………..

Իբրեւ իր տարածութեամբ աշխարհի յարաբերաբար փոքր երկիրներէն մէկը՝ Լիբանան այսօր կը գտնուի զինք բաղկացնող 18 համայնքներուն միջեւ եղբայրական համակեցութեան եւ համագործակցութեան օրինակը ըլլալու իր համբաւը վերահաստատելու եւ արդարացնելու մարտահրաւէրին դիմաց։ «Լիբանան՝ երկիր մը ըլլալէ աւելի՝ Արեւելքին եւ Արեւմուտքին համար ազատութեան պատգամ մը եւ բազմամասնութեան օրինակ մըն է» ըսած էր սուրբ Յովհաննէս Պօղոս Բ. Պապը 1984-ի Մայիս մէկին Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ բոլոր եպիսկոպոսներուն յղած առաքելական նամակի մը մէջ։ Իսկ Լիբանանի կացութեան մասին՝ 7 Սեպտեմբեր 1999-ին դարձեալ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եպիսկոպոսներուն ուղղուած առաքելական նամակի մը մէջ, Յովհաննէս Պօղոս Բ. Պապը Լիբանանը կը ներկայացնէր իբրեւ «եզակի արժէք մը», որուն վրայ անգամ մը եւս աշխարհի ուշադրութիւնը կը հրաւիրէր՝ հետեւելով Պօղոս Զ. եւ Յովհաննէս Պօղոս Ա. Քահանայապետերու օրինակին։

Դժբախտաբար, Լիբանանի մասին քահանայապետական այս վկայութիւնները մոռցած ըլլալ կը թուին լիբանանցիները ընդհանրապէս եւ մասնաւորաբար անոնց քաղաքական վերնախաւը՝ որ կոչուած է տնօրինելու երկրի ապագան։ Այս մոռացութիւնը ակներեւ է երկրին դառնալի եւ ընկճող մթնոլորտին, քաղաքացիներու անտրամադրութեան, կեանքի անհրապոյր եւ անհեռանկար ընթացքին, տագնապալի իրավիճակներու եւ ամէն բանէ առաջ եւ ամէն բանէ վեր երկրի բաղկացուցիչ հոսանքներու առաջնորդներուն միջեւ անմիաբանութեան եւ յաճախ լարուածութեան ընդմէջէն։ Լիբանանի քաղաքացիին կեանքը դարձած է այնքան մռայլ որ մարդ ակամայ կը տարուի ինքնիրեն հարց տալու թէ արդեօք Աստուած երե՞ս դարձուցաած է զինք այնքան փառաբանող Մայրիներու երկրին. արդեօք Հարտինիներու, Մալոյեաններու, Ռըֆքաներու եւ Շարպելներու նման երանելիներն ու սուրբերը մոռցա՞ծ են իրենց ծննդավայրը, անոր ջերմեռանդ ժողովուրդը։

Բացարձակապէս ո՛չ։ Ընդհակառակը, լիբանանցիներն են որ զիրենք մոռցած են։ Եթէ ոչ ժողովուրդը, բայց ասոր ճակատագրին տիրութիւն ընելու կոչուած ղեկավարները։

Ո՛չ Աստուած եւ ո՛չ ալ անոր առաքեալները կրնան մտահան ըրած ըլլալ այս չքնաղ երկիրը եւ անոր հաւատացեալ ժողովուրդը։ Այսուհանդերձ, քաղաքացիները յուզող հարցերուն շուրջ տարբեր հոսանքներուն միջեւ յամեցող տարակարծութիւններուն, լարուածութեան, հակադրութիւններուն եւ անհանդուրժողութեան հետեւանքով երկրին մէջ ստեղծուած տառապալի եւ անհանդուրժելի պայմաններու պատճառով սկսած է թուլնալ ժողովուրդին հաւատքը, ի՛նք՝ ժողովուրդն է որ ակամայ եւ անզգալաբար սկսած է հեռանալ անոնցմէ եւ իր վերեւէն հեռացնել իրեն յաւերժագիր պարգեւած հոգեմտաւոր արժէքներու ու արժանիքներու երկնառաք շնորհքը։

Այս արժէքներուն ու արժանիքներուն գերագոյնը ՍԷՐն է, աղբիւրը կեանքին եւ զայն իմաստաւորելու, արժեւորելու ու արդիւնաւորելու հնարաւորութիւն պարգեւող ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ։

Արդարեւ, Ճշմարտութեան եւ Արդարութեան վրայ հիմնուած Սէրը եւ Խաղաղութիւնը միա՛յն իրական են եւ ոչ՝ ձեւական, իսկ բնազբօսիկ սէրը եւ բռնութեամբ պարտադրուած խաղաղութիւնը՝ արուեստական եւ ուրեմն՝ գնայուն։

