Տարոսը Լիբանանին:

Լիբանանի անկախութեան թուականէն՝ 1943-էն մինչեւ օրս, 12 նախագահներ իրարայաջորդեցին, իւրաքանչիւրը թողելով իրեն յատուկ բարեբեր հետք մը, որ երբեմն նոյնիսկ ժխտական անդրադարձ ունեցաւ: Բարեբեր հետք որ ժխտակա՞ն անդրադարձ ալ կ՛ունենայ: Կարծեմ այս երեւոյթը միայն լիբանանցին կրնայ հասկնալ, որովհետեւ յաճախ կ՛ապրի այդ իրականութիւնը:

Ամէն անգամ որ նախագահ մը պիտի ծնի Լիբանանի մէջ, կարծէք Պետութիւնը ստիպուած է միեւնոյն երկունքի ցաւերը ապրիլ: Անհամաձայնութիւն նախագահին ինքնութեան, յատկութիւններուն եւ առաքինութիւններուն շուրջ: Որով անհամաձայնութենէն կը ծնի բաժանում: Եւ բաժանումէն՝ պարապութիւն, նոյնիսկ եթէ որոշ շրջանի մը համար ըլլայ ան: Իւրաքանչիւր ընտրութենէ առաջ հարց տալ թէ Լիբանանը «այսօր» ինչպիսի՛ նախագահի կարիքն ունի, լաւ ապացոյց է, որովհետեւ 2014-ինը չի կրնար նման ըլլալ 1943-ինին, եւ ոչ իսկ 2008-ինին: Լիբանանը երէկ եւ այսօր նոյնը չէ, եւ կարծէք այս ընթացքով տակաւին շատ պիտի փոխուի: Ուրեմն, կարեւոր է հարց տալ թէ Լիբանանը «այսօր» ինչպիսի՞ նախագահի կարիքն ունի: Սակայն երբե՛ք այդ «այսօր»ին համաձայն նախագահ չենք ունեցած, որովհետեւ մէկ կողմէն այս հարցումին պատասխանը չենք գտած, եւ երկրորդ, ինչ որ աւելի կարեւոր է, կարողացած չենք այդ «այսօր»ուան Լիբանանը սահմանել, որպէսզի իրեն համեմատ մէկը նստեցնենք գահին վրայ: Ժամանակին միշտ կը լսէինք թէ մեր նախագահը «դուրսը» կ՛ընտրուէր, եւ կը պարտադրուէր մեզի. այս պատճառաւ կ՛այպանէինք այդ «դուրսինները», մինչեւ որ, շնորհիւ լիբանանցիին բողոքներուն եւ ցոյցերուն անոնք վերադարձան իրենց տուները: Իսկ այսօր որ այդ «դուրսինները» հոս գոյութիւն չունին, որո՞ւ պէտք է այպանենք, եւ կամ եթէ պէտք ըլլայ, վերադարձնենք իր տունը:

Գաղտնիք մը չէ որ Լիբանանի իրավիճակը բաւական վատ է եւ վտանգաւոր: Այսուհանդերձ լիայոյս ենք ապագայ գարնանային տեսլականով մը: Որպէսզի շրջանցենք այս անհամաձայնութեան փոթորիկները, մեզմէ պահանջուած է ըլլալ աւելի գիտակից մեր միասնականութեան կարեւորութեան: Լիբանանը պէտք ունի նախագահի մը, որ գիտէ միացնել, եւ ոչ թէ բաժնել, գիտէ տիրել, եւ ոչ թէ տիրապետուիլ, գիտէ դիրքորոշել, եւ ոչ թէ քաոս ստեղծել: Մէկ խօսքով գիտնայ հաւատարիմ մնալ սահմանադրութեան, գերիշխանութեան եւ անկախութեան:

Այժմ, Լիբանանի Նախագահական Գահը թափուր է: Ո՞վ պիտի ըլլայ 13-րդ նախագահը. ո՞վ պիտի ստանձնէ ղեկը՝ ժողովուրդը առաջնորդելու դէպի խաղաղութեան նաւահանգիստը. ո՞վ պիտի ըլլայ այդ իմաստունը, որուն ինքնութեան մէջ պիտի գտնենք լիբանանի դրօշին վրայ գտնուող Մայրիի ծառին արմատները: Չենք գիտէր: Բայց յոյսով ենք, ինչպէս միշտ: Յոյսով նաեւ որ սպասումը երկար պիտի չտեւէ:

Ս.Կ.

Ֆրանչիսկոս Պապին բացօթեայ սուրբ Պատարագը Բեթղեհէմի մէջ

Կիրակի, 25 մայիս 2014, առաւօտեան ժամը 11-ին, Բեթղեհէմի «Սուրբ Ծննդեան տաճար»ի տարածքին վրայ, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը Սուրբ Երկիր իր հովուական այցելութեան ծիրին մէջ, նախագահեց սուրբ եւ անմահ Պատարագին, որուն ընթացքին արտասանած քարոզին մէջ անդրադարձաւ վայրին նշանակութեան մասին։ Ան ըսաւ յատկապէս. «Բեթղեհէմ, ուր ծնաւ Յիսուս Մանուկ աշխարհի մէջ, Աստուծոյ ներկայութեան նշանն է։ Այսօր եւս մանուկները նշան մըն են` նշան յոյսի, կեանքի եւ նշան հասկնալու ընտանիքի մը, ընկերութեան եւ աշխարհի առողջական իրավիճակը։ Երբ մանուկ մը ընդունուած է իր մօր արգանդին մէջ, սիրուած եւ պահպանուած, ընտանիքը առողջ է, ընկերութիւնը կը բարգաւաճի եւ աշխարհը աւելի մարդկային է»: Ապա Սրբազան Քահանայապետը ակնարկեց Էֆֆէթա – Պօղոս Զ. հաստատութեան գործունէութեան ի սպաս պաղեստինցի խուլ եւ համր մանուկներուն, «Աստուծոյ բարիութեան ճանաչելի նշան» որակելով զայն։

Սրբազան Հայրը ապա խօսքը կեդրոնացուց ժամանակակից աշխարհի մէջ անմարդկային վիճակի մէջ ապրող մանուկներուն, որոնք անտեսուած են ընկերութենէն ու կ՚ապրին մեկուսացած։ Մանուկներ՝ որոնք շահագործուած են, ենթարկուած` ստրկութեան, բռնութիւններու եւ մարմնավաճառութեան, գաղթական, փախստական ու շատ անգամ նաեւ նաւաբեկութեան զոհ։

Սրբազան Պապը հարց տուաւ. «Ո՞վ ենք մենք Մանուկ Յիսուսի դիմաց, այսօրուայ մանուկներուն դիմաց։ Կը նմանինք Մարիամին եւ Յովսէփին, որոնք կ՚ընկալեն Յիսուսը ու խնամք կը տանին անոր, կամ կը նմանինք Հերովդէսի ու կը ջանանք սպաննել զայն: Կը նմանինք հովիւներուն որոնք կ՚երթան Անոր երկրպագելու ու Անոր նուիրելու խոնարհ պարգեւներ կամ ալ անտարբեր ենք մանուկներու պահանջներուն ու կը մտածենք միայն մեր անձնական շահերուն մասին» ։

«Այսօր եւս շատ մը մանուկներ կ՚ողբան, որովհետեւ անօթի են, ցուրտէն կը տառապին, գուրգուրանքի պէտք ունին. անոնց ճիչը մեզի համար մարտահրաւէր մըն է» յարեց Սրբազան Հայրը ու խօսքը եզրափակեց մաղթելով որ «այս խղճի քննութենէն բխի կեանքի նոր պայման մը ուր յարաբերութիւնները հիմնուած ըլլան եղբայրութեան, ներման, հաշտութեան, բաժնեկցութեան եւ սիրոյ վրայ»:

Համամիութենական հանդիպում Երուսաղէմի մէջ

Կիրակի, 25 Մայիսի 2014, երեկոյեան ժամը 8-ին, Պօղոս Զ. եւ Աթենակորաս Պատրիարքին միջեւ տեղի ունեցած պատմական հանդիպումի 50-րդ տարեդարձին առթիւ, Երուսաղէմի «Սուրբ Թաղման» եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ համամիութենական հանդիպում, մասնակցութեամբ Ֆրանչիսկոս Քահանայապետին եւ Կ. Պոլսոյ տիեզերական պատրիարք` Բարթողոմէոս Ա.ին, ինչպէս նաեւ Սուրբ Երկրի կաթողիկէ Եկեղեցիներու հովուապետերուն, ղպտի, ասորի, եթովպիացի արքեպիսկոպոսներուն, անկլիքան ու լուտերական Եկեղեցիներու ներկայացուցիչներուն, բազմաթիւ եպիսկոպոսներու եւ Սուրբ Երկրի «յատուկ կարգավիճակը» ապահովող 5 երկիրներու հիւպատոսներուն (ֆրանսա, Պելճիքա, Սպանիա, Իտալիա եւ Յունաստան) եւ այլ երկիրներու ներկայացուցիչներու։

Սուրբ Թաղման տաճար մուտքին, Ֆրանչիսկոս Պապն ու Բարթողոմէոս Ա. դիմաւորուեցան Սուրբ Երկրի «յատուկ կարգավիճակը» ապահովող երեք յարանուանութիւններու՝ յոյն օրթոտոքս, ֆրանչիսկեան եւ հայ առաքելական եկեղեցւոյ մեծաւորներուն կողմէ, հուսկ երեք յարանուանութիւններու անունով խօսք առաւ Երուսաղէմի Յոյն օրթոտոքս Թէոֆիլոս Գ. Պատրիարքը, որ բարի գալուստի խօսք ուղղեց Ֆրանչիսկոս Պապին եւ Բարթողոմէոս Ա.ին։

Սուրբ Աւետարանի ընթերցումէն ետք խօսք առաւ Կ. Պոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքը, որմէ ետք Նորին Սրբութիւնը ճառ մը արտասանեց։

Նշենք, որ Ֆրանչիսկոս Պապը նախապէս, ժամը 5-ին առանձնական հանդիպում մը ունեցաւ Կ. Պոլսոյ Տիեզերական Պատրիարք` Բարթողոմէոս Ա.ին ու անոր ընկերակցող պատուիրակութեան հետ։ Հանդիպումին ներկայ գտնուեցան նաեւ Վատիկանի Պետքարտուղարը՝ Կարտինալ Փարոլին եւ Քրիստոնեաներու միութեան Ժողովի կառավարիչը՝ Կարտինալ Քիւրտ Քոխ։ Յուշանուէրներու փոխանակումէն ետք, նոյն վայրին մէջ ստորագրուեցաւ միացեալ յայտարարութիւն մը, ապա երկու Հովուապետերը ուղղուեցան Սուրբ Թաղման տաճար որուն հրապարակին վրայ տեղի ունեցաւ պաշտօնական հանդիպում եւ ողջագուրում, որ դիմաւորուեցաւ ծափողջոյններով եւ զանգակներու ղօղանջով։

Հանդիպման սկիզբը Վեհափառ Հայրապետը առանձնական հանդիպում մը ունեցաւ Ֆրանչիսկոս Քահանայապետին հետ, որմէ ետք տեղի ունեցաւ պատուիրակութեան անդամներու ներկայացում ու ապա ճառերու եւ նուէրներու փոխանակում։ Հանդիպումի աւարտին Առաքելական պալատի Ռէտէմթորէս Մաթեր մատրան մէջ տեղի ունեցաւ միասնական աղօթքի պահ մը, որուն մասնակցեցան նաեւ Քահանայապետական Լեւոնեան Հայ վարժարանի տեսչական կազմը եւ ժառանգաւորները։

Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ու պատուիրակութեան անդամներուն ուղղած իր ճառին մէջ անդրադառնալով Հռոմի Եկեղեցւոյ եւ Առաքելական Հայ Եկեղեցւոյ միջեւ վերջին տարիներուն արձանագրուած կապերու ամրապնդումին ու այս ծիրէն ներս երջանկայիշատակ սուրբ Յովհաննէս Պօղոս Բ.ի, 2001 թուին, Հայաստան կատարած այցելութեան ու Գարեգին Բ.ի զանազան առիթներով Վատիկան ժամանումին, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը ըսաւ.

«Նորին Սրբութիւն, սիրելի եղբայրներ ի Քրիստոս, ուրախ եմ ձեզի ուղղելու բարի գալուստի ողջոյնս եւ ձեր անձին միջոցաւ այս ողջոյնը փոխանցելու սփիւռս աշխարհ` Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան ընտանիքի բոլոր անդամներուն։

«Յատուկ շնորհք մըն է իրարու հանդիպիլ սուրբ Պետրոս առաքեալի դամբանին մօտ ու միասնաբար կիսել եղբայրական ու աղօթքի պահեր»:

Սրբազան Քահանայապետը յատուկէն նշեց 2000 թուականին տեղի ունեցած` 20-րդ դարու ՚՚Հաւատքի վկաներու նշանակալից ոգեկոչման արարողութիւնը՚՚ որուն մասնակցած էր նաեւ Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը։ «Անցեալ դարու աղէտալի իրադարձութիւններու ընթացքին, – ըսաւ ան – Քրիստոսի համար իրենց արիւնը թափող աշակերտներու թիւը շատ աւելի բարձր է, քան առաջին դարերու նահատակներու թիւը եւ այս մարտիրոսներու յայսմաւուրքին մէջ հայ ազգի զաւակները պատուոյ տեղ կը գրաւեն։ Խաչի խորհուրդը որ այնքան սիրելի է ձեր ազգի յիշողութեան եւ որ ներկայացուած է շքեղ խաչքարերու ընդմէջէն որ ձեր երկրի իւրաքանչիւր անկիւնը կը զարդարեն, ապրուեցաւ ձեր բազմաթիւ զաւակներու կողմէ որպէս չարչարանքի բաժակին մասնակցութիւն։ Անոնց վկայութիւնը, ողբերգական ու միեւնոյն ատեն վեհանձն, երբեք պէտք չէ մոռցուի»։

«Նորին Սրբութիւն, սիրելի եղբայրներ, ըսաւ հուսկ Ֆրանչիսկոս Պապը, վերջին տարիներուն քրիստոնեաներուն կրած չարչարանքները յատուկ կերպով սատարեցին Քրիստոսի աշակերտներու միութեան։ Այնպէս ինչպէս առաջին դարերու Եկեղեցւոյ մէջ, նահատակներու արիւնը դարձաւ նոր քրիստոնեաներու սերմ, այնպէս ալ մեր օրերուն բազմաթիւ քրիստոնեաներու արիւնը դարձաւ միութեան սերմ։

«Չարչարանքի եւ նահատակութեան համամիութիւնը զօրեղ կոչ մըն է միասնաբար ընթանալու դէպի Եկեղեցիներու հաշտութիւն, վճռակամօրէն եւ վստահութեամբ յանձնուելով Սուրբ Հոգիի ներգործութեան»։

