեցուածքին, կը յաջողի օգնութեան հասնիլ պատերազմին պատճառով շատ մը տառապեալներու:

Պիոս 12-րդ Քահանայապետը անձնական որոշումով մը զինք կը նշանակէ Փարիզի մէջ Պապական Նուիրակ: Սոյն պաշտօնը կը ստանձնէ 30 դեկտեմբեր 1944ին: Շնորհիւ իր մարդկային արժանիքներուն ու լայնախոհութեան կը յաջողի յաղթահարել բարդ կացութիւններն ու խոչընդոտները` որոնք կը դանդաղեցնէին իր գործունէութիւնները: Բարեկամական սերտ կապեր կը հաստատէ ֆրանսական կառավարութեան կարգ մը կարեւոր անդամներուն հետ եւ կը յայտնուի որքան լաւ հովիւ նոյնքան լաւ դիւանագէտ:

Իր մէջ վառ պահելով հնազանդութեան ուխտը, 5 մարտ 1953-ին կ՚ընդունի իր անուանումը Վենետիկի Պատրիարքական Աթոռին, Պիոս 12-րդին կողմէ նշանակուելէ ետք Կարդինալ: Ան բծախնդրօրէն յանձնառու կը մնայ իր պաշտօնին ու պարտականութեանց որպէս եպիսկոպոս, ի մէջ այլոց հովուական այցելութիւններ կատարելով ու աշխուժացնելով թեմական սիւնհոդոսը: Վենետիկի կրօնական պատմութիւնը իրեն կը թելադրէ հովուական նոր նախաձեռնութիւններ կատարել յատկապէս հաւատացեալները սուրբ Գիրքին մօտեցնելու ուղղութեամբ:

Ռոնքալլիի ընտրութիւնը որպէս Պիոս 12-րդ քահանայապետին յաջորդ, 28 հոկտեմբեր 1958-ին, 77 տարեկանին, շատերու կողմէ կը բացատրուի որպէս փոխանցման քահանայապետական շրջան մը: Սակայն, առաջին օրէն իսկ, Յովհաննէս 23-րդ կը ցուցաբերէ աշխատանքային ոճ մը, որ կը զգացնէ իր կեանքին փորձառութեան վրայ հիմնուած իր մարդկային ու քահանայական անհատականութիւնը: Որպէս Հռոմի եպիսկոպոս` ան կ’աշխատի հովուական դրոշմ մը տալ իր առաքելութեան: Թեմական կեանքի շահերէն մեկնած, ան կը կրկնապատկէ հաւատացեալներուն հետ իր հանդիպումները ժողովրդապետութիւններու, հիւանդանոցներու եւ բանտերու այցելութիւններով: Թեմական սիւնհոդոսի համախմբումին միջոցաւ կ՚ամրապնդէ թեմական հաստատութիւններուն աշխատանքին կանոնաւոր ընթացքը, շեշտելով Ընդհանուր Փոխանորդին պաշտօնին կարեւորութիւնը ժողովրդապետական կեանքի կարգաւորումին մէջ:

Յովհաննէս 23-րդէն մեզի մնացած ամենամեծ աւանդը Վատիկանեան Տիեզերական Բ. Ժողովն է, որուն բացումը կը յայտարարէ 25 Ապրիլ 1959-ին, Սուրբ Պետրոս Տաճարին մէջ: Այս ժողովը անձնական մտածումներու արդիւնք մըն էր, անշուշտ անհատական խորհրդակցութիւններ ունենալով ամենամօտիկ բարեկամներու հետ, ինչպէս նաեւ Պետական Քարտուղար Թարտինիի հետ: Բացման հանդիսութեան, 11 հոկտեմբեր 1962-ին, արտասանած իր խօսքին մէջ կը կարդանք հիմնական նպատակները. «Ժողովին նպատակը չէ նոր իրականութիւններ սահմանել, այլ աւանդական վարդապետութիւնը ներկայացնել արդի զգայնութիւններուն աւելի պատշաճեցուած ձեւով: Փորձելով եկեղեցական կեանքը այժմէականացնել, Յովհաննէս 23-րդը կը հրաւիրէ առանձնաշնորհելու ողորմութիւնն ու նոր աշխարհին հետ երկխօսութիւնը, փոխանակ դատապարտելու եւ ընդդիմանալու եկեղեցական առաքելութեան, արդիականացած գիտակցութեամբ որ կը շրջապատէ ամէն մարդ»:

Տիեզերական ժողովի բացման հանդիսութեան հրաւիրուած էին տարբեր քրիստոնէական դաւանանքներու ներկայացուցիչներ որպէսզի սկիզբ մը ըլլար նոր յարաբերութւիններու: Ժողովի առաջին մասի աւարտին կը յստականայ թէ Յովհաննէս 23-րդի փափաքն էր որ Տիեզերական Ժողովը իրապէս վճռորոշ ըլլայ: Ան յարգեց սոյն ժողովին ընթացքին տրուած բոլոր որոշումները:

1963 տարուան գարնան, ան կ՚արժանանայ խաղաղութիւնը խորհրդանշող «Պալզան»ի մրցանակին որպէս վկայութիւն խաղաղութեան ի նպաստ իր յանձնառութեան` զոր կ’արտայայտէր իր հրատարակած երկու շրջաբերական նամակներով` Mater et Magistra (Մայր եւ Ուսուցիչ) 1961ին, եւ Pacem in terris (Խաղաղութիւն երկրի վրայ) 1963ին, ինչպէս նաեւ ունեցած իր վճռական միջնորդութեամբ 1962-ի աշնան Քուպայի տագնապի ընթացքին:

Մահամերց Պապի մասին ցուցաբերուած անձկութիւնը եւ 3 յունիս 1963-ին անոր կորուստին ի լուր աշխարհի խոր վիշտը ցոյց կու տան անսահման յարգանքն ու հիացումը Յովհաննէս 23-րդին անձին հանդէպ:

Յովհաննէս 23-րդ Քահանայապետը որ ճանչցուեցաւ որպէս «Բարի Պապ», 3 Սեպտեմբեր 2000-ին, Յովհաննէս Պողոս Բ. Քահանայապետին հրամանագիրով կը հռչակուի անոր երանացումը, որ արդիւնքը կ’ըլլայ իտալացի մայրապետի մը` Քոյր Քադէրինա Քաբիթանիի հետ պատահած հրաշքին, որով ան ստամոքսի քաղցկեղի հիւանդութենէն կը բուժուի խնդրելէ ետք բարեխօսութիւնը «Բարի Պապ»-ին: 2001-ի Յունուարին անոր գերեզմանը կը բացուի, եւ կը գտնեն մարմինը մաքուր վիճակի մէջ. 27 Ապրիլ 2014-ին, Աստուածային Ողորմութեան տօնին, Ֆրանչեսկոս Քահանայապետը զինք սուրբ կը հռչակէ:

Ան նախ ժամանեց Գանատայի Թորոնթօ քաղաքը ուր ընդունուեցաւ տեղւոյն ժողովրդապետ գերյ. Եղիա ծ.վ. Գիրէջեանին կողմէ: Նոյն օրը, երեկոյեան տեղի ունեցաւ Մայրերու տօն եկեղեցւոյ սրահէն ներս, որուն ընթացքին գերյարգելի հայրը ներկաներուն ներկայացուց մեծաւոր հայրը ու անոր յատուկ բարի գալուստի խօսք մը ուղղեց, որուն յաջորդեց նաեւ յուշանուէրներու փոխանակում: Ապա, գերպծ. Գաբրիէլ շնորհակալական սրտի խօսք մը ուղղեց ժողովրդապետին որ 40 երկար տարիներէ աւելի կը ծառայէ սոյն ժողովրդապետութեան պատկան հօտին: Իր աշխատանքներով կառուցուած է Սբ. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին ու ամբողջ համալիրը: Անոր անձին մասին վկայելով, մեծաւորը անդրադարձաւ անոր՝ որպէս բարի հովիւի օրինակ: Տօնակատարութեան ներկայ էր նաեւ Զմմառու վանքի բարերար՝ Պրն. Լուի Աբիկեան:

Կիրակի, 11 մայիս 2014-ի առաւօտեան ժամը 11-ին նոյն եկեղեցւոյ մէջ սուրբ եւ անմահ պատարագ մատոյց եւ յաւուր պատշաճի պատգամը փոխանցեց գերպծ. Գաբրիէլ թ.ծ.վ. Մուրատեանը: Պատարագի ընթացքին, ժողովրդապետ գերյարգելին պաշտօնապէս ներկայացուց զինք ներկայ ժողովուրդին, որ Սբ. Պատարագի աւարտին առիթ ունեցաւ հանդիպելու եւ մօտէն ծանօթանալու գերապայծառ հօր եկեղեցւոյ սրահէն ներս:

Գերապայծառ Հայրը հովուական այցելութիւնը շարունակելով երեքշաբթի մայիս 13-ին ժամանեց Մոնթրէալ քաղաքը: Տեղւոյն ժողովրդապետ՝ միաբան՝ գերյ. Հ. Գէորգ ծ.վ. Զապպարեան զինք դիմաւորեց ու հիւրընկալեց Մոնթրէալի Նարեկի Տիրամօր ժողովրդապետութենէն ներս: Մեծաւոր հայրն ու տեղւոյն ժողովրդապետը միասնաբար մտերմիկ զրոյց մը ունեցան, որուն ընթացքին մեծաւորը յատուկէն հետաքրքրուեցաւ անոր առողջութեան վիճակով ու անոր առաքելութեան մասին: Յաջորդ առաւօտ, ան այցելութիւն մը տալէ ետք Հայ Կաթողիկէ Նարեկ վարժարանը, հանդիպում ունեցաւ վարժարանի տնօրէն՝ Զմմառու միաբան հ. Պօղոս Գազանճեանին, ինչպէս նաեւ հայր Անտոն վրդ. Շատարեւեանին հետ:

Մեծաւոր գերապայծառը այցելելէ ետք Գանատաի բոլոր միաբան հայրերը, հրաժեշտ տուաւ բոլորին ու անցաւ դէպի Միացեալ Նահանգներ:

Միացեալ Նահանգներու մէջ առաջին կայքը եղաւ Ֆիլատելֆիա քաղաքը, ուր զինք դիմաւորեց տեղւոյն ժողովրդապետ հ. Միքայէլ վրդ. Պասալէ, 22 մայիս 2014ին: Գերապայծառը մօտէն տեսաւ վարդապետին զանազան գործունէութիւնները սոյն ժողովրդապետութենէն ներս: Ան նաեւ մօտէն հետաքրքրուեցաւ անոր դիմագրաւած դժուարութիւններով ու արձանագրած յաջողութիւններով: Հոն մատոյց սուրբ եւ անմահ Պատարագ, որուն ընթացքին ժողովրդապետը ներկայ հաւատացեալներուն ներկայացուց գերապայծառ հայրը, որ հաւատացեալներուն հետ մտերմիկ հանդիպում մը ունեցաւ պատարագի աւարտին եկեղեցւոյ դահլիճէն ներս:

Գերպծ. Գաբրիէլ Մուրատեան 24 մայիս 2014ին իր հովուական այցելութիւնը շարունակելով ժամանեց Նիւ Ճըրսի քաղաքը, ուր զինք դիմաւորեց Մ.Նահանգներու եւ Գանատայի առաջնորդ Արհի. Տ. Միքայէլ եպս. Մուրատեանը: Հոն նաեւ առիթը ունեցաւ հանդիպելու տեղւոյն ժողովրդապետ՝ Գէորգ վրդ. Գալուստեանին, որ թեմական վարդապետ է:

24 մայիս 2014-ին գերապայծառը ժամանեց Լոս Անճելոս քաղաքը: Զինք դիմաւորելու եկած էր տեղւոյն ժողովրդապետ՝ հ. Անտոն վրդ. Նորատունկեանը: Կիրակի առաւօտ, գերապայծառը սուրբ եւ անմահ պատարագ մատուցանեց տեղւոյն Նարեկի Տիրամօր եկեղեցիէն ներս: Ժողովրդապետը բարի գալուստի իր խօսքը փոխանցեց եւ հաւատացեալներուն ծանօթացուց մեծաւոր գերապայծառը, որ փոխանցեց յաւուր պատշաճի իր պատգամը, ու բարձր գնահատեց հայր Անտոն Նորատունկեանի աշխատասիրութիւնը այս լայնածաւալ ժողովրդապետութենէն ներս: Պատարագի աւարտին, ան դարձեալ հանդիպեցաւ ներկայ հաւատացեալներուն հետ:

Նոյն վայրին մէջ, գերապայծառը դարձեալ հանդիպեցաւ Առաջնորդ Հօր հետ, իսկ 28 մայիսին տեսակցեցաւ հայր Անտոն վրդ. Սարոյեանի հետ: 29 մայիսին, գերապայծառը յատուկ հանդիպում մը ունեցաւ հանգիստի կոչուած միաբան՝ հ. Անտոն Փանոսեանին հետ, որ նախկին ժողովրդապետն էր Թագուհի նահատակաց Լոս Անճելոսի կեդրոնի Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ: 30 մայիսին, գերապայծառը այցելութիւն տուաւ նաեւ Ամերիկայի թեմի վարդապետ՝ հ. Արմենակ Պետրոսեանին որ այժմ կը գործէ որպէս ժողովրդապետ սոյն եկեղեցւոյ: Ապա, ան այցելեց տեղւոյն Անարատ Յղութեան հայ քոյրերու վարժարանը եւ մօտէն ծանօթացաւ անոնց գործունէութիւններուն: Այսպէս, գերապայծառ Գաբրիէլ Մուրատեան վերջ տուաւ նաեւ Միացեալ Նահանգներ իր հովուական այցելութեան:

Ապա, անցնելով դէպի Եւրոպա, Զմմառու մեծաւոր հայրը 30 մայիսին ժամանեց Ֆրանսայի մայրաքաղաքը՝ Փարիզ, ուր դիմաւորուեցաւ Փարիզի սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ ժոովրդապետ գերյ. Հ. Գէորգ ծ.վ. Ասատուրեանին կողմէ, որ հիւրընկալեց զինք նաեւ իր ժողովրդապետութեան յարկերուն ներքեւ:

1 Յունիսին գերապայծառը պաշտօնական այցելութեամբ ժամանեց առաջնորդարան հանդիպում ունենալու Փարիզի եւ արեւմտեան Եւրոպայի առաջնորդ Արհի. Յովհաննէս եպս. Թէյրուզեաննի հետ: Հոն նաեւ տեսակցեցաւ սոյն թեմի վաստակաւոր առաջնորդ Գրիգոր եպս. Կապրոյեանի հետ: Նոյն երեկոյ, տեղւոյն առաջնորդը մեծաւորին ի պատիւ ընթրիք մը սարքեց ներկայութեամբ նաեւ Կապրոյեան գերա-պայծառին, ինչպէս նաեւ Մանուէլ եպս. Պաթագեանին որ նոյն թուականին կը գտնուէր Փարիզ:

9 Յունիսին գերապայծառ Գաբրիէլ Մուրատեան հասաւ Լիոն, ուր տեսակցութիւններ ունեցաւ գերպծ. Յովսէփ թ.ծ.վ. Քելեկեանին եւ Սան Շամոնի ժողովրդապետ՝ հ. Անդրանիկ վրդ. Ադամեանին հետ: Ապա, զինք տեսնելու եկաւ Վալանսի մէջ գործող հ. Նարեկ Նամօ, որուն ընկերակցութեամբ գերապայծառը այցելեց Վալանսի նախկին հովիւ՝ տարեց միաբան՝ գերյ. Յովհաննէս ծ.վ. Սէֆէրեանին, որ հանգստեան կոչուած է: Սոյն այցելութիւնը դրական ազդեցութիւն թողուց վարդապետին վրայ որ սրտի մեծ ուրախութեամբ եւ գոհունակութեամբ ընդունեց իր միաբանութեան ընդհանուր փոխանորդը: Անոնք միասնաբար ունեցան մտերմիկ հանդիպում մը: Ապա, գերապայծառը վերադարձաւ Փարիզ:

Սոյն ճամբորդութեան ամբողջ տեւողութեան մեծաւոր գերապայծառը հանդիպեցաւ յատուկէն վերոյիշեալ թեմերէն ներս առաքեալ միաբաններուն: Անոնց հետ բաժնեց իրենց ամենօրեայ դժուարութիւններն ու մտահոգութիւնները, ինչպէս նաեւ քաջալերեց եւ խնդակցեցաւ անոնց արձանագրած նուաճումներուն: Հանդիպումներուն ընթացքին, մեծաւորը դարձեալ հրաւիրեց զանոնք Զմմառու մայրավանք իրենց մասնակցութիւնը բերելու օգոստոս 2014-ին տեղի ունենալիք միաբանական հանդիպումին:

10 Յունիս 2014-ի երեկոյեան, Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութեան եւ Պէյրութի թեմի Պատրիարքական Փոխանորդ՝ գերպծ. Գաբրիէլ թ.ծ.վ. Մուրատեան վերադարձաւ իր նստավայրը՝ Զմմառու մայրավանք, շարունակելու համար միաբանական հանդիպումին նախապատրաստական աշխատանքները:

Զմմառու Տիրամօր մայրական հոգածութիւնը, ինչպէս նաեւ երանելի Իգնատիոս Մալոյեանի բարեխօսութիւնները անպակաս էին բոլոր հանդիպումներուն ընթացքին, որոնք առիթներ եղան անկեղծօրէն հարցերը քննարկելու եւ միասնաբար մտածելու անոնց լաւագոյն լուծումներու մասին:

Ամենաբարին Աստուծոյ շնորհքները անպակաս ըլլան իւրաքանչիւր առաքեալի մտքին ու սրտին մէջ, իմաստութեամբ եւ խոհեմութեամբ առաջնորդելու Հայ Կաթողիկէ նուիրապետութեան հօտը:

Վեհափառ Հայրապետին ընկերակցած էին գերաշնորհ տէր Կոմիտաս արք. Օհանեան, Օշական արքեպիսկոպոս Չօլոյեան, Սեպուհ արք. Սարգիսեան, Մուշեղ արք. Մարտիրոսեան, Նարեկ արք. Ալեէմէզեան, Խորէն եպիսկ. Տողրամաճեան, Շահան արք. Սարգիսեան, Բաբգէն եպիսկ. Չարեան, Շահէ եպիսկ.Փանոսեան եւ հոգեշնորհ տէր Մեսրոպ վրդ. Սարգիսեան։

Մինչեւ ժամանումը Վեհափառ Հայրապետին, Լեւոնեան քահանայապետական հայ վարժարանի փոխ տեսուչ հայր Գրիգոր վրդ. Պատիշահ՝ զանազան գաղութներէն ժամանած շուրջ 80 ազգայիններու եւ բարերարներու պատուիրակութեան ներկայացուց սուրբ Նիկողայոս Դոլենդինացիի նուիրուած 1606-ին կառուցուած եկեղեցւոյ պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ անոր զանազան մասերը:

Վեհափառ Հայրապետը եկեղեցի մուտք գործեց «Հրաշափառ» շարականի երգեցողութեամբ ու նախագահեց այս այցելութեան առթիւ վարժարանին կողմէ պատրաստուած միասնական աղօթքին: Սոյն աղօթքին մասնակցեցան նաեւ միջ-եկեղեցական ու միջ-կրօնական յարաբերութեանց ընդհանուր քարտուղար՝ Պրայըն եպիսկոպոս Ֆարել, գերյարգելի Անտրէա Փալմիերի եւ սոյն ժողովին արեւելեան եկեղեցիներու պատասխանատու հայր Գաբրիէլ Քուիք:

Աղօթքի վերջաւորութեան, Լեւոնեան քահանայապետական հայ վարժարանի մեծաւոր հայր՝ Գէորգ թ. ծ. վ. Նորատունկեան իր գորովագին ողջոյնի խօսքը ուղղեց Վեհափառ հայրապետին եւ ներկաներուն: Մեծաւոր հօր խօսքէն ետք, Արամ Ա. Կաթողիկոս, իր սրտագին մաղթանքը եւ երախտագիտութիւնը յայտնեց վարժարանի տեսչութեան ու ժառանգաւորներուն այդ ջերմ ընդունելութեան համար:

Վերջին օրհնութենէն ետք, Վեհափառը, վարժարանի ոսկեմատեանին մէջ անմահացուց իր այցելութիւնը հետեւեալ տողերով. «Թող Աստուած այս հոգեւոր տունը պահէ միշտ անսասան իր առաքելութեան ճամբուն վրայ»:

Արարողութենէն ետք, Արամ Ա. վեհափառը եւ իրեն ընկերակցող սրբազան հայրերը տեսչութեան կողմէ հրաւիրուեցան վարժարանի մէջ պատրաստուած ագապին:

«Սիրեցեալ եղբայր ի Քրիստոս,

Վատիկան կատարած Մեր եռօրեայ այցելութենէն Անթիլիաս վերադարձին, հոգեկան գոհունակութեամբ Ձերդ Ամենապատուութեան կ՚ուղղենք Մեր այս գիրը, Ձեզի հետ բաժնելու Մեր ուրախութիւնը՝ Հռոմի մէջ Լեւոնեան վարժարան տուած այցելութեան առթիւ:

Այսու գրով կ՚ուզենք Մեր շնորհակալութիւնը արձանագրել Գերապատիւ Հայր Գէորգ Նորատունկեանի ջերմ ընդունելութեան, եւ Մեզի ի պատիւ տրուած ճաշկերոյթին համար, որուն մասնակից դարձան նաեւ Մեզի ընկերակցող պատուիրակութեան հոգեւորական անդամները: Արդարեւ, Մեր խօսքին մէջ բարձր գնահատեցինք Լեւոնեան վարժարանին կարեւոր դերը Սփիւռքի մեր ժողովուրդի կեանքէն ներս: Նաեւ շեշտեցինք մեր ազգը բաղկացնող երեք յարանուանութիւններու համագործակցութեան կարեւորութիւնը՝ ի խնդիր մեր հայրենիքի ու Սփիւռքի առաւել հզօրացման ու ազգային արժէքներու առողջ պահպանման:

Այս առիթով Ձերդ Ամենապատուութեան կը մաղթենք քաջառողջ եւ երկար գահակալութիւն: Կը հայցենք Ամենաբարին Աստուծմէ, որ Իր հովանին անպակաս ընէ մեր ժողովուրդի զաւակներուն վրայէն, ի Հայաստան եւ ի սփիւռս աշխարհի»:

Անթլիաս, 10 յունիս 2014»:

1973-ին՝ իմաստասիրութեան դոկտորական աւարտաճառը պաշտպանած է Պոլսոյ պետական համալսարանին մէջ, նիւթ ունենալով «Օգոստինոսի ճանաչողական դրութեան մէջ ներգոյութեան սկզբունքը եւ ենթակայի ինքնաճանաչումը»:

1974-ին՝ հաստատուած է Վենետիկ, Մխիթարեան վանքին մէջ՝ «Սուրբ Ղազար», ստանձնելով «Հայ Ընտանիք» պարբերաթերթի խմբագրապետի եւ «Բազմավէպ» հայագիտական հանդէսին փոխ-խմբագրապետի պաշտօնները: Վերջինիս խմբագրութիւնը վարած է 1980-1985: 1974-1981 վարած է «Սուրբ Ղազարու» հայկական ճեմարանի գիտական քարտուղարի պաշտօնը, իսկ 1982-85 եղած է Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանի տնօրէն, ուր 1984-85 օգոստոսին կազմակերպած է հայ լեզուի եւ մշակոյթի ամառնային խտացեալ առաջին դասընթացքը:

1976-ին՝ նշանակուած է Վենետիկի Պետական համալսարանի հայ լեզուի եւ գրականութեան առաջին դասախօս: Այս դասընթացքը 1983-ին կը վերածուի ամպիոնի:

1976-ին՝ սկսած է գործակցիլ հայ արուեստի յայտնի մասնագէտ փրոֆ. Ադրիանօ Ալբակօ Նովելլոյին հետ կազմակերպելով Միլանոյի հայ մշակոյթի ուսումնասիրութեան եւ վաւերագրութեան կեդրոնը, որու մնայուն աշխատակիցը եղած է մինչեւ 1991:

1988-էն մինչեւ այսօր կը դասաւանդէ հայ եկեղեցական գիտութիւններ, ինչպէս պատմութիւն եւ աստուածաբանութիւն, քահանայապետական արեւելեան հաստատութեան մէջ:

1982-1990 եղած է վարչական անդամ Հայագիտական Ուսմանց Միջազգային Ընկերակցութեան (AIEA): 1986-ին՝ հիմնած է Վենետիկի համալսարանի հայ լեզուի եւ մշակոյթի ամառնային խտացեալ դասընթացքը, որ մինչեւ օրս կը շարունակուի:

Այս դասընթացքին զուգահեռ լոյս ընծայած է 1993-ին աւելի քան 25 հոգինոց անձնակազմի մը աշխատակցութեամբ «Հայերէն Խօսինք» տեսերիզ մը:

Վաստակաւոր վարիչ է Քա Ֆոսքարի համալսարանի հայագիտական ամպիոնին:
1988-1992՝ այցելու դասախօս եղած է Քալիֆորնիոյ ԼաՎերն համալսարանի Ամերիկեան Հայկական Միջազգային ուսումնարանին մէջ:

1986-ին՝ հիմնած է Պո-Արաքս Մշակութային Ընկերակցութիւնը, իսկ 1990-ին հիմնադիրներէն եղած է Իտալիարմենիա ընկերակցութեան:

1992-ին՝ հեռակայ անդամ կը նշանակուի գիտութիւններու, արուեստներու եւ գրականութեան Վենետեան հաստատութեան:

1993-էն ի վեր, մաս կը կազմէ Վենետիկի լատին պատրիարքութեան թեմի կղերին:
1994-ին՝ անդամ կը դառնայ Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիային:

Արհիապատիւ Լեւոն արք. Զէքիեան խմբագրած է երեսուն հատորներ, հեղինակ է աւելի քան երկու հարիւր գիտական յօդուածներու եւ տասներեք մենագրութիւններու:

Կազմակերպչական այլ աշխատանքներէն, կարելի է յիշել Հայ Շարժանկարի Փառատօնը, Վենետիկ 1983-ին, 1988-ին՝ Հայ Արուեստի Միջազգային Ե. Գիտաժողովը, Իտալիա, 1990-ին՝ ցուցահանդէս «Հայերը Իտալիոյ մէջ», 2011-ին՝ երկու գործընկերներու հետ, ցուցահանդէս «Հայաստան՝ Քաղաքակրթութեան Դրոշմներ» Հայ տպագրութեան Ե. դարադարձին առթիւ:

Կը տիրապետէ հայերէնի (աշխարհաբար եւ գրաբար), թրքերէնի, իտալերէնի, ֆրանսերէնի, գերմաներէնի, անգլերէնի, լատիներէնի, դասական յունարէնի եւ եբրայերէնի (տարրական):

21 մայիս 2014-ին՝ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը կ՚անուանէ զինք Առաքելական Կառավարիչ Պոլսոյ Հայ Կաթողիկէ Արքեպիսկոպոսական Աթոռին, շնորհելով անոր Արքեպիսկոպոսի աստիճանը, որպէս տիտղոսաւոր Ամիդայի Հայոց:

«Թողոչ մէկը մտածէ թէ – ըսաւ ան – Մեծ Եղեռնի հարիւրամեակը մեր դատի սահմանագիծն է…։ Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակին մենք ներկայանալու ենք նորացուած նպատակադրումներով եւ մեր առջեւ դրուած համահայկական նոր օրակարգով, առաւել հզօր պետականութիւն եւ առաւել համախմբուած սփիւռք ունենալու մեր ծրագրերով։ Հարիւրամեակով մենք ազդարարելու ենք յանուն արդարութեան վերականգնման պայքարի նոր փուլ մը»։ Նախ. Սարգսեան շատ յստակօրէն հասկցուց որ պայքարը պիտի չդադրի մինչեւոր Թուրքիա գիտակցի թէ օսմանեան կայսրութեան յանցակիցը չդառնալու համար պատմութեան հետ առերեսումը եւ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումն ու դատապարտումը այլընտրանք չունին։