Աւելի քան կէս դար առաջ, սերունդներու հոգեւոր կրթութիւն ջանբելու կոչուած՝ Յիսուսեան սրբակենցաղ վարդապետներէն Հայր Վիլլար կը սիրէր դասարանի գրատախտակին անկիւնը արձանագրել շաբթուան նշանաբանը։ Գրատախտակին վրայ յաճախ յայտնուող նշանաբաններէն մէկը հետեւեալ (Equations) հաւասարումն էր.- «Զիջում առաւել զիջում հաւասար է  երջանկութեան, իսկ հանդուրժողութիւն առաւել հանդուրժողութիւն հաւասար է  խաղաղութեան»։  Պատանիներուս հոգեւոր վարիչը այդ օրերուն հաւանաբար ի մտի ունէր ընկերներու շրջանակը, անոնց միջեւ բարեկամութիւնը, ընտանիքը, ամուսնական կեանքը։  Նկատի ունենալով պատանիներուն խելահասութեան մակարդակը, ան չէր ըսեր որ այդ էքուասիոնները ի զօրու են նաեւ տարբեր ազգերու, կրօններու, մշակոյթներու, համայնքներու ու դաւանանքներու պատկանող հաւաքականութիւններու եղբայրական համակեցութեան համար։

Իրաւամբ, կեանքի փորձը ցոյց տուաւ որ առանց Սիրոյ, Ճշմարտութեան եւ Արդարութեան վրայ հիմնուած փոխադարձ զիջումի, հանդուրժողութեան եւ ներողամտութեան չկայ խաղաղութիւն։

Ս. Պատարագի աւարտին բարձրաձայն ընթերցուեցաւ Սիւնհոդոսի հայրերու հետեւեալ նամակը` ուղղուած երիտասարդներուն:

 «Մենք՝ Սիւնհոդոսի հայրերս, կը դիմենք ձեզի՝ աշխարհի երիտասարդներ, յոյսի, վստահութեան եւ մխիթարութեան խօսքով: Այս օրերուն բոլորս համախմբուած էինք լսելու Տէր Յիսուսի՝ «յաւերժ երիտասարդ Քրիստոսի» ձայնը եւ Անոր ձայնին մէջ ճանչնալու ձեր բազմաթիւ ձայները, ցնծութեան բացաքանչութիւնները, աղաղակը եւ լռութեան պահերը:

Մենք ծանօթ ենք ձեր ներքին որոնումներուն, ուրախութիւններուն ու յոյսերուն, ցաւին ու անհանգստութեան, որոնք միասին կը կազմեն ձեր բոլոր ցանկութիւնները: Այժմ, կ’ուզենք, ձեզի լսելի դարձնել մեր խօսքը, կը ցանկանք ձեզի հետ կիսել ձեր ուրախութիւնը այնպէս, որ կեանքի կոչուին ձեր բոլոր ակնկալիքները: Վստահ ենք, որ կեանքի հանդէպ ձեր խանդավառութեամբ դուք պատրաստ կ’ըլլաք ներգրաւուելու այնպէս, որ ձեր բոլոր երազանքները կարենան իրականանալ եւ ձեւաւորուիլ ձեր պատմութեան մէջ:

Մեր թուլութիւնները պէտք չէ ետ պահեն ձեզ, մեր անկայունութիւնն ու մեղքերը պէտք չէ խոչընդոտ ըլլան ձեր վստահութեան համար: Եկեղեցին ձեր մայրն է, ան չի լքեր ձեզ, ան պատրաստ է ուղեկից ըլլալու ձեզի՝ նոր ճանապարհներուն եւ աւելի բարձր ուղիներուն վրայ, ուր Հոգիի քամիները աւելի ուժգին կը փչեն՝ քշել-տանելով անտարբերութեան, մակերեսայնութեան եւ յուսահատութեան մշուշը:

Երբ աշխարհը, զոր Աստուած այդքան սիրեց եւ որուն համար տուաւ իր միածին Որդին՝ Յիսուսը, կեդրոնացած է նիւթական արժէքներու, կարճաժամկէտ յաջողութիւններու ու հաճոյքներու վրայ, եւ երբ աշխարհը կ’ոչնչացնէ ամենաթոյլը, ապա՝ դուք պէտք է օգնութեան ձեռք մեկնէք՝ կրկին ոտքի կանգնելու եւ եւս մէկ անգամ հայեացքները ուղղելու դէպի սէրը, գեղեցկութիւնը, ճշմարտութիւնը ու արդարութիւնը:

Այս ողջ ամսուայ ընթացքին ձեզմէ մի քանիներու եւ շատ ուրիշներու հետ միասին, որոնք մեզի էին միացած աղօթքներու ու սիրոյ միջոցով, մենք անցանք այս ճանապարհը: Այժմ, մեր ցանկութիւնն է շարունակել զայն երկրագունդի բոլոր կողմերը, ուր Տէր Յիսուսը կ’ուղարկէ մեզ՝ որպէս առաքեալներ:

Եկեղեցիին եւ աշխարհին անյապաղ անհրաժեշտ է ձեր խանդավառութիւնը: Ամենախոցելի, աղքատ եւ կեանքի պատճառած վէրքերէն վիրաւոր մարդիկը անպայման դարձուցէք ձեզի ուղեկից:

Դուք ներկան էք, դարձէ՛ք փայլուն ապագայ:

Vatican News պարբերականէն թարգմանեց

ՀՐԱՆՈՒՇ ՍԱՐԳՍԵԱՆ

Classic Paragraph

Արդարեւ, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետին 2016-ին Հայաստան կատարած առաքելական այցելութեան առթիւ, Հայաստանի հռչակաւոր քանդակագործ հանգուցեալ Ֆերտինանտ Առաքելեան փափաքած է Քահանայապետին նուիրել իր քանդակներէն մին որ սակայն արուեստագէտի վաղահաս մահուան բերումով Վատիկան փոխադրուած է միայն վերջերս եւ Հինգշաբթի 30 Մայիս 2019-ի առաւօտեան, քանդակագործ Առաքելեանի ընտանեկան պարագաները առիթը ունեցած են զայն յանձնելու Վատիկանի իշխանութիւններուն։

«Լռութեան Րոպէ» քանդակը կը ներկայացնէ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը որուն շուրջ համախմբուած են տարբեր քրիստոնեայ եկեղեցիներու պետեր, որոնք միասին կը քալեն իրականացնելու համար Քրիստոսին պատգամը՝ “որպէսզի ամէնքը մի ըլլան”։

………………………………….