«Պարտականութիւնն ունինք եղբայրութեան այս ճանապարհէն ընթանալու` նաեւ մեր երախտագիտական պարտքը վճարելու բազմաթիւ մեր եղբայրներու տառապանքին։ Ասոր համար կը փափաքիմ շնորհակալութիւն յայտնել ձերդ սրբութեան, համամիութեան երկխօսութեան ի սպաս սատարին ու յատկապէս «Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ Արեւելեան Օրթոտոքս Եկեղեցւոյ աստուածաբանական երկխօսութեան միացեալ յանձնախումբ»ի գործունէութեան եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչներուն աստուածաբանական որակաւոր ներդրումին» ըսաւ Ֆրանչիսկոս պապը ու իր ճառի աւարտին, մէջբերեց Սուրբ Գրային ընթերցումներէն համամիութեան հայող հատուածներ ու ապա հրաւիրեց «աղօթել մէկը միւսին համար» ու աւելցուց. «Թող Սուրբ Հոգին մեզ լուսաւորէ ու մեզ առաջնորդէ դէպի այնքան սպասուած օրը երբ պիտի կարենանք կիսել Հաղորդութեան սուրբ զոհը»։

Սրբազան Քահանայապետը իր ճառը եզրափակեց յիշելով սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի փառաբանական մէկ աղօթքը եւ հայցելով Ամենասուրբ Աստուածամօր բարեխօսութիւնը բոլոր հայ ազգի զաւակներուն համար, այժմ եւ միշտ։

Հայրապետական Պատարագ եւ աջահամբոյր Ամմանի մէջ

Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոս Պատրիարքը, ուրբաթ՝ 23 մայիսի երեկոյեան ժամը 5֊ին, Ամմանի հայ կաթողիկէ «Վերափոխման» եկեղեցիին մէջ մատուցանեց սուրբ Պատարագ մասնակցութեամբ գերապայծառ հայր Գէորգ թ. ծ. վ. Նորատունկեանի, գերապատիւ հայր Վարդան վրդ. Գազանճեանի եւ արժանապատիւ տէր Պօղոս քհն. Նահապետեանի:

Յընթացս սուրբ Պատարագին, հաւատացեալներուն ուղղած իր քարոզին մէջ, ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը ներկայացուց նաեւ նորանշանակ առաքելական կառավառիչը՝ գերապայծառ հայր Գէորգ թ. ծ. վ. Նորատունկեանը, անդրադառնալով անոր եկեղեցական կեանքին ու ծառայութիւններուն մասին, ապա իր հայրական մաղթանքներն ու օրհնութիւնը տուաւ անոր: Գերապայծառ հայր Գէորգ թ.ծ.վ. Նորատունկեան իր հերթին շնորհակալութիւն յայտնեց Հոգեւոր Տիրոջ իրեն վստահուած այս պատասխանատու առաքելութեան համար։ Ան հայցեց Աստուծոյ օգնութիւնը, որպէսզի կարենայ նախանձախնդրութեամբ կատարել իր առաքելութիւնը, ապա խրախուսեց հաւատացեալ հայորդիները, գործելու ի խնդիր եկեղեցւոյ պայծառացումին:
Յաւարտ սուրբ Պատարագին, ներկաները շնորհաւորեցին նորանշանակ կառավառիչը եւ տեղի ունեցաւ Հոգեւոր Տիրոջ աջահամբոյր:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը կը մասնակցի Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի պետական յանձնաժողովի նիստին

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը` երկուշաբթի, 26 մայիսին Ամմանէն վերադարձաւ Պէյրութ, ուրկից միեւնոյն երեկոյեան մեկնեցաւ Երեւան մասնակցելու համար Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած ձեռնարկները համակարգող պետական յանձնաժողովի նիստին, որ պիտի գումարուէր յաջորդ օրը, մայիսի 27-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի նախագահութեամբ: Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ կ՚ընկերանար գերապատիւ հ.Վարդան վ. Գազանճեան:

Նախքան այս նիստին բացումը, ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը, Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. եւ Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետներուն հետ նախագահական պալատին մէջ նախաճաշի հիւրը եղաւ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանին:

ՀՀ նախագահին հանդիպումը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին եւ Հոգեւոր Տիրոջ հետ

ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսեան երեքշաբթի, 27 մայիս 2014-ին հանդիպում ունեցած է Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին եւ Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Տէր Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոս Պատրիարքին հետ:

Ամենայն Հայոց Հայրապետին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին եւ Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարքին հետ՝ նախագահը քննարկած է պետութեան եւ հայոց եկեղեցիներուն միջեւ հաստատուած սերտ համագործակցութեան, ինչպես նաեւ Հայրենիքին ու Սփիւռքին վերաբերող հարցեր:

Հանդիպման ընթացքին կարեւորուած է նաեւ Հայ առաքելական եւ Հայ կաթողիկէ Եկեղեցիներու մասնակցութիւնը ՀՀ նախագահի գլխաւորութեամբ գործող Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովի աշխատանքներուն, այդ ուղղութեամբ եւ ընդհանրապէս՝ համազգային կարեւորագոյն խնդիրներու լուծման գործին մէջ հայոց եկեղեցիներուն կողմէ Սփիւռքի մէջ, միջազգային ու միջեկեղեցական հարթակներու վրայ իրականացուող աշխատանքը:

Հանրապետութեան նախագահը Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին ու Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարք Ներսէս Պետրոս ԺԹ.ին հետ քննարկած է նաեւ սուրիական ճգնաժամին պատճառով այդ երկրին մէջ ծանր կացութեան մէջ յայտնուած մեր հայրենակիցներուն ներկայ վիճակին եւ անոնց ցուցաբերուող աջակցութեան հետ կապուած հարցեր:

Զրուցակիցները համակարծիք եղած են, որ հայ ժողովուրդի միասնականութիւնը աշխարհասփիւռ հայութեան բարօրութեան, ինչպէս նաեւ հայութեան առջեւ ծառացած մարտահրաւէրները յաղթահարելու կարեւոր գրաւական է, եւ այսուհետեւ եւս պէտք է շարունակել ու առաւել արդիւնաւէտ դարձնել ջանքերու համադրումը ազգային խնդիրներու լուծման ուղղութեամբ:

Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովին նիստը

Երեքշաբթի, 27 մայիսին, Կարեն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրին մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովի չորրորդ նիստը, զոր կը վարէր յանձնաժողովի նախագահ, ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսեանը:

Ընդլայնուած կազմով գումարուած նիստին նպատակն էր 100-րդ տարելիցի միջոցառումերու պաշտօնական մեկնարկին ընդառաջ անգամ մը եւս ամփոփիչ կերպով յստակեցնել յանձնաժողովին գործողութիւններուն ժամանակացոյցը եւ ռազմավարութիւնը:

Անդրադառնալէ ետք տարածքային յանձնախումբերու ներկայացուցիչներու օր մը առաջ տեղի ունեցած համաժողովին, որուն ընթացքին քննարկուած են աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ ընթացող նախապատրաստական աշխատանքները եւ յառաջիկայ ծրագիրները, Հանրապետութեան Նախագահը իր բացման խօսքին մէջ նշեց որ յանձնաժողովի անդրանիկ նիստէն յետոյ անցած երեք տարիներու ընթացքին Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակի միջոցառումներու գծով կազմակերպչական եւ նախապատրաստական մեծ աշխատանք կատարուած է Հայաստանի, Սփիւռքի եւ Արցախի մէջ:

Նախագահը նշեց որ նպատակաուղղուած աշխատանքներ կը կատարեն հոգեւոր կառոյցները, աւանդական կուսակցութիւնները, համահայկական եւ հասարակական կազմակերպութիւնները եւ զանգուածային լրատուութեան միջոցները։

Նախ. Սարգսեան ըսաւ որ «իւրաքանչիւրս պէտք է ունենանք մեր պատասխանատուութեան զգացումն ու չափաբաժինը հարիւրամեակի առիթով կազմակերպուելիք միջոցառումներու յաջողութեան եւ միջազգային իրազեկման նոր մակարդակ ապահովելու ուղղութեամբ»:

«Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակի տարելիցը մեծ խորհուրդ ունի, եւ՛ համայն հայութեան եւ՛ համայն մարդկութեան համար: Մարդկութեան դէմ ոճիրները վաղեմութեան ժամկէտ չեն կրնար ունենալ: Ցեղասպանութիւններու կանխարգիլման միակ բանաձեւը մարդկային պատմութեան սոսկալի էջերու ճանաչումն ու դատապարտումն է: Որպէս ցեղասպանութիւն վերապրած ժողովուրդ, մենք իւրայատուկ առաքելութիւն ունինք նման արհաւիրքներու կրկնութիւնը բացառելու ուղղութեամբ» յարեց նախագահը, անգամ մը եւս կոչ ընելով բոլոր պետութիւններուն եւ միջազգային հանրութեան ճանչնալու եւ դատապարտելու այս աննախադէպ ոճիրը:

«Աշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ, ըսաւ ան, բազմաթիւ են կոչերն ուղղուած ժամանակակից Թուրքիոյ ղեկավարութեան՝ վերջ դնելու անհեռանկարային ժխտողական քաղաքականութեան: Թուրքիան պէտք է գիտակցի, որ Օսմանեան կայսրութեան յանցակիցը չդառնալու համար պատմութեան հետ առերեսումը եւ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումն ու դատապարտումը այլընտրանք չունին»:

Ապա նախ. Սարգսեան տեղեկացուց, որ շարք մը պետութիւններու ղեկավարները հրաւիրած է Հայաստան 2015-ի յատկապէս ապրիլի 24-ին։ «Եթէ Թուրքիոյ իշխանութիւնները հետաքրքրուած են ճշմարտութեամբ, ուրեմն պէտք է գան Հայաստան եւ ապրիլի 24-ին կանգնին հայ ժողովուրդի կողքին: Չեմ կարծեր որ անկէ ետք անոնք արխիւներ բանալու մասին մտածեն։ Օգտուելով այս առիթէն` պաշտօնապէս կը հրաւիրեմ Թուրքիոյ նախագահը այցելելու Հայաստան 2015 թուականի ապրիլի 24-ին եւ առերեսուելու Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան խօսուն վկայութիւններուն հետ» յարեց նախ. Սարգսեան, որ խօսքը եզրափակեց ըսելով որ Մեծ Եղեռնի 100-րդ տարելիցը մեր դատի սահմանագիծը չէ եւ հարիւրամեակով մենք պիտի ամփոփենք պատմական շրջան մը եւ պիտի ազդարարենք յանուն արդարութեան վերականգնման պայքարի նոր փուլ։

Նիստի ընթացքին ելոյթ ունեցաւ նաեւ ամենապատիւ Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկէ հայոց Կաթողիկոս Պատրիարքը, որ ըսաւ յատկապէս. «Ամէն հայ
վստահաբար պիտի ողջունէ եւ պիտի բաժնէ մեր անխառն ուրախութիւնը եւ հպարտութիւնը ի տես այս ժողովին որ Հայկական Պետութեան ղեկավարի նախագահութեան ներքեւ կը համախմբէ Հայութեան անխտիր բոլոր բաղկացուցիչներու ներկայացուցիչները՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի սեմին, համակարգելու համար այս առթիւ ծրագրուած միջոցառումները։ Յայտնապէս, 100-րդ տարելիցի նախապատրաստական աշխատանքները ընդգրկեցին Ազգին ամբողջ ներոյժը եւ համազգային զօրակոչի մը երեւոյթը ստացան Հայաստանէն եւ Արցախէն մինչեւ աշխարհի ամէնէն հեռաւոր հայագաղութները։ Հայրենաբնակ թէ աշխարհասփիւռ մեր ժողովուրդը բացայայտեց Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցը շրջադարձային հանգրուան մը դարձնելու իր վճռականութիւնը եւ Հայկական պահանջատիրութեան պատմականօրէն նոր թափ ու որակ տալու եւ ճանաչման պահանջէն հատուցման պահանջի հանգրուանը թեւակոխելու իր հաստատակամ առաջադրանքը»:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը իր խօսքը աւարտեց շեշտելով միասնականութեան կարեւորութիւնը համազգային առաջադրանքներու յաջողութեամբ կենսագործումին համար:

Նշենք որ Հայոց Ցեղասպանութեան 100֊րդ տարելիցի համայն հայութեան կարգախօս ընտրուած է «Կը յիշեմ եւ կը պահանջեմ», իսկ խորհրդանիշ՝ Անմոռուկ ծաղիկը։

Նիստէն ետք, Հանրապետութեան նախագահին հրաւէրով տեղի ունեցաւ ընթրիք մը, որուն ներկայ եղան ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը, Իրանի եւ Յունաստանի առաջնորդ գերապայծառ Նշան արք. Գարաքէհէեան, գերյարգելի Անդրանիկ ծ.վ. Այվազեան եւ գերապատիւ Վարդան վրդ. Գազանճեան:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը կը մասնակցի մայիս 28-ի տօնակատարութեան Սարդարապատի յուշահամալիրին շուրջ

Չորեքշաբթի, Մայիսի 28-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեան Սարդարապատի հերոսամարտի յուշահամալիրին շուրջ, Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին, Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարք Ներսէս Պետրոս ԺԹ.ին, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ Բագօ Սահակեանին եւ ՀՀ բարձրագոյն ղե-կավարութեան հետ մասնակցած է Հանրապետութեան տօնին նուիրուած տօնակատարութեան: Շրջապատուած Հայ Եկեղեցւոյ Հայրապետներով, պետական ու զինուորական աւագանիի ներկայացուցիչներով եւ ընկերակցութեամբ ԼՂՀ.ի նախագահին՝ Հանրապետութեան նախագահը ծաղկեպսակ զետեղած է Սարդարապատի ճակատամարտի հերոսներուն յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթողին եւ յարգանքի տուրք մատուցած: Տօնակատարութիւնը սկսած է նախագահական պատուոյ նուագախումբի հանդիսաւոր քայլերթով, որուն յաջորդած է տօնին առթիւ մշակութային յայտագիրը:

Տօնակատարութենէն ետք, նախագահ Սերժ Սարգսեան եւ պաշտօնական պատուիրակութեան անդամները այցելած են Սարդարապատի յուշահամալիրի Հայոց ազգագրութեան եւ ազատագրական պայքարի պատմութեան ազգային թանգարան, ուր տեղի ունեցած է Հանրապետութեան տօնին առթիւ պարգեւատրման արարողութիւն:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը այցելեց Հայաստանի մէջ Լիբանանի դեսպանատուն

Ամենապատիւ Տէր Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Հոգեւոր Տէրը, հինգշաբթի 29 մայիսին այցելեց Լիբանանի դեսպանատուն եւ հանդիպում ունեցաւ դեսպան Ժան Մաաքարունին հետ, ներկայութեամբ գերյարգելի հայր Մեսրոպ ծ.վ. Սիւլահեանի եւ գերապատիւ հայր Վարդան վ. Գազանճեանի։ Հանդիպման ընթացքին անդրադարձ կատարուեցաւ Հայաստան-Լիբանան յարաբերութիւններուն, ինչպէս նաեւ Միջին Արեւելքի հայութեան ներկայ իրավիճակին:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը այցելեց ՀՀ Սփիւռքի նախարարին

Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ հայոց Տէր Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոս Պատրիարքը, հինգշաբթի, 29 մայիսին այցելեց ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւն, ուր հանդիպում մը ունեցաւ նախարար տիկին Հրանուշ Յակոբեանին հետ, ներկայութեամբ գերյարգելի հայր Մեսրոպ ծ.վ. Սիւլահեանի եւ գերապատիւ հայր Վարդան վ. Գազանճեանի:

Հանդիպման ընթացքին քննարկուեցան Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին ընդառաջ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ ջանքերու համախմբման, ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի ոգեկոչման միջոցառումներու կազմակերպման վերաբերեալ հարցեր: Կարեւորուեցաւ հայ կաթողիկէ համայնքի համախմբումը եւ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման ու դատապարտման կոչերով մարդկութիւնը մշտապէս ականջալուր դարձնելու պահանջը: Առանձնակի կարեւորուեցաւ Ֆրանչիսկոս Պապի վերաբերմունքը Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման ուղղութեամբ:

Քննարկուեցան նաեւ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ թեմերուն կից դպրոցներուն մէջ հայերէնի դասաւանդման, հայեցի դաստիարակութեան, հոգեւորականներու պատրաստման վերաբերող հարցեր:

Նախարար Հրանուշ Յակոբեանը Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարք Ներսէս Պետրոս ԺԹ.ին ներկայացուց Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով Հայաստան տեղափոխուած սուրիահայերու խնդիրներու լուծման ուղղութեամբ ՀՀ կառավարութեան կատարած աշխատանքները եւ բարձր գնահատեց Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ ներկայացուցիչներուն ցուցաբերած մեծ աջակցութիւնը ծանր կացութեան մէջ գտնուող սուրիահայերուն: Ներկայացուեցաւ նաեւ սուրիահայերու համար «Նոր Հալէպ» բնակարանաշինութեան ծրագիրը եւ կարեւորուեցաւ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ հետագայ աջակցութիւնը սուրիահայերու հիմնախնդիրներու լուծման:

Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը շնորհակալութիւն յայտնեց ընդունելութեան համար եւ բարձր գնահատեց սփիւռքի նախարարութեան գործունէութիւնը՝ յատկապէս Հայաստան-սփիւռք համագործակցութեան ամրապնդման ուղղութեամբ։

Հանդիպման աւարտին տեղի ունեցաւ յուշանուէրներու փոխանակում:

Ասպատակութիւններու ենթարկուած ու պետականութենէն զրկուած ժամանակաշրջանին հայու միտքն ու հոգին եւ անոր տոհմային ենթագիտակցութիւնը յարատեւ յագեցած էին ազգային-պատմական յիշողութեամբ, ուր կորուսեալ պետականութեան վերականգնման գաղափարը որպէս աւանդ ու կենսական պարտադրանք` փոխանցուած էր սերունդէ-սերունդ, դառնալով գերիշխող անոր ծիներուն (կեներուն) մէջ։

Մայիս 28-ն յաղթանակ էր համայն հայութեան համար, սակայն պատմութեան առջեւ չի մեղանչելու համար ըսենք, որ թէեւ Մայիսեան գոյամարտը համաժողովրդական պայքար էր յանուն արդարութեան, սակայն միեւնոյն ժամանակ կազմակերպչական առումով ան ունէր իր յստակ հասցէատէրը` յանձին Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, որուն օրուայ ղեկավարութեան անձնուրաց ու նպատակասլաց գործունէութեան շնորհիւ իրականացաւ ու կայացաւ սերունդներու երազած ու հայ մտքին ու սրտին մէջ երկար ժամանակ փայփայուած հայոց ազգային պետութիւնը։ Քանզի, «այն օրից, ընթերցող, երբ հայը վախենալ սկսեց մահից, այն օրից օտարը թագաւորեց Հայաստանում»։ (Գ. Նժդեհ)

Պատմական իրադարձութիւններու անդրադառնալու փոխարէն, որոնք յայտնի են շատերուս, պիտի խօսիմ ամենակարեւոր գործօնի մասին, որուն շնորհիւ իրականացաւ մեր այս երազանքը: Խօսքս հայոց միաբանութեան մասին է, որ դարեր շարունակ ջլատուած մնալով հանդերձ, ի վերջոյ Վարդանանց Ասպետներու ոգիով նոյնինքն՝ Աւարայրի Մայիսեան ոգիով վերակենդանացաւ: Այս անգամ Հայաստանի սրտին՝ Արարատեան դաշտավայրին մէջ հայ ժողովուրդը մէկ ոգի ու մէկ բռունցք դարձած խոցեց անիրաւ ոսոխին, անոր հասցնելով բազում դարերու կուտակած վրէժի հարուածը։

Այդ պահին միաբան էր հայ ժողովուրդը իր զինուորով ու սպայով, կղերականով եւ աշխարհականով, աշխատաւոր բանուորով ու համեստ մշակով, մտաւորականով ու գիտնականով։ Մէկ խօսքով, հայերը ազգովին ոտքի էին` մեծ ու փոքր, կին ու տղամարդ եւ մէկ մարդու նման ազատութեան կանչին անսալով պատրաստ էին ազգին ապագան կերտելու։ Տեղին է յիշատակել առակաց գրքի հետեւեալ խօսքերը «Գեղեցիկ ընթացք ունի այն թագաւորը, որու զօրքը իր հետ է»։

Հայ ժողովուրդը 1918-ի Մայիս 28-ին անպարտելի մնաց իր միասնական կամքի ու անսասան հաւատքին շնորհիւ, ինչը իր շարունակութիւնը գտաւ 1992-ի Մայիսի 9-ին Շուշիի եւ առհասարակ ամբողջ Արցախի ազատագրութեան ժամանակ, ուր Վարդան Դումաններու, Աշոտ Ղուլեաններու, Մոնթէ Մելքոնեաններու կողքին կռուի ելած էին Սարդարապատէն, Ղարաքիլիսէէն ու Բաշ Ապարանէն յարութիւն առած Դանիէլ Բէկ Փիրումեաններու, Դրաստամատ Կանաեաններու, Արամ Մանուկեաններու եւ այլոց անմահ հոգիները, զիրենք առաջնորդելով յաղթանակէ-յաղթանակ։ Շուշիի մէջ Աւարայրի ու Սարդարապատի ոգին էր որ կը թեւածէր իր հետ արմատախիլ ընելով ամէն տեսակ դաւ ու պառակտում։ Հայու անմահ հոգին էր, որ զարթնելով դարերու թմբիրէն դէպի յառաջ կը խոյանար։ «Նա, ով ընդունում է Աստուծոյ գոյութիւնը, ընդունում է նաեւ իր պարտականութիւնը հանդէպ գերագոյն իրականութեանց՝ ազգ, հայրենիք, պետութիւն»։ (Գ. Նժդեհ)

Մայիսեան յաղթանակներու ոգին այսօր եւս կը շարունակուի, այս անգամ հայ դատի արդարացի լուծման ի խնդիր պայքարի ու հայրենաշինութեան տեսքով, ամուր կռուանը հանդիսանալով այն տեսլականին, զոր մենք՝ հայերս կþանուանենք՝ Ազատ-անկախ ու միացեալ Հայաստան։

ՀԱՅՐ ԲԱՐՍԵՂ վրդ. ՊԱՂՏԱՍԱՐԵԱՆ
Տեսուչ՝ Զմմառեան Միաբանութեան  Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան
ժառանգաւորաց Ս. Միքայէլ ընծայարանի

Ծանօթութիւն: Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան զինանշան ժանեակը` հիւսուածքն է Տիկ. Շաքէ Գապագեան-Փիլաւճեանին, Հալէպ

301-ին՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ դարձի բերելով եւ մկրտելով հայոց Տրդատ Գ. Արքան՝ Քրիստոսի կրօնը պաշտօնապէս ընդունուեցաւ հայերուս կողմէն:

Ուշադրութի՛ւն: Յիսուսի ընկալումով տեղի ունեցաւ նաեւ Մարիամի ընկալումը: Որդիին մուտքով՝ Մայրը նաեւ մտաւ հայոց պատմութեան ու կեանքին մէջ:

Յստակ եւ ճիշդ է պատմագրին տեղեկագրութիւնը. «Ս. Լուսաւորիչ նորադարձ սորվեցուց հայերուն, թէ՚՚ առաքեաց Աստուած զՀոգին Սուրբ ի Կոյսն Մարիամ, եւ էառ Աստուածորդին մարմին ի Կուսէն՚՚»:

Նոյնպէս շատ յստակ է, որ Քրիստոսի պատմութիւնը Մարիամի պատմութիւնն է հայերուս քով: Ուստի, 2001-ին երբ տօնեցինք հայերուս քրիստոնէականութեան տասնեօթներորդ դարադարձը, կը նշանակէ, թէ ասով նաեւ կատարեցինք հայերուս մարեմականութեան տասնեօթ դարերուն յոբելեանը:

1700 տարիները, որոնց սկզբնաւորութեան՝ գոյացաւ մեր Հայաստանեայց Առաքելական, Կաթողիկէ, Սուրբ Եկեղեցին, մեզ կը վերադարձնեն Գողգոթայի կատարը, ուր մեզի տրուեցաւ փրկագործութիւնը:

Նոյն սրբատեղին, Գողգոթա, հանդիսացաւ նաեւ այն սրբավայրը, ուր մեզի շնորհուեցաւ Մարիամ իբր Մայրը մարդերուն բոլոր ժամանակներուն հոլովոյթով ու շարունակութեամբ: Պատմական եւ սուրբգրային իմաստով՝ բոլորովին յստակ է, թէ Յիսուս Փրկիչէն անբաժանելի է Մարիամ Փրկչակիցը:

Այո՛, երկուքին՝ Որդիին ու Մօր անբաժանելիութիւնը, ամբողջութիւնը, ամբողջականութիւնը կը զգենու տարազը տիեզերականութեան մարդերուն հանդէպ, ընդհանրապէս, եւ հայերոս նկատմամբ, մասնաւորապէս:

Գողգոթայի վրայ, Յիսուսի եւ Մարիամի տիեզերականութիւնը կրկնուեցաւ Հայաստանի մէջ, երբ Ս. Մկրտութեամբ՝ հայերս իբր անհատներ ու հասարակութիւններ, կազմած մէկ ժողովուրդ, դարձանք քրիստոսական ու ասով՝ նաեւ մարեմական հաւատացողներ:

Հայերուս օրհնեալ թուականէն 301 տարիներ առաջ՝ Կոյս մը, որուն անունն էր Մարիամ, ինքզինքը «Ես Տիրոջ Աղախինն եմ» (Ղկ. 1,38) յայտարարելէն յետոյ, մարգարէական ոգիով կանխատեսեց իր տիեզերականութիւնը բոլոր ժամանակներուն եւ բոլոր մարդերուն, երբ իր «Մեծացուսցէ» ցնծերգին մէջ ըսաւ Եղիսաբէթին՝ իր ազգականին ներկայութեան. «Այսուհետեւ, ասկէ ետք բոլոր ազգերը պիտի երանե՜ն զիս», հռչակելով եւ օրհներգելով (Ղկ. 1,49):

Երէկ եւ այսօր, անցեալին ու ներկային մէջ իրականացած կը տեսնենք Տիրամօր կանխատեսութիւնը: Մարեմական դարերու եւ մարեմասէր մարդերու համընդհանրութիւնն ու ամբողջականութիւնը կ’ապրինք յատկապէս Մայիս ամսուան մէջ:

Րոպէի մը համար շրջի՛նք ամբողջ աշխարհը եւ մտաբերե՛նք անոր տարածքին վրայ, օրինակի համար՝ այսօր, այս կամ այն պահուն կատարուած բոլոր մայիսեան ջերմեռանդութիւններն ու մարեմեան բարեպաշտութիւնները հարիւրաւոր լեզուներով եւ բարբառներով…:

Եւ ահա, անակնկալի պիտի մատնուինք, պիտի սքանչանանք, պիտի զգետնուինք, երբ կ’անդրադառնանք Մարիամի՝ Սիրամօր աշխարհատարած տիեզերականութեան, որ տրամաբանական, բնական ու գերբնական հետեւանքն է թէ՛ Անոր կանխատեսութեան եւ թէ՛ Խաչեալին կարգադրութեան:

Կամ՝ դարձեալ վայրկեանի մը համար մենք սրե՛նք մեր հոգեմտաւոր լսողութիւնն ու ունկնդրե՛նք ամբողջ աշխարհին տարածքին տեղի ունեցած եւ ունեցող օրհներգութիւնները, երանութիւնները, փառատրութիւնները մշտնջենաւոր կանթեղին շառայլով լուսաւորուած եկեղեցիներու, մատուռներու, աղօթարաններու եւ տուներու մէջ…:

Եւ ահա, պիտի գօտեպնդուինք ու քաջալերուինք մեր մարեմասիրութեան մէջ, ինչպէս նաեւ մեր մարեմականութիւնը պիտի դառնայ արդար հպարտանքը հայերուս, ընդհանրապէս, եւ մայիսական աղօթողներուս, մասնաւորապէս:

Մարիամի՝ Աստուածամօր սա տիեզերականութիւնը մեզ կ’առաջնորդէ ջինջ Աղբիւրին՝ Յիսուս Քրիստոսին, որուն առաքելաջան ներկայացուցիչն է մեր Հաւատքին Հայրը՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ:

Ուրեմն, ինչպէս որ կը յանգիմ այս ուղիղ եզրակացութեան, Մարիամի այս տիեզերականութիւնը մեզ կը վերադարձնէ մեր առո՛ղջ, կենսատո՛ւ եւ հիւթե՛ղ արմատներուն, որոնք խրած են մեր ժողովուրդին լուսաւորչաւանդ մարեմականութեան մէջ:

Այո՛, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ սորվեցուց Մարիամի վարդապետութիւնը, քարոզեց Մարիամի սէրն ու սկզբնաւորեց Մարիամի յարգանքը:

Այս իմ վկայութիւնս կրնամ հաստատել Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմութիւն» մատեանէն, որ մեզի կը նկարագրէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչին առաքելութիւնն ու վարդապետութիւնը: Այս վարդապետութեան ելակէտը կը կազմեն Յիսուս եւ Մարիամ՝ Աստուածամարդն ու Աստուածամայրը:

Այս առաքելութեան սկիզբը կայ այն պատմական իրողութիւնը, որ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ երբ կառուցանեց Հայաստանի ու Հայութեան առաջին մայր տաճարը, զայն նուիրեց քրիստոսակիր Տիրամօր՝ անոր անունը դնելով «Մարիամ Ս. Աստուածածին»:

Եզրայանգումս շատ յստակ եւ ամրապնդիչ է իր պատմական տարողութեամբ ու մարեմական խորքին մէջ: Կ’ուզեմ ըսել, թէ երբ մենք տօնեցինք հայերուս պաշտօնական դարձին ու կնունքին 1700-ամեայ մեծ յոբելեանը, անդրադառնալու էինք նաեւ Մարիամի՝ «Հայոց խնկելի Աստուածածնի» սկզբնական ու տեւական ներկայութեան եւ արդիւնաւէտութեան մեր պատմութեան մէջ ու կեանքէն ներս:

Այս անդրադարձումը մեզ կը զօրացնէ մեր անհատական եւ հաւաքական մարեմասիրութեան մէջ: Մենք չմոռնա՛նք երբեք, որ հարազատ մարեմասիրութիւնը իրական առաջնորդը ու կենսատու աւիշն է հարազատ յիսուսասիրութեան:

Մարիամը սիրե՛նք, որ սիրենք Յիսուսը: Մայրը մեծարե՛նք, որ պաշտենք Որդին:
Ա՛յս հասկացողութիւնն եւ անբաժանելիութիւնը կը մաղթեմ ընթերցողներուս՝ Աստուած Ս. Հոգիին ներգործութեամբ ու լոյսով:

Այնճար, 1 Մայիս 2014

ՄԵՍՐՈՊ ՀԱՅՈՒՆԻ

Երբ հեռաձայնին ընկալուչը զետեղեցի, ինքզինքս առինքնուած եւ արբեցած կը զգայի: Ուրախութեան, վախի եւ ոգեւորութեան զգացումներով յանձն առի ինծի շնորհուած այս պարտականութիւնը:

Հասաւ սպասուած օրը: Հարիւր հազարաւոր խուռներամ ժողովուրդը շարան-շարան կ՚ուղղուէր դէպի Պէյրութի նաւահանգիստին առաջ գտնուող տարածքը, ուր տեղի պիտի ունենար Ս. Պատարագը:

Այդ օրին տակաւին շատ տեղեկութիւն չունէի Յովհաննէս Պօղոս Բ.՝ Սրբազան Քահանայապետի անձին մասին, որքան այսօր, բայց խանդավառութիւնս անսահման էր, որովհետեւ պատիւը պիտի ունենայի մօտէն հանդիպելու այդքան աշխարհահռչակ եւ միջազգային մեծ ճանաչում ունեցող անձնաւորութեան մը հետ:

Սրբազան պահը հասաւ: Բարձրացայ խորան, մօտեցայ Իրեն, ներկայացուցի ընծաները: Մօտաւորապէս 1.5 վայրկեան ունէի միայն իր հետ խօսակցութիւն փոխանակելու: Ֆրանսերէն լեզուով ներկայացուցի անձնական եւ Հայ Դատին հետ առնչուած խնդրանքս: Ան ձեռքերս առած էր իր ափերուն մէջ եւ հայեացքը կեդրոնացուցած իմ աչքերուս խորը: Արդէն մաքնիսացած էի: Զգացի թէ ան սովորական անձ մը չէ եւ աստուածային յատկութիւն մը կայ իր մէջ: Տարօրինակ եւ անբացատրելի ուժ մը ունէր: Ան ուշադրութեամբ ունկնդրեց զիս, մի քանի հարցումներ ուղղեց, ապա օրհնեց զիս, ընտանիքս եւ ազգս:

Որքան փափաքեցայ որ Սրբազան Հօր հետ այդ պահը ժամեր տեւէր, բայց կազմակերպիչ անձը նշան տուաւ, որ կարգս աւարտած էր: Ոտքի ելայ մեկնելու: Ալ չէի տեսներ դիմացս գտնուող բազմահազար ժողովուրդը: Այնքան վերացած էի, որ դժբախտաբար չլսեցի Սրբազան Քահանայապետին ինծի ուղղած վերջին նախադասութիւնը: Յետոյ իմացայ կողքս գտնուող անձէն, որ Քլտան համայնքը կը ներկայացնէր, թէ Սրբազան Հայրը ըսած էր՝

«Parlez quelques mots en Armռnien»… (Քանի մը բառ հայերէն խօսէ՛):

Ս. Պատարագի աւարտին շատեր ինծի մօտեցան հարցնելու, թէ ի՛նչ խօսած էի: Միայն մէկ պատասխան կրցայ տալ բոլորին՝ «Վստահ եմ, որ այս անձը օր մը սուրբ պիտի հռչակուի»:

ՌԻԹԱ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

Նշենք թէ ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը, հաւանութեամբ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մնայուն Սիւնհոդոսի, ընդունած էր արհիապատիւ հայր Գէորգ արք. Խազումեանի հրաժարականը` Պոլսոյ հայ կաթողիկէ թեմի օգնական արքեպիսկոպոսի իր պաշտօնէն, Արեւելեան Եկեղեցիներու կանոնագրին համաձայն:

Պոլսոյ նորանշանակ Առաքելական կառավարիչին գահակալութեան հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի պիտի ունենայ յառաջիկայ Սեպտեմբերին:

Ցեղասպանութեան տխրայիշատակ թուականէն մինչեւ օրս, սփիւռքն ու Հայաստանը դիմագրաւեցին զանազան մարտահրաւէրներ, յատկապէս «լիբանանեան սփիւռքը»՝ երբ «ներգաղթ» ապրեցաւ, լիբանանահայութեան մեծ տոկոսը գաղթեց մէկ բնակավայրէն ուրիշ մը՝ Միացեալ նահանգներ կամ Քանատա, իսկ Հայաստանէն բնիկ քաղաքացին արտագաղթեց դէպի Ռուսիա ու Ամերիկա: Այստեղ տեղին է յիշել թէ որոշակի տոկոսային հաշւով եղա՛ն հայեր, որոնք արտասահմանէն վերադարձան հայրենիք ու հո՛ն հաստատուեցան:

1915-էն մինչեւ 1991, Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան թուականը, սփիւռքի հայերը երկու հիմնական փուլերէ անցան:

Առաջին շրջանին մինչեւ 70-ական թուականները, հայը (խօսքս յատկապէս լիբանանահայութեան կը վերաբերի) կ՚ապրէր ամրօրէն գօտեպնդուած իրականութիւն մը: Արմատախիլ, իր սպիներով հանդերձ` ինքնիր պատեանին ներքեւ պատսպարուած, հայեացքը դէպի հայրենիք, ազգային ու հայրենասիրական մակարդակներով ճիգ չխնայեց իր զանազան կեդրոններէն ու հաստատութիւններէն ներս սերունդները այդ ուղղութեամբ զարգացնելու: Ան այսպէս ապրեցաւ մինչեւ լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմին սկիզբը, որուն հետեւանքով հազարաւոր լիբանանահայեր լքելով Լիբանանը, դիմեցին արտասահմանի տարբեր ափեր: Բոլոր մակարդակներու վրայ Լիբանանահայը կրեց մեծ կորուստներ եւ յատկապէս մարդուժի ծաւալուն կորուստ :

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, լիբանանահայութեան արձանագրած միակ դրական կէտը անոր չէզոք դիրքորոշումը եղաւ: Ներքին հակամարտութիւններու ընդմէջէն լիբանանահայը իր երեք կուսակցութիւններով եւ յարանուանութիւններով կարողացաւ նուազագոյն վնասներով դուրս գալ: Սակայն այդ մէկը լիբանանեան քաղաքական հրապարակին վրայ կարգ մը խմբաւորումներու կողմէ քննադատուեցաւ եւ «հայկական կէթոյի» երեւոյթին ակնարկութիւնները շեշտուեցան:

1991-ին երկրորդ շրջան մը սկիզբ առաւ սփիւռքահայուն մօտ ընդհան- րապէս եւ լիբանանահայուն՝ յատկապէս, երբ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախացման աւետումով իւրաքանչիւր հայու սիրտը յոյսով ու բերկրանքով լիցքաւորուեցաւ: Միւս կողմէ «Թաէֆի» մէջ ստորագրուած համաձայնագրին հիման վրայ` լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմին վերջ դրուեցաւ, ստեղծուեցաւ կառավարութիւն եւ փլատակ Պէյրութը վերածնունդ ապրեցաւ:

Ճիշդ այս հանգրուանին, լիբանանահայը որպէս կարեւոր մէկ մասնիկը լիբանանեան համայնապատկերին, իր կարգին զարկ տուաւ երկրի բարգաւաճութեան եւ բարեկարգումին: Պատերազմի տարիներուն կուտակուած փոշիներէն դուրս գալով` իւրաքանչիւր կուսակցութիւն եւ յարանուանութիւն ներքին բարեկարգումներու աշխատանքին լծուեցաւ եւ մասնաւորաբար իւրաքանչիւրը Լիբանանեան գետնի վրայ իր շինիչ ներկայութիւնը ապացուցելու համար ծրագիրներ մշակելու աշխատանքին ձեռնարկեց: Լիբանանահայը` աւելի «հայ» քան երբեք, եկաւ յանգելու այն նպատակակէտին թէ իր երկհպատակութեամբ հանդերձ` կարեւոր մէկ մասնիկն է լիբանանեան ամբողջական խճանկարին:

2000 թուականէն ետք, լիբանանահայութիւնը իր երեք կուսակցութիւններով պարտաւորութեան առջեւ դրուեցաւ ընտրութիւն կատարելու երկրին ուղղահայեաց բաժանումին դիմաց: 2005 թուականին, վարչապետ Հարիրիի նահատակութենէն ետք, պատշաճելով ներքին քաղաքական պատկերին՝ լիբանանահայութեան դիմագիծը այլափոխուեցաւ:

Իսկ նոր սերո՞ւնդը այս բոլորին մէջ….:

Լիբանանահայը վերջին 20 տարիներուն, յեղաշրջում մը ապրեցաւ: Երիտասարդ ուսանողը համալսարան յաճախելով մօտէն շփման մէջ եղաւ ոչ հայ լիբանանցի երիտասարդին հետ: Հայ երիտասարդը անդրադարձաւ թէ ինք նոյնքան լիբանանցի է որքան իր ոչ հայ ընկերը: Նոյնիսկ եղան լիբանանահայեր` որոնք անդամագրուեցան ոչ հայկական կուսակցութիւններու եւ շարժումներու: Եղան խառն ամուսնութիւններ, որոնց տոկոսը տարուէ տարի բազմացաւ: Այս բոլորը իր անդրադարձը ունեցաւ հայկական վարժարաններուն, հայ ակումբներուն եւ մասնաւորաբար հայեցի դաստիարակութեան վրայ: Անցած մօտ 15 տարիներուն, Լիբանանի տնտեսական ծանր վիճակը նոյնքան աւեր գործեց որքան քաղաքացիական պատերազմը, որովհետեւ մեծ թիւով ընտանիքներ ուղղուեցան արտասահման:

Լիբանան-Հայաստան յարաբերութիւններուն զարգացումը իր դրական անդրադարձը ունեցաւ գաղութին վրայ, յատկապէս Սփիւռքի նախարարութեան ստեղծումով եւ Հայաստանի հպատակութեան շնորհումով: Մեծ թիւով լիբանանահայեր ընտրեցին հաստատուիլ հայրենիք եւ կամ ծրագիրներ մշակել այդ ուղղութեամբ` փայլուն ապագայի մը տեսլականով:

Իսկ Հայ դա՞տը այս բոլորին մէջ…: Ահա կը գտնուինք 100-րդ տարելիցի սեմին, եւ որպէս լիիրաւ իրաւատէր` հայը խիզախօրէն կը մնայ կառչած իր պահանջատիրութեան` մինչեւ ճանաչում եւ հատուցում: Սակայն լիբանանահայ երիտասարդը իր առօրեայէն ներս, ցաւօք սրտի, առաջնահերթութիւնը յաճախ իր ասպարէզին եւ իր անմիջական ընկերային կեանքին տուած ըլլալ կը թուի: Բազմաթիւ ընտանիքներ իրենց զաւակները ոչ հայկական վարժարաններ արձանագրելով կը քաջալերեն այս հակումը, որ կրնայ թուլացնել մեր պահանջատիրական երթը:

Արդարեւ, երբ օր մը Հայկական Հարցը լուծուի, սփիւռքը պիտի մնա՞յ կառչած իր հայկական պատկանելիութեան թէ էթնիք փոքրամասնութեան մը պիտի վերածուի եւ նոյնինքն տեղական միջավայրին մէջ պիտի ձուլուի եւ անէանայ…:

Մտահոգիչ երեւոյթներ կան որոնց լուծումին կրնայ նպաստել Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններու զարգացումը: Այս շրջագիծէնն ներս, Հայաստանի քաղաքացիութեան տուչութիւնը իմաստուն նախաքայլ մըն էր` սփիւռքահայը հայրենիքին կառչած պահելու` մանաւանդ եթէ անոր յաջորդէ սփիւռքահայ երիտասարդին համար իր ուսումնառութիւնը Հայաստանի համալսարաններուն մէջ շարունակելու մատչելի հնարաւորութիւնը:

Մինչ այդ սփիւռքի եւ յատկապէս լիբանանի մէջ անհրաժեշտութիւն մըն է հայ ուսանողը հայ վարժարանէն ներս պահելու գրաւականը: Այս նպատակով հարկ է հայերէն լեզուն եւ պատմութիւնը մատչելի դարձնել աշակերտին նորագոյն դասագրքերով, արդիական լսատեսողական միջոցներով ինչպէս նաեւ ուսուցիչներու վերակազմաւորման եւ պատրաստութեան յոյժ կարեւոր ընթացքին զարկ տալով եւ փորձելով ոչ հայկական վարժարաններ յաճախող աշակերտութեան սրտին մէջ վերակենդանացնել հայրենասիրութեան եւ պատկանելիութեան ջահը, որպէսզի Հայը իր երկու թեւերով՝ Սփիւռքով եւ Հայրենիքով դէմ դնէ համաշխարհայնացման մրրկալից հողմերուն:

ՍԻՊԻԼԱ Մ. – Փ.

Հանգուցեալ հոգեւորականին թաղման արարողութիւնը տեղի ունեցաւ եւ սուրբ Պատարագը մատուցուեցաւ Թեհրանի հայ կաթողիկէ «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» եկեղեցւոյ մէջ, հինգշաբթի 22 մայիս 2014-ին, առաւօտեան ժամը 11-ին, որմէ ետք մարմինը փոխադրուեցաւ «Նոր Բուրաստան» գերեզմանատուն, ուր տեղի ունեցաւ թաղման կարգը:

Հանգուցեալ գերյարգելի հայր Ներսէս ծ.վ. Թոսունեան ծնած է Մուսա Լերան Խտրպեկ գիւղը 6 մայիս 1932-ին: Պատանի հասակին մտած է Զմմառու նորընծայարանը, ապա քահանայ ձեռնադրուած է, որպէս Զմմառու Միաբանութեան անդամ, ձեռամբ վսեմաշուք կարդինալ Գիրգոր Պետրոս ԺԵ. Աղաճանեան Կաթողիկոս Պատրիարքին, «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ – Սուրբ Եղիա» աթոռանիստ նորակառոյց եկեղեցւոյ մէջ, Պէյրութ, 28 մարտ 1959-ին, ձեռնադրակից ունենալով արհիապատիւ հայր Գրիգոր եպս. Ղապրոյեանը եւ հանգուցեալ հայր Մեսրոպ ծ.վ. Ճուրեանը: 1959-էն 1963 պաշտօնավարած է Զմմառու նորընծայարանին մէջ որպէս օգնական տեսուչ: Իր աշակերտները մեծ գնահատանքով կը յիշեն իրենց հայերէնի եւ հայ մշակոյթի ուսուցիչը: Ան նորընծայարանին մէջ հիմնած է նաեւ քառաձայն երգչախումբ մը:

1963-ին Պարսկաստան կը մեկնի հնազանդելով երջանկայիշատակ Իգնատիոս Պետրոս ԺԶ. Պաթանեան Կաթողիկոս Պատրիարքին, եւ հոն կը մնայ մինչեւ իր մահը:

Պարսկաստանի մէջ հիմնած է «Հայաշէն» համալիրը, Կասպից ծովու ափերուն: Հիմնած է նաեւ հայկական մշակութային կեդրոն մը Թեհրանի մէջ:

Երջանկայիշատակ Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան Կաթողիկոս Պատրիարքը անոր պարգեւած է ծայրագոյն վարդապետի պատրիարքական աստիճանը: Ան պաշտօնավարած է Թեհրանի մէջ որպէս ժողովրդապետ, ապա որպէս ընդհանուր փոխանորդ տեղւոյն թեմի առաջնորդութեան: Իր կեանքին վերջին տարիներուն հետզհետէ կը հրաժարի առաքելական եւ հասարակական գործունէութիւններէն մինչեւ իր մահը:

«Որ պսակիչդ ես քոց սրբոց եւ անվախճան բարեաց բաշխող, թողութիւն շնորհեա՛ ննջեցելոց քոց ծառայից» (Շարական):