Հայաստանի նախագահին ելոյթը՝ 100-րդ տարելիցի սեմինհամայն հայութեան ներկայացուցիչները համախմբող աննախընթաց լսարանի մը դիմաց,իր յստակ առաջարկներով ու առաջադրանքներով, ամբոխներ խանդավառելու սահմանուած սոսկ հռետորաբանութիւնչէր, այլ հայկական պահանջատիրութեան պայքարի նոր փուլին ազդանշանը՝ բոլո՛ր ճակատներուն եւ հարթակներուն վրայ, ներքինու միջազգային։ Ան յստակ յղում մըն էր էրտողանեան Թուրքիոյ,պատասխան մը՝ թրքական իբրեւ թէ «բարիկամեցողական» առաջարկներուն,քօղազերծումն էր միջազգային հասարակութեան «բարի կամեցողութեան տէր» եւ «վշտակից մարդ»ու դիմակով ներկայանալու թրքական կեղծաւորութեան։ Հրաւէր մը Հայոց ցեղասպանութեան ժառանգորդ թրքական պետութեան առերեսուելու Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան, ճշմարտութեանհետ։ Հրաւէր մը թրքական իշխանութիւններուն՝ ճշմարտութիւնը փոխանակ արխիւներու մէջ փնտռելու ժամավաճառութեան, «առերեսուելու Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան խօսուն վկայութիւններուն հետ» մտնելով աշխարհասփիւռ ոեւէ հայ ընտանիքիտունէններս եւ հարց տալու թէ «ի՞նչ է ձեր նախնիներուն այստեղ յայտնուելուն պատճառը», եւ ապա Ապրիլի 24-ին գալու Ծիծեռնակաբերդ՝ հասկնալու համար այդ օրուան խորհուրդը իւրաքանչիւր հայու համար։

Գնդակը Էրտողանի բերդէն ներս ուղարկելու Սերժ Սարգսեանի հարուածը իր ամբողջ ուժգնութիւնը ստացաւ Թուրքիոյ նախագահը ¥ովոր ալ ըլլայ ան յառաջիկայ ընտրութիւններու արդիւնքով¤ 2015-ի Ապրիլին Հայաստան այցելելու հրաւէրով՝ առերեսուելու համար Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան խօսուն վկայութիւններուն հետ։ Միջազգային իրաւարարները վստահաբար Հայաստանին ի նպաստ կէտ մը արձանագրեցին այս չսպասուած հրաւէրով, որուն Անգարայի պատասխանին ուշացումը թրքական դիւանագիտութեան շփոթահարութեան հետեւանքը կրնայ ըլլալ՝ եթէ նկատի ունենանք որ Տաւուտօղլուիիսկ խոստովանութեամբ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումին դէմ աշխատանքի լծուած են «դիւանագիտութենէն մինչեւ իրաւական, հասարակականէն մինչեւ գիտական ոլորտներունմէջ եւ թրքական սփիւռքի մասնակցութեամբ» եւ Էրտողանի ապրիլի 23-ի ուղերձը «այդ թրքական ամբողջական ռազմավարութեան մաս կը կազմէր»։ Իր այս խոստովանութեամբ, Տաւուտօղլուն անգամ մը եւս հաստատեց որ «20-րդ դարասկիզբին իրենց կեանքերը կորսնցուցած հայերու թոռներուն ցաւակցութիւն յայտնելով»՝ զոհն ու դահիճը եւ ընդհանրապէս պատերազմի կորուստները հաւասարեցնելու Էրտողանի փորձը իրականութեան մէջ ցեղասպանութեան իրողութիւնըժխտելու եւ չքմեղանալու նորովի փորձ մըն է։

Մինչեւ 2015-ի Ապրիլ, նման փորձերու շարքը հաւանաբար պիտի երկարի։ Մինչ այդ, զանոնք դիմագրաւելու, չէզոքացնելու, անոնց հակազդելու եւ միջազգային հանրային կարծիքը իրազեկելու պատրաստ գտնուելուկոչ մըն էր նախ. Սարգսեանինխօսքը ուղղուած իւրաքանչիւր հայու։ «Իւրաքանչիւրս պէտք է ունենանք մեր պատասխանատուութեան զգացումն ու չափաբաժինը հարիւրամեակին առիթով կազմակերպուելիք միջոցառումներուն յաջող անցկացումին եւ միջազգային իրազեկման նոր մակարդակ ապահովելու համար»։ Այս ուղղութեամբ ան խիստ կարեւորեց լոպպիիստական եւ իրազեկման կառոյցներուն դերը։ Այդ կարեւորութեան գիտակցութեամբ եւ համապատասխան զգօնութեամբ եւ աշխուժութեամբգործելու կոչուած են զանգուածային լրատուամիջոցները, եւ մանաւանդ անոնք որոնք օտար լսարաններէ ներս թափանցելու հնարաւորութիւնը ունին։ Եւ քիչ չէ անոնց թիւնու հեղինակութիւնը։

ՍԱՐԳԻՍ ՆԱՃԱՐԵԱՆ

Ինչպէս նախորդ թիւին մէջ տեսանք եւ լսեցինք Յովսիա թագաւորին խօսքը երբ կ՛ըսէր` «երբ հասնիս եկեղեցւոյ դռան առջեւ, նախքան մտնելդ, հետեւեալ հարցումը ուղղէ՛ դուն քու անձիդ. ԵՍ ՈՐՈ՞Ւ ՔՈՎ ԵԿԱԾ ԵՄ»: Ահաւասիկ այսօր ալ նոյնպէս, մեր հետ ունենալով Հին Կտակարանի նշանաւորագոյն թագաւորներէն մին՝ Յովսիա թագաւորը, պիտի փորձենք կարելի եղածին չափ օգտուիլ անոր ժամանակաւոր ներկայութենէն մեր հետ՝ սկիզբ տալով Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Սուրբ եւ Անմահ Պատարագի այժմու աչքերով դիտուած միայն ու միայն հոգեւոր վերլուծում – մտածականի մը, նպատակ ունենալով ամէն մէկ Հայ հաւատացեալի սրբութիւնն ու յառաջդիմութիւնը իր հոգեւոր կեանքին մէջ: Այս բոլորը` անշուշտ ի մտի ունենալով Անձեւացին, Լամբրոնացին եւ Օձնեցին եւ խոնարհելով անոնց մեծութեանը առջեւ եւ ընդունելով իմ անձիս խեղճութիւնն ու անկարող եւ սահմանափակ վիճակը՝ այսպիսի անձնաւորութիւններուն եւ անոնց գործերուն դիմաց:

Ես. Տէր արքայ, վստահ եմ որ տակաւին շատ բաներ ունիք մեզի ըսելու եւ փոխանցելու: Արդեօք կարելի՞ է մեզի բացատրել 131-րդ սաղմոսին պարունակութիւնը, իմաստն ու անոր կարեւորութիւնը՝ յատկապէս այն ինչ որ կը վերաբերի զգեստաւորման արարողութեանը:

Դուն. Այո, տէր արքայ, արդեօք ի՞նչ կը պատահի աւանդատան մէջ նախքան Սուրբ Պատարագի խորհուրդը սկսիլը:

Յովսիա Թագաւոր. Սիրելիներս, այս սաղմոսը ինծի համար կարեւորագոյն սաղմոսներէն մին է, որովհետեւ բխած է սրտէս եւ գրուած՝ իմ արցունքներովս: Այս սաղմոսը արտասանեցի երբ օտար թագաւորութիւններ կը պատրաստուէին քանդել պատմական Երուսաղէմն ու անոր սուրբ քաղաքը: Այս սաղմոսը արտասանեցի որպէսզի կարողանայի բոլոր քահանաներուն եւ Աստուծոյ ընտրեալ ժողովուրդին կոչ ուղղել որպէսզի դարձի գան իրենց մեղքերէն, եւ զղջալով՝ կրկին դառնան իրենց Երկնաւոր Հօր Սուրբ եւ Հզօր բազուկներուն ներքեւ: Եւ վերջապէս, այս սաղմոսը արտասանեցի որպէսզի կարողանայի շարժել Աստուածային մեծ գութը եւ կանչել Անոր ողորմութիւնն ու Հայրական գուրգուրանքը: Միթէ կա՞յ Աստուծոյ նման մէկը որպէսզի մարդս թէ՛ իր նեղութեան եւ թէ ալ իր ուրախութեանը պահուն իր ամբողջական վստահութիւնը Անոր վրայ դնէ:

Ահա թէ ինչ կ՛ըսէ սաղմոսը:

«Քու քահանաներդ արդարութիւն թող հագնին, եւ քու սուրբերդ ցնծալով թող ցնծան»:

Եղբայր Խաչիկ, երբ ապագային Սուրբ խորան բարձրանաս յիշէ՛ որ Սուրբ Պատարագի զգեստը պարզապէս նշան մըն է այդ ճշմարիտ արդարութեանը՝ զոր կարելի է ընդունիլ միայն ու միայն երկինքէն եւ հանապազօրեայ խնդրանքով ու անվերջ աշխատանքով:

Սիրելի եղբայր Խաչիկ, երբ դուն միշտ հագած ես եւ կամ միշտ կը փորձես հագած մնալ արդարութեան զգեստը, յիշէ որ շատ շատեր քեզի նայելով պիտի սիրահարին այդ արդարութեան՝ ճշմարիտ արդարութեան զգեստին, եւ այդ պահին է որ պիտի իրականանայ այն խօսքը ուր կ՛ըսուի թէ մեզի կը մնայ սերմը ցանել, իսկ ջրելն ու խնամք տանիլը՝ միայն Աստուծոյ վերապահուած է:

Դուն. Իսկ մեր դերը ի՞նչ է այստեղ.

Շատ սիրեցեալ հաւատացեալ որդիներս, դուք ալ չմոռնաք ձեր պատարագիչ եղբօրը ինչպէս նաեւ դուք ձեր անձերուն համար աղօթելու, որովհետեւ փոխադարձ աղօթքը շատ մեծ հրաշքներ եւ հոգեւոր բժշկութիւններ կարող է գործել:

Ով Տէր, յիշէ՛ Դաւիթը եւ անոր բոլոր խոնարհութիւնը:

Խոնարհութիւն: Ահաւասիկ բառ մը զոր մինչեւ այսօր աշխարհը կարող չէ հասկնալ: Վա՛յ քեզի եղբայր Խաչիկ երբ ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ բառը մեկնաբանես որպէս տկարութիւն: Այն ինչ որ մարդս տկար կը դատէ եւ կամ խեղճ, Քրիստոս զայն կը նկատէ որպէս մեծութիւն եւ սրբութեան ձգտումի նշան: Յիշէ՛ նաեւ ով մարդ արարած, թէ ինչ որ ալ ընես եւ ինչ շնորհք եւ կամ ձիրք ալ ունենաս, այդ բոլորը կը պարտիս ՄԷ՛Կ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵՒ ՄԷԿ ՀՕՐ ՈՐ ԿԸ ԲՆԱԿԻ ԵՐԿԻՆՔՆԵՐՈՒ ԵՒ ՍՐՏԵՐՈՒ ՄԷՋ: Կը յիշե՞ս որ օր մը դուն հող էիր եւ հող պիտի մնայիր եթէ Քրիստոս քու սիրոյթ եւ փրկութեանդ համար չխաչուէր ու չմեռներ: Պահ մը սենեակ մտի՛ր եւ դուն քեզ հետեւեալ հարցումը ուղղէ. Ո՞Վ ԵՄ ԵՍ ԱՌԱՆՑ ՔՐԻՍՏՈՍԻ:

Իսկ դո՛ւք, շատ սիրեցեալ հաւատացեալ որդիներս, երբ կը պատրաստուիք Սուրբ Պատարագի խորհուրդին մասնակցելու, չմոռնաք ձեր հետ բերելու տունէն ձեր պարզ հոգիներն ու սիրտերը, որովհետեւ Քրիստոս ձեզմէ պիտի չխնդրէ ճառեր պատրաստել եւ կամ բանաստեղծութիւններ ասմունքել որպէսզի Ան ձեզ ընդունի: Բաւարար է միայն ձեր խոնարհ սրտերով եւ հոգիներով իրեն նայիք ու ներկայանաք, եւ վստահ եղէք որ Ան ձեզի շատ շուտով պիտի հասնի եւ ձեր յոգնած եւ յուսահատ հոգիներուն մէջ՝ պիտի դնէ յաւիտենական ջուրն ու խաղաղութիւնը:

***

«Թէ ինչպէս երդուընցաւ եւ ուխտեց Յակոբի Աստուծոյն ըսելով, թէ իմ տունէս ներս պիտի չմտնեմ եւ պիտի չելլեմ իմ անկողինիս մահիճին վրայ: Թէ իմ աչքերուս քուն՝ եւ արտեւանուքներուս նիրհ՝ եւ մարմնոյս հանգիստ պիտի չտամ, մինչեւ որ Յակոբին Տիրոջ Աստուծոյն բնակարանին մէջ տեղ գտնեմ:Ահաւասիկ անոր մասին լսեցինք Եփրաթայի մէջ, եւ զայն գտանք մայրիներու դաշտին մէջ»:

Ամէն մարդ արարած, իր աշխատանքային օրուայ աւարտին, կ՛ուզէ իր ձեւով հանգչիլ եւ կամ զուարճանալ: Կան մարդիկ որոնք կը սիրեն բարեկամներով զբաղիլ, իսկ ուրիշներ` այցելել իրենց մտերիմներն ու լաւ ժամանակ անցնել անոնց հետ: Բայց տարօրինակ կերպով, երբ կը կարդանք սուրբերուն կեանքը կը տեսնենք թէ ինչպէս անոնք միայն Քրիստոսի մէջ կը տեսնեն ու կը գտնեն իրենց յաւիտենական միակ հանգիստը: Այսօր աշխարհը փոխուած է, այսօր աշխարհը կուրցած է, այսօր աշխարհը իր հաւատքը կորսնցուցած է, այսօր աշխարհը կը վերածուի դժոխքի, իսկ մարդիկ՝ կը դառնան մէկական փայտեր որպէսզի դժոխքի կրակը շատ լաւ վարի ու այրէ Աստուածային Սուրբ ձեռքերով շինուած, պատրաստուած եւ ստեղծուած մարդկային մարմիններն ու հոգիները: Այսօր աւելի հաւատացեալներ կան ժամանցի վայրերու դռան առջեւ, քան թէ՝ Եկեղեցիներուն, այսօր մարդս աւելի կը նախընտրէ հարիւրաւոր տոլարներ մսխել մի քանի ժամուայ հաճոյքներուն համար՝ փոխանակ ներկայանալու Քրիստոսի սուրբ մարմինին առջեւ եւ մասնակից դառնալու Անոր ձրիաբար շնորհած փրկութեանը եւ յաւիտենական հաճոյքին:

Սիրելիս, երբ միայն մարմինդ ուրախ է, այդ կը նշանակէ թէ քու ուրախութիւնդ ժամանակաւոր է եւ մակերեսային, իսկ երբ հոգիդ ուրախ է` այդ պահին է որ պիտի հասկնաս թէ ի՛նչ կը նշանակէ ճշմարիտ եւ յաւիտենական ուրախութիւնը: Յիշէ որ ոչ ոք կարող է քու հոգիիդ հասնիլ, հետեւաբար ուրախութիւնը ապահով եւ քաղցր ձեռքերու մէջ է, անհոգ եղի՛ր:

Երանի անոր, որ իր կեանքի բոլոր օրերուն կը փափաքի Տիրոջ տունը բնակիլ ու միայն ու միայն Անոր ծառայել՝ առանց ոչ մէկ փոխադարձ խնդրելու եւ կամ սպասելու՝ բացի մեղքերու թողութենէն եւ երկնային փառքի պսակին մասնակից դառնալու արժանացումէն: Միթէ յօժար ու պատրա՞ստ ես:

Շարունակութիւնը՝ յաջորդ թիւով

ԽԱՉԻԿ կիս. սրկ. ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ

Այսպէսով մոլորակիս վրայ յառաջացաւ քաղաքական եւ տնտեսական երկու հսկայ ճակատներ (bloc), մին արեւմտեան, ազատապաշտ` (liberal), Ամերիկայի Միացեալ Նահնգներուն առաջնորդութեամբ, իսկ միւսը համայնավար` Սովետական համակարգին մէջ ընդգրկուած եւ անոր դաշնակից այլ ընկերվարական երկիրներէ բաղկացած միութիւնը:

Այս երկու ճակատներէն իւրաքանչիւրը ամէն ջանք եւ ճիգ կը թափէր դառնալու աշխարհի գերագոյն պետութիւնը եւ համայն աշխարհին պարտադրելու իր տնտեսական եւ քաղաքական գաղափարախօսութիւնը, ուղղութիւնն ու տեսութիւնը:

Պատերազմի աղէտէն ետք, եւրոպայի ժողովուրդներուն եւ երիտասարդութեան աշխարհայեայցքը բոլորովին փոխուեցաւ, բարոյականութեան հանդէպ նոր ըմբռնում մը ստեղծուեցաւ, մարդկային արժէքներուն եւ առաքինութեանց նկատմամբ միահամուր յեղափոխութիւն մը հռչակուեցաւ: Ընկերային համակարգին օրէնքները համընդհանուր վերատեսութեան եւ յեղաշրջումի ենթարկուելով նոր բարոյականութիւն մը յառաջացաւ:

Զինուորական, տնտեսական, գիտական, գիտարուեստական ասպարէզներուն մէջ ակներեւ եւ գնահատելի առագասլաց յառաջդիմութիւն արձանագրելու մրցումը բաւական մարդուժ եւ նիւթական պաշար կը պահանջէր: Երկու հսկայ գերիշխանութիւնները` իւրաքանչիւրը իր կարգին, նուաճեցին գիտութեան բոլոր գագաթները, հասան լուսին, արբանեակներու հնարումով կարողացան միացնել աշխարհիս չորս ծագերը եւ շրջանցելով բոլոր սահմաններն ու հեռաւորութիւնները կարողացան նոյնիսկ ուսումնասիրութեան ու տարրալուծութեան ենթարկել տիեզերքի մոլորակներու խորհուրդներն ու գաղտնիքները:

Միջին Արեւելքի եւ նորանկախ ու թերաճ այլ երկիրներ, զիրենք գրաւող պետութիւններուն մշակոյթներէն, քաղաքակրթութենէն ու գաղափարախօսութիւններէն ազդուելով, իրենք եւս որդեգրեցին նոր համաշխարհային տնտեսաքա-ղաքական համակարգը:

Քարիւղի եկամուտին շնորհիւ, Արաբական Ծոցի կարգ մը երկիրներու մէջ շատ արագ ու հսկայ բարենորոգումներ եւ բարեկեացութիւն ու արդիականութիւն յառաջացաւ:

Պատերազմի աղէտին եւ անոր փորձանքներու տառապանքներէն ու յուսախաբութիւններէն ընկճուած Եւրոպայի եւ արեւմուտքի ժողովուրդներու մօտ ազատութեան հանդէպ նոր մտայնութիւն մը ստեղծուեցաւ:

Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կողմէ հռչակուած մարդու իրաւունքներու օրէնքին վրայ հիմնուելով, վերոյիշեալ երկիրները ու պետութիւնները նոր սահմանադրութիւններ հաստատեցին, աշխարհական, ազատապաշտ, ժողովրդավարական համակարգ մը որդեգրելով , սանձարձակ մարդկային ազատութիւն շնորհեցին եւրոպացի անհատին, հեռացնելով զինք ամէն տեսակ կրօնական եւ հոգեւոր մթնոլորտէ եւ զինք անջատելով իր քրիստոնէական ինքնութենէն:

Այս ուղղութեամբ բռնաբարութեան դէմ ընդվզող եւրոպացի ազգերու կողմէ 1960-ական թուականներուն սեռային յեղափոխութիւն մը յայտարարուեցաւ, ուր այդ ազգերու երբեմնի բարոյական, մարդկային ու քրիստոնէական առաքինութիւնները անհետացան: Մարդոց կապերը եկեղեցւոյ հետ հետզհետէ տկարացան ու թերահաւատութիւնն ու անաստուածութիւնը լայնօրէն տարածուեցան քրիստոնեայ ժողովուրդներուն մէջ:

Մեր ապրած վերջին քսան տարիներու այս ժամանակաշրջանը կարելի է անուանել համացանցի եւ համակարգիչի կամ ելեկտրոնիքի դարաշրջան, ուր գիտական եւ արհեստագիտական ասպարէզին մէջ ամէն օր` նորութիւն մը կամ նոր գիւտ մը կ’արձանագրուի:

Համայն աշխարհը մրցումի մէջ է արդիականութեան արագասլաց հոսանքին հետ: Որքան ալ կարեւոր ըլլայ ժողովուրդի, ազգի կամ պետութեան մը համար բարօրութիւնը, սակայն անոր գինը պիտի ըլլայ երիտասարդութեան ու հասարակութեան հոգեբարոյականութեան խախտումը, մանաւանդ որ ներկայիս անհատը այլեւս ոչ մէկ մտային, ընկերային կամ հոգեւոր գործողութեան համար յարմար կամ բաւարար ժամանակ կը տրամադրէ:

Այս դժբախտ իրականութիւնը կու գայ շարունակելու 18-րդ դարու Եւրոպայի մէջ տեղի ունեցած Ֆրանսական յեղափոխութեան գաղափարներն ու ազդեցութիւնը մարդկութեան հոգեւոր սայթաքումներու եւ անբարոյ վարուելակերպի ծիրէն ներս, ուր կատարեալ ազատութեան այլանդակ հասկացողութիւն կը տիրէ համաշխարհային մարդկութեան բարք ու վարքին վրայ:

Իսկ ինչ որ զիս կը հետաքրքրէ որպէս հոգեւորական, ան է որ ներկայիս քրիստոնեայ ժողովուրդը որուն մաս կը կազմէ Լուսաւորչաժառանգ Հայ ժողովուրդը ըլլայ սփիւռքի մէջ, ըլլայ Հայրենիքի, բաւական հեռացած է եկեղեցիէն ու հոգեւոր կեանքէն, բայց այս անգամ նոր պատճառներով, որոնցմէ է օրինակի համար, ժամանակ չունենալու պատճառաբանութիւնը, որ աւելի վտանգաւոր է քան յստակ ու անկեղծ անհաւատութիւնը: Վասնզի մեր Հայ ժողովուրդը զարմանալի կարողութիւնն ու պատրաստակամութիւնը ունի որեւիցէ եղափոխութեան կամ նորոյթի հետ միաձուլուելու ու համակերպուելու, անոր հաւատալու եւ մէջը մխրճուելու այնքան որ կարծես իր նկարագրին մաս կազմելու ըլլար:

Ահա թէ ինչու ամէն անգամ որ նոր սերունդի մեր հայ հաւատացեալներէն մէկուն հարցնենք թէ ինչո՞ւ եկեղեցի չի յաճախեր կամ արարողութիւններուն չի մասնակցիր, եւ նոյնիսկ իր տան մէջ անձնական աղօթք կամ աւետարանի ընթերցում ինչո՞ւ չի կատարեր, ակնթարթային արագութեամբ իր պատասխանը կ’ըլլայ ժամանակ չունենալու պատճառաբանութիւնը: Այս պատասխանը պատճառաբանութեանց պատճառաբանութիւնը կարելի է համարել:

Խուսաբելու կամ իրականութիւն մը շրջանցելու միջոց մըն է ժամանակ չունենալու այս պատրուակը, սակայն ծիծաղելի է: Ծիծաղելի` որովհետեւ ան կը տրուի նոյն այն անձերուն կողմէ, որ Աստուած փառաբանելու եւ սիրելու ժամանակ չունենալով հանդերձ, բաւական ժամանակ ունին զբաղելու բազմաթիւ այլ դատարկաբանութիւններով:

Ծիծաղելի է, որ անգործ անձեր այնքան բազմազբաղ ձեւանան, որ ժամանակ չունենան իրենց Արարիչը պատուելու:

Այս գրութեամբ քեզի հետեւեալ հարցումը կ’ուղղեմ ով հայ հաւատացեալ. ժամանակ ունի՞ս երկարատեւ կամ գէթ 3 ժամ երկարող շարժանկարի մը հետեւելու, բայց ժամանակ չունիս յանուն պատարագի սուրբ խորհուրդին դատարկ ժամանակէդ ժամ մը զոհելու:

Ժամանակ ունի՞ս ուրիշին համբաւը բամբասանքներով աղաւաղելու, սակայն օրուան ընթացքին կարող չես 5 վարկեան իսկ յատկացնելու Տիրոջդ գոհութիւն մատուցանելու:

Ժամանակ ունի՞ս մարդ Աստուծոյ` ամբողջ օր մը կորսնցնելու յաղաքս մարդկային տեսակ տեսակ կիրքեր յագեցնելու ծրագիրներ մշակելու: Իսկ կիրակնօրեայ երկնային Հօրդ հետ հանդիպելու զաղափարը երբեք թանկարժէք ժամանակէդ ռոպէ մ’իսկ չարժեր:

Ժամանակ ունի՞ս ով Հայ տիկին եւ պարմանուհի, վարսայարդարին մօտ օր մը ամբողջ վատնելու, մի քանի թել մազի գոյնը փոխելու համար, կամ հեռատեսիլէն սփռուած «թրքական» շարժապատկերներու հետեւելու, իսկ հոգին զարդարող Տիրոջ հետ հանդիպիլը անխելքութեան երեւոյթ մը կը համարես:

Իսկ դո՛ւն, ով Հայ երտասարդ կը զարմանամ ու կը մտածեմ թէ ինչպէ՞ս ժամանակ ունիս երկու ժամ երկարող ոտնագունտի խաղ մը այնքան խանդավառութեամբ դիտելու, որ կարծես մրցակցող խումբերէն մէկուն անդամը ըլլայիր: Բայց միեւնոյն ատեն Կիրակի օրուայ քարոզը այնքան ծանր է սրտիդ եւ ականջիդ վրայ, որ անոր պատճառաւ եկեղեցի գալը քեզի համար մխձաւանջ մըն է:

Ժամանակ ունի՞ս, սիրելի եղբայրս ի Քրիստոս, օրուան ընթացքին քանի եւ քանի անգամ բջջային հեռախօսդ քննելու, տեսնելու համար թէ քանի նամակ ստացած ես, եւ կարդալէ յետոյ ժամանակ ունիս ցանկիդ վրայ արձանագրուած բոլոր թիւերուն փոխանցելու զայն: Բայց որքա՞ն ժամանակ կը տրամադրես թերթատելու Սուրբ Գիրքին էջերը, գէթ ճանչնալու համար անոր մէջ յիշուած բազմաթիւ տիպարներն ու օրինակելի անձնաւորութիւնները եւ աւելի ընտելանալու քեզ փրկող Տիրոջ հետ:

Ոմանց մօտ «Ժամանակ չունիմ» կտրուկ խօսքը, մերժումի արտայայտութեան մը քաջութիւնը չունենալու նշան է, վասնզի ինչպէ՞ս կարելի է ժամանակ տրամադրել անոր որ չեն սիրեր կամ չեն հաւատար: Բնական է որ մարդս իր ժամանակը իր նախասիրութեանց համար կը վատնէ: Զարմանալի է որ ժամանակ չունենանք սիրելու` ժամանակն իսկ ստեղծողը:

Այս աշխարհիս վրայ միակ ձրի բանն է ժամանակը, որ աստուածային պարգեւ մըն է եւ մեզմէ ոչ մէկ ջանք կամ յոգնութիւնկը պահանջէ: Ինչո՞ւ ուրեմն կ’ուզես սեփականացնել բան մը, որ ոչ մէկ մարմնական կամ նիւթական ճիգ կը թափես զայն շահելու համար, այլ քեզի ձրիաբար շնորհուած է Աստուծմէ: Բայց թերեւս այսպէս կը վարուիս որովհետեւ 20-րդ դարու մարդս ինքզինք բացարձակ տէր կը հռչակէ բնութեան` ինքնիրեն իրաւունք տալով սանձարձակօրէն շահագործելու անոր բոլոր իրերը:

Վերջին խօսքս քեզի կ’ուղղեմ ով Հայ հաւատացեալ: Ինչպէս որ երկրային կեանքիդ ընթացքին Տիրոջդ տրամադրելու ժամանակ չունէիր, նոյնպէս մեծ դատաստանին օրը հակառակ որ Տէրը ժամանակ ունի ներելու մեղքերդ, դուն ժամանակ պիտի չունենաս դարձի քալու եւ դրութիւնն ու պայմանները փոխելու:

Ուստի, սիրելի եղբայր, պահն է հիմա Աստուած ճանչնալու. կը կարծեմ դեռ եւս ժամանակ ունիս ասիկա ընելու, իսկ եթէ չունիս` զայն ստեղծէ՛: Որոշումը քուկդ է:

Հ. ՎԱՐԱԳ Վրդ. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