«Ձեր երկրի պատմութիւնը համաքայլ կ’ընթանայ դարերու հոլովոյթի ընթացքին պահպանուած իր քրիստոնէական ինքնութեան հետ: Այդ ինքնութիւնը հեռու է պետութեան առողջ աշխարհիկութիւնը խոչընդոտելէ, աւելին, կը պահանջէ եւ կը սնուցանէ զայն՝ խրախուսելով հասարակութեան բոլոր քաղաքացիներու մասնակցութիւնը անոր, կրօնի ազատութիւնը եւ փոքրամասնութիւններու նկատմամբ յարգանքը»:

ՖՐԱՆՉԻՍԿՈՍ

Երեւան, 24 Յունիս 2016

Հաւանաբար ինծի պէս շատեր, եթէ ոչ մեր ազգային, բարոյական եւ հոգեմտաւոր արժեչափերուն նախանձախնդիր ամէն հայ, իրենց հեռատեսիլներու հայաստանեան կայաններուն դիմաց ապշած մնացին ի լուր հայրենական հասարակութենէն ներս թափանցած այնպիսի – քիչ է ըսել – յոռի երեւոյթի մը որ խոտոր կը համեմատի հայկական նկարագրին ու աւանդութեան, ազգային վարքուբարքին եւ ինքնութեան։ Ապշանքս վերածուեցաւ ընդվզումի իմանալով որ Ազգային Ժողովին նման պետական մարմնի մը օրակարգի նիւթ դարձած է այդպիսի լպիրշ երեւոյթ մը։

Աղանդաւորներուն սանձարձակ գործունէութեան յառաջացուցած ընդվզումի ալիքէն ետք, որ չկրցաւ պատկան իշխանութիւններուն պարտաւորեցնել արգելակելու այդ սրբապիղծ եւ օտարոտի տարրերը, հիմա ալ խօսքը կը վերաբերի միասեռականներու, հայաստանցիներու լեզուով «տրանսգենդեր»ներու, իսկ ռամկաբարոյ բացատրութեամբ՝ որձեւէգներու, որոնց մէկ ներկայացուցիչը, չեմ գիտեր՝ առու թէ էգ, չեմ գիտեր նաեւ ինչպէ՞ս, արժանացած է Ազգային Ժողովի ամպիոնէն ինքնարդարացում կատարելու առիթին՝ պահանջելով իշխանութիւններուն պաշտպանութիւնը իր եւ իրեն նմաններուն դէմ ժողովրդային ցասումի եւ սպառնալից ցոյցերու ու ելոյթներու հետեւանքներէն։ Վստահ եմ որ ապրի՛ս ժողովուրդ ջան ըսաւ հայրենաբնակ թէ սփիւռքաբնակ ամէն նախանձախնդիր հայ։ Յուսամ որ ժողովուրդին ձայնը լսեցին ազգին պատգամաւորները եւ չեն կրկնէր այն սխալը որ առիթ տուաւ աղանդաւորներու թափանցումին մինչեւ դպրոցներէն ներս։ Յայտնապէս ժողովրդավարութեան պիտակին տակ հաստատուած խօսքի եւ խղճի ազատութիւնը ծնունդ տուին նաեւ բացասական երեւոյթներու, որոնք կ’աղճատեն հոգեւոր անվտանգութիւնը։

Ո՛չ մէկ պատճառ ու պատրուակ կրնան արդարացնել ուղղակի կամ անուղղակի թոյլտուութիւնը թափանցումին հայկական հասարակութիւնը իր ազգային յատկանիշերէն հեռացնող վատաբարոյ շարժումներու ու բարքերու, որոնք կ’աղճատեն Ընտանիք, Հաւատք եւ Ազգ հասկացութիւնները։ Կան ազգին բնորոշ նուիրական արժէքներ, որոնք անգիր, սակայն անխախտելի եւ պարտաւորեցնող օրէնքի ուժ ունին եւ որոնց հաւատարիմ մնալու պարտաւորուած ենք ազգովին՝ որպէս ընդոծին նկարագրի յատկանիշ եւ մկրտութեամբ դարձած քրիստոնեայ առաջին ազգի զաւակ ։

Այդ հաւատարմութիւնը ամենաարդիւնաւէտ ճանապարհն է հասարակութիւնը այլասերող յոռի բարքերուն դէմ զինելու, անոնց դէմ պայքարելու եւ անոնց ընկերային վատաբարոյ հետեւանքները կանխելու։ Այդ հաւատարմութիւնը պատահականութեան կամ սովորամոլութեան արդիւնք չի կրնար ըլլալ, պէտք չէ՛ ըլլայ, այլ գիտակից, արդիւնքը պէտք է ըլլայ դաստիարակութեան, քրիստոնէակա՛ն դաստիարակութեան, որ պէտք չէ շփոթել կրօնի պատմութեան ուսուցման հետ։ Այս վերջինը ընդհանուր գիտելիք է, կրնայ դասաւանդուիլ, մինչ առաջինը՝ ապրո՛ւմ է, վաղ մանկութենէն ստացուած անջնջելի դրոշմ, վարքագիծ ու կենսակերպ, որ ազգին բոլոր զաւակները իրարու հանդէպ եղբայրական զգացումներով կը տոգորէ։

Քանիցս անդրադարձած ենք եւ կրկնելու գնով դարձեալ պիտի անդրադառնանք քրիստոնէական դաստիարակութեան, որ աւելի քան երբեք ինքզինք կը պարտադրէ մանաւանդ մեր հայրենաբնակ ժողովուրդին՝ որ երեք քառորդ դար ամբողջ զրկուեցաւ անկէ, զայն մշակելու հնարաւորութենէն։

Ամբողջական Հայու տիպարը քրիստոնէադրոշմ է, պէ՛տք է ըլլայ։ Մկրտութեամբ ստացուած այդ դրոշմին անաղարտ պահպանումը կը կարօտի մեր ժողովուրդը իր հաւատքին մէջ զօրացնող եկեղեցաւանդ դաստիարակութեան, քրիստոնէական դաստիարակութեան։ Այդ դաստիարակութիւնը չի սահմանափակուիր խաչակնքել գիտնալուն, մոմավառութեան, խաղող կամ մատաղ օրհնել տալու կամ սրբավայր մը ուխտագնացութիւն կատարելու նման սովորութիւններու մէջ, որքան ալ հասարակութեան քրիստոնէական զգացումները արտայայտող ցուցանշաններ ըլլան ասոնք։

Քրիստոնէական դաստիարակութիւնը՝ օտարացման, ուծացման, այլասերման, խորթ բարքերու, մեր նուիրական աւանդութիւններու քայքայման, վատաբարոյ երեւոյթներու, մէկ խօսքով՝ մեր ազգային ինքնութիւնը վտանգող օտարոտի շարժումներու եւ վարքուբարքերու դէմ պայքարի հզօր զէնքն է։ Ո՛չ մէկ օրէնք՝ որքան ալ խիստ ըլլայ, ո՛չ մէկ արգելիչ միջոցառում՝ որքան ալ ուժեղ ըլլայ, չեն կրնար փոխարինել քրիստոնէական դաստիարակութիւնը։ Անով օժտուած մարդը, ի՛նչպիսի պայմաններու ու շրջապատի մէջ ալ գտնուի, ինքնաբերաբար եւ ինքնակամ կը հակադրուի զինք մոլորեցնող փորձութիւններուն ու երեւոյթներուն։ Քրիստոնէական դաստիարակութեամբ զինուած հասարակութիւնը մեր հոգեւոր անվտանգութեան գրաւականն է, այնպէս ինչպէս լաւապէս մարզուած ու զինուած բանակը՝ Հայրենիքի սահմաններու անվտանգութեան երաշխաւորը։

Յայտնապէս այս գիտակցութիւնը կը պակսի մեր հասարակութեան ընդհանրապէս բոլոր խաւերուն եւ մասնաւորաբար հասարակութիւնը դէպի ճիշդն ու ճշմարիտը, դէպի պիտանին ու անպէտը կողմնորոշելու կոչուած քարոզչական ցանցերու մօտ, ինչպէս նկատեցի Հայաստան – Սփիւռք վերջին համաժողովի աւարտին ինծմէ խնդրուած ասուլիսի մը առիթով։ Արդարեւ, համաժողովի եւ անոր արդիւնքներու մասին երկար – բարակ հարց ու պատասխաններէ ետք, հարցազրոյցը վարող լրագրողուհիի այն հարցումին թէ «ի՞նչ պիտի ուզէիք որ համաժողովին կողմէ քննարկուէր, սակայն օրակարգին վրայ չկար», շատ յստակ եւ բաւական երկար փաստարկութիւններով պատասխանեցի.- «Քրիստոնէական դաստիարակութեան հարցը՝ հակառակ անոր որ զեկուցողներու շարքին բազմաթիւ բարձրաստիճան հոգեւորականներ ալ կային»։ Միեւնոյն երեկոյեան իսկ հարցազրոյցի ընթացքին արծարծուած բոլոր նիւթերը սփռուած էին համացանցին վրայ, բացի քրիստոտէական դաստիարակութենէն։ Անտարբերութի՞ւն, անգիտութի՞ւն թէ՞ ապատեղեկատուութիւն՝ կարեւոր չէ, որովհետեւ երեք պարագաներն ալ հաւասարապէս համազօր են չարիքի արմատաւորման կամայ-ակամայ մեղսակցութեան։

Այս եւ նման բազմաթիւ առիթներ մտածել տուին որ քրիստոնէական դաստիարակութիւնը միայն եկեղեցւոյ գործը չէ, այլ նաե՛ւ պետութեան, առաջի՛ն քրիստոնեայ ազգի պետութեան։

07 / 05 / 2019

………….

12 Մայիս, Կիրակի առաւօտեան շիջեցաւ Կարդինալ Նասրալլա Պութրոս Սֆէյր, իր 99 ամեակի սեմին։ Ան 1986-ին ընտրուած էր մարոնիթներու Անտիոքի եւ համայն Արեւելքի մարոնի Եկեղեցւոյ 67-րդ Պատրիարք, յաջորդելով Մար Անթոնիոս Պութրոս Խրէյշ Պատրիարքին։

Ծերունազարդ Պատրիարքի մեծաշուք յուղարկաւորութեան ընթացքին (16 Մայիս 2019, Պքերքէ) արտասանած իր դամբանական քարոզին մէջ՝ Պատրիարք Ռաի զինք նկատեց «Լիբանանի Բ. անկախութեան եւ հաշտութեան անկրկնելի պատրիարքը»։

Ֆրանչիսկոս Պապին ներկայացուցիչ եւ Վատիկանի Արեւելեան Եկեղեցիներու Ժողովի նախագահ կարդինալ Լէոնարտօ Սանտրի ըսաւ որ «Սֆէյր ազատ եւ քաջ մարդ էր եւ մնաց նախանձախնդիր Լիբանանի անկախութեան ու գերիշխանութեան։ Ան պիտի մնայ Լիբանանի պատմութեան փայլուն դէմքը»։ Պատրիարք Սֆէյրի Վատիկանին հետ յարաբերութիւնները շատ ջերմ էին։ Ան կարդինալութեան աստիճան ստացաւ Յովհաննէս Պօղոս Բ. սուրբ Պապին կողմէ եւ իր հրաւէրով է որ տեղի ունեցաւ Պապին պատմական այցելութիւնը Լիբանան, որուն ընթացքին հրապարակուեցաւ «Յոյս մը Լիբանանին համար» Առաքելական Յորդորակը, որ կը հաստատէ թէ «Լիբանանին պատմական արմատները կրօնական բնոյթ ունին»։ Անոր պատրիարքութեան օրով է որ Մար Մարունի արձանը զետեղուեցաւ Վատիկանի մէջ։

Ի լուր Պատրիարք Սֆէյրի վախճանումին, Հանրապետութեան նախագահ Միշել Աուն ըսաւ որ «Սֆէյր Լիբանանի կարեւորագոյն պատրիարքներէն մէկն էր եւ լուսաւոր հետք մը ձգեց երկրին վրայ։ Կարդինալ Սֆէյրին վախճանումով Լիբանան կը կորսնցնէ մարդ մը որ միշտ պաշտպանեց Լիբանանի գերիշխանութիւնը եւ անկախութիւնը եւ անոր ժողովուրդին արժանապատուութիւնը»։

Երկրին անխտիր բոլոր պետական, քաղաքական, համայնքային, կրօնական իսլամ եւ քրիստոնեայ բոլոր ղեկավարները իրենց ցաւակցական խօսքերուն մէջ կարդինալ Սֆէյրի մասին կատարեցին հետեւեալ վկայութիւնները՝

«Կարդինալ Սֆէյրին նման անձնաւորութիւնները չեն մեռնիր»։

«Անկախութեան, հաշտութեան, մարդասիրութեան եւ խաղաղութեան պատրիարքը»։

«Լիբանանի հոգեւոր բոլոր համայնքները կորսնցուցին յանձնառու մարդ մը, որ կը սիրէր իր երկիրը։ Ան նպաստեց համակեցութեան զօրացումին եւ Լիբանանի պաշտպանութեան»։

«Հոգեւորական եւ ազգային մեծ խորհրդանիշ մը։ Ան արդարութեան, բացուածութեան, երկխօսութեան, մարդասիրութեան եւ իսլամներուն ու քրիստոնեաներուն միջեւ համակեցութեան օրինակ մըն էր։ Կը պաշտպանէր բոլոր լիբանանցիներուն դատերը առանց բացառութեան»։

«Ան ազգային սիւն մըն էր որ ուղեցոյցը դարձաւ համակեցութեան՝ դժուար ժամանակներուն, կը հաւատար Լիբանանի անկախութեան եւ բացաւ ազգային հաշտութեան էջը»։

«Կը հաւատար երկխօսութեան, բոլոր լիբանանցիներու համակեցութեան։ Կը պաշտպանէր Լիբանանի ինքնութիւնը եւ պատմութիւնը»։

«Լիբանան կորսնցուց երկխօսութեան եւ ներողամտութեան մեծ խորհրդանիշ մը»։

«Խոր արմատներով տպաւորիչ մայրի մըն էր»։

Յայտնապէս անուանի պատրիարքին վերջին հրաժեշտը՝ անոր դագաղին շուրջ համախմբեց ամբողջ Լիբանանը, այնպէս ինչպէս ինք ուզած էր տեսնել. Մէ՛կ ու միասնակա՛ն Լիբանան մը, որուն ի խնդիր գործեց իր հոգեւոր առաքելութեան զուգահեռ։

Արդարեւ, համայն Լիբանանը ողբաց կարդինալ Նասրալլա Պութրոս Սֆէյրին կորուստը, ինչպէս կը գրէր ՖԻՏԵՍ վատիկանեան գործակալութիւնը։ Ոչ միայն համայն Լիբանանը, այլ Լիբանանին բարեկամ երկիրները։ Այս ճշմարտութեան վկայութիւնը հանդիսացաւ ծերունազարդ կարդինալի յուղարկաւորութեան մասնակցող բազմահազար հաւատացեալներու առաջին շարքերուն վրայ ներկայութիւնը՝ Հանրապետութեան նախագահ զօր. Միշել Աունի, խորհրդարանի նախագահ Նեպիհ Պըրրիի, վարչապետ Սաատ Հարիրիի, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի, Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ Հայոց Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքի, այլ համայնքներու հոգեւոր պետերու, հանրապետութեան նախկին նախագահներու, նախկին վարչապետներու, մեծ թիւով նախարարներու եւ երեսփոխաններու, քաղաքական ուժերու ղեկավարներու, դիւանագիտական ներկայացուցիչներու, զինուորականներու, ինչպէս նաեւ մեծ թիւով պետական պաշտօնատարներու:

Լիբանանցի բարձրաստիճան ներկաներուն կողքին ներկայ գտնուեցան նաեւ Ֆրանչիսկոս պապին կողմէ Լիբանան հասած պատուիրակ կարտինալ Լէոնարտօ Սանտրի, Ֆրանսայի Հանրապետութեան նախագահի ներկայացուցիչ՝ արտաքին գործոց նախարար Ժան Իվ Լոտրիան, Յորդանանի Ապտալլա Բ. թագաւորի ներկայացուցիչ՝ դեսպանատան գործավար Ուաֆա Այթամ, Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր Սալման պըն Ապտել Ազիզի եւ գահաժառանգ իշխան Մոհամետ պըն Սալման պըն Ապտել Ազիզի ներկայացուցիչ՝ Լիբանանի մէջ Սէուտական Արաբիոյ դեսպան Ուալիտ Պուխարի, Քաթարի իշխան Թամիմ պըն Համատի ներկայացուցիչ՝ նախարար Ապտել Ազիզ Քաուարի, Պաղեստինեան իշխանութեան նախագահ Մահմուտ Ապպասի ներկայացուցիչ՝ դեսպան Աշրաֆ Տապպուր եւ Կիպրոսի նախագահ Նիքոս Անասթասիատեսի ներկայացուցիչ Քրիսթինա Ռաֆթի:

Նասրալլա Պութրս Սֆէյր ապրեցաւ ու գործեց ի խնդիր Լիբանանի անկախութեան ամրապնդումին եւ լիբանանցիները հաշտ, համերաշխ ու միասնական տեսնելու երազի իրականացումին։ Այս պատճառով է որ ան պահանջեց սուրիական ուժերու Լիբանան ներկայութեան աւարտը եւ քաղաքացիական պատերազմին վերջ դնելու յոյսով զօրակցեցաւ Թաէֆի համաձայնագրի կնքումին 1989-ին, խորհրդարանի նախագահ Հիւսէյն Հիւսէյնիին հետ մասնակցելէ ետք անոր մշակումին ։

Եղբայրասպան կռիւներուն վերջ դնելու իր ճիգերու արդիւնաւորումին եւ սուրիական ուժերու Լիբանանէն մեկնումին ի տես Սֆէյր ըսած է որ այլեւս ապացոյցը ունի որ Նախախնամութիւն մը կայ ազգերուն համար ինչպէս որ կայ անձերուն համար։

1989-ին կաթողիկէ Եկեղեցւոյ բոլոր եպիսկոպոսներուն յղած մէկ նամակին մէջ, Յովհաննէս Պօղոս Բ. Լիբանանի մասին ըսած էր որ «երկիր մը ըլլալէ աւելի ազատութեան պատգամ մըն է եւ բազմակեցութեան օրինակ մը Արեւելքի եւ Արեւմուտքի համար»։ Այս հաւատքով գործեց կարդինալ Սֆէյր՝ պատրիարքական աթոռին նստած օրէն։

14 / 05 / 2019

Սիւնհոդոսի ընթացքին Ռաի պատրիարքը իր ուղղած պատգամին մէջ նշեց, որ շրջանին մէջ պատերազմի փողեր հնչեցնելու տրամադրութիւնը պէտք է լիբանանեան պետութիւնը մղէ ամրապնդելու ինքզինք: «Մենք կ’աղօթենք, որ քաղաքական անձնաւորութիւնները հասնին իրենց ներքին եւ քաղաքական խաղաղութեան», շեշտեց ան` մաղթելով, որ պետութիւնը չշրջանցէ օրէնքներն ու սահմանադրութիւնը, այլ անոնց հունին մէջ գործէ, ինչպէս որ կ’ընէ եկեղեցին:

Մարոնի եպիսկոպոսները բարձր գնահատեցին կառավարութեան ջանքերն ու տարբեր մակարդակներու վրայ արձանագրուած նուաճումները` հաստատելով սակայն ազգային միասնականութիւնն ու համերաշխութիւնը պաշտպանելու, ինչպէս նաեւ փտածութեան դէմ պայքարելու կարեւորութիւնը:

Մարոնի եպիսկոպոսներու սիւնհոդոսը կոչ ուղղեց միջազգային եւ շրջանային մակարդակներու վրայ սուրիացի տեղահանուածներու թղթածրարը աւելի եւս քննարկելու, որպէսզի կարելի ըլլայ անոնց ծանր բեռը Լիբանանի ուսերէն վերցնել:

Եւ վերջապէս, ըստ Մարոնի եպիսկոպոսներու սիւնհոդոսի հաղորդագրութեան, Պուլոս Ապտել Սաթեր եպիսկոպոս ընտրուած է մարոնի համայնքի Պէյրութի առաջնորդ` փոխարինելու համար Պուլոս Մաթարը, իսկ հայր Անթուան Աուքար ընտրուած է պատրիարքական փոխանորդ:

……………………………….

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւողիչ Ճեմարանի աշակերտ էի։ Հազիւ ութը տարեկան։ Օր. Նուէրին մէկ կարճ բացատրութիւնը ուշադիր բայց առանց շատ բան հասկնալու լսելէ ետք արարողութեան մը մասին որուն մասնակից պիտի ըլլայինք, անոր առաջնորդութեամբ եւ ամենայն կարգապահութեամբ ելանք դպրոցին յարակից մայր ճամբան, ուր մեզ կանխած էին ուրիշ մեծ ու փոքր դպրոցականներ ալ։ Շարուեցանք ճամբուն մէկ կողմը, ձեռքերնիս մէկական փոքր դրօշակներ, մէկը լիբանանեան եւ միւսը՝ շատ աւելի ուշ գիտցայ որ Վատիկանի դրօշակն էր։ Դեղինով սպիտակ։ Օր. Նուէրը պատուիրեց որ իր նշանին վրայ պիտի ճօճենք զանոնք այնպէս ինչպէս ինքը ցոյց կուտար։ Օր. Նուէրին խօսքը պատգամ էր։

Փոխոցին մէջ, մթնոլորտը տօնական էր, շրջանի խանութներուն տէրերը եւ բնակիչներն ալ միացած էին աշակերտութեան։ Շատ չանցած նշմարեցինք ճամբուն միւս ծայրէն մօտեցող ինքնաշարժներու երկար շքերթ մը, որ մօտենալով անցաւ մեր առջեւէն, մինչ մենք դրօշակները կը ճօճէինք այնպէս ինչպէս ապսպրած էր ուսուցչուհին՝ ծափերու տարափի մը ներքեւ։ Ինքնաշարժներէն մէկուն մէջ նշմարեցինք ակնոցաւոր «կարմիր զգեստով» ժպտադէմ մէկը որ կ’օրհնէր։ «Կարդինալն» էր որուն մասին խօսած էր մեր օրիորդը։ Այդ արարողութենէն աւելի բան չեմ յիշեր այսօր։ Կը յիշեմ միայն որ երբ կէսօրին տուն վերադարձանք եւ եղելութիւնը պատմեցի մօրս, «այդ մարդը սուրբ է, կարդինալ է։ Կարդինալները կարմիր կը հագնին» ըսաւ մայրս, յանձնարարելով որ երկիւղածութեամբ մօտենամ անոր, համբուրեմ ձեռքը ամէն անգամ որ պատրիարքարան կանչուիմ անոր պատարագին մոմակիր ըլլալու համար եւ չփորձեմ մանաւանդ պատարագէն փախուստ տալ շրջաբակին մէջ խաղալու համար։

Չէի կրնար չհնազանդիլ մօրս պատուէրին։ Սակաւախօս հայրս ալ ըսաւ որ երբ որ մեծնաս կը հասկնաս։ Այդ օրէն սկսեալ մօրս բերնէն յաճախ կը լսէի «այդ մարդը սուրբ է։ Քէմբի աղքատներուն կ’օգնէ եւ շատ կը սիրէ մանուկները» յանկերգը, առանց շատ բան հասկնալու «սուրբ մարդ», «կարդինալ» եւ «Պատրիարք» որակումներէն։ Մեզի բացատրած էին թէ Հայ կաթողիկէ Եկեղեցւոյ պետն է։ Կը զգայի միայն թէ «մեծ մարդ» մըն է։ Բայց չէի հասկնար որ ինչպէ՛ս այնքան մեծ «պետ» մը եւ «մեծ մարդ մը» ցեխոտ քէմբի գաղթական ժողովուրդին տեսութեան երթալու չափ համեստ ու խոնարհ կրնար ըլլալ։ Շատ աւելի ուշ եւ հօրս «դասախօսութեան» համազօր բացատրութիւններուն շնորհիւ հասկցայ մօրս խօսքերուն իմաստը։

Այսօր, եօթը տասնեակ տարիներ ետք աւելի կը զգամ այդ ժպտադէմ «մեծ մարդուն» աջը համբուրելու եւ պատարագին սպասարկելու բախտաւորութեան ուրախութիւնը։ Այն ժամանակ չէի գիտեր թէ ինչպէս սուրբ կ’ըլլան մարդիկ։ Սրբութեան բացատրութիւնը գտայ այն սիրոյն, ողորմածութեան եւ ծառայութեան մէջ զորս Կարդինալը կը ցուցաբերէր տառապահար մարդոց, Աստուծոյ ժողովուրդին։ Սէր, Ողորմածութիւն եւ Ծառայութիւն՝ որոնց վկան պէտք է եղած ըլլալ, որովհետեւ անոնք տարեթիւերու մէջ սահմանափակուած չըլլալով՝ կենսագրութեան մէջ չեն յիշատակուիր, բայց անոր էութիւնը կը կազմեն։        

***

***  ***

Կարելի չէ մամուլի քանի մը էջերու մէջ ամփոփել քրիստոնեայ աշխարհի 20-րդ դարու մեծագոյն դէմքերէն Կարդինալ Աղաճանեանին կեանքին ու գործունէութեան թէկուզ գլխաւոր դրուագները, որոնք իրենց դրոշմը ձգեցին մեր տարագիր ժողովուրդի տարեգրութեան վրայ, որովհետեւ անոնք ընդգրկեցին ոչ թէ սեղմ իմաստով միայն կաթողիկէ, քրիստոնեայ կամ ընդհանրապէս կրօնական աշխարհը, այլ աշխարհը իր ամբողջական առումով, իր բոլոր բաղադրիչներով՝ պետական, քաղաքական, դիւանագիտական, հասարակական, ընկերային, միջազգային ոլորտներով, եւ այս բոլորը՝ հայ ժողովուրդի պատմութեան խորապատկերին վրայ։ Արդարեւ, ան Հայութեան աստուածակոչ դեսպանը դարձաւ համաշխարհային բեմին վրայ։ Մեծահռչակ հայ հոգեւորականին, պարզապէս Հայ Կարդինալին, անունը, կեանքն ու գործը, վարկն ու համբաւը վաղուց ծանօթ է աշխարհին։ Ծանօթ է ո՛չ միայն իբրեւ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ բարձրագոյն մէկ Իշխանը, որ միջազգային հանրային կարծիքին կողմէ արժանի նկատուեցաւ Սուրբ Պետրոսի արժանաւոր յաջորդներէն մէկը դառնալու, այլ որպէս ՀԱ՛Յ, Հայ Ազգի զաւակ, Հա՛յ Կարդինալ։ Որովհետեւ, իր այցելած ցամաքամասերու՝ Եւրոպայի, Միջին Արեւելքի, Ամերիկայի, Աւստրիալիոյ, Ծայրագոյն Արեւելքի իւրաքանչիւր երկրին, իւրաքանչիւր քաղաքին ու ոստանին մէջ, ոչ միայն հոգեւոր իշխանութիւններուն, այլ թագաւորներու, նախագահներու, իշխաններու եւ պետական ղեկավարներու հետ ունեցած հանդիպումներուն ընթացքին եւ մեծագոյն պատիւներու արժանացած պահերուն, Կարդինալ Աղաճանեան երբեք շուքի մէջ չպահեց իր ազգային ինքնութիւնը եւ հպարտութեամբ զգացուց իր Հայ Ազգին պատկանելիութիւնը եւ հայրենասիրութիւնը, աւելի ճիշդ պիտի ըլլար ըսել թերեւս՝ Հայաստանասիրութիւնը, սէրը Ազգին եւ մանաւանդ «Հայրենի լեռներ»ուն։

«ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ ՀԱՅ ՄԷԿ ԲԵԿՈՐՆ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ»

«Սիրե՛նք մեր Հայրենիքը։ Կրնանք չսիրել վարչաձեւը, բայց վարչաձեւերը կ’անցնին, իսկ Հայրենիքը կա՛յ ու կը մնայ։ Սիրեցէ՛ք զիրար, որովհետեւ ուր որ հանդիպիք Հայու մը, ան մէկ բեկորն է Հայրենիքին» գոչած էր ան 27 Յունիս 1951-ին փարիզահայութեան ուղղած իր յորդորին մէջ։

Երբ Մայիսի 16-ին Հայոց Ծիրանաւոր Հայրապետը իր սրբալոյս հոգին կը յանձնէր Տիրոջ, հաւանաբար անոր ականջին կը հնչէր իր այնքան սիրած «Լեռներ Հայրենի» երգը։

Ափսոս որ այդ Լեռները տեսնելու բախտը զլացուեցաւ մեծահամբաւ Հայուն, որ մեծցաւ եւ ուռճացաւ այնքան որ տիեզերքը դարձուց սահման իր քրիստոնեաճաճանչ ու հայաբոյր արմատներուն, որմէ բխած բարութիւնը, հոգիի ու մտքի լոյսը ողողեցին ամբողջ աշխարհը։ Ան եղաւ իր աստուածատուր շնորհքները յայտնաբերող Հայ Կաթողիկէ Համայնքին, զինք ծնած ժողովուրդին, զինք որդեգրած ասպնջական Լիբանանին մեծարժէք ներդրումը համաշխարհային արժէքներու Գանձարանին եւ պաշտելիներէն մէկը քրիստոնեայ աշխարհին։ Պաշտելի՛։ Տարբեր չէր կրնար ըլլալ այն որ իր անբիծ քրիստոնէադրոշմ կեանքով Աւետարանի պատգամը տարաւ աշխարհի չորս ծագերուն եւ ժողովուրդներուն ներշնչեց անշեղ հաւատ Եկեղեցւոյ առաքելութեան։ Առանց սպասելու Եկեղեցւոյ պատմութեան դատավճիռին, ոչ միայն Հայ, այլ զինք ճանչցած բոլոր ազգերը զինք սուրբերու շարքին դասեցին։ Անոր մէջ տեսան սրբակեաց առաքեալը։

 Ազգերու վճիռը անգերազանցելի է։

Ինչպէս ամէն տարի, առաւօտեան ժամը 10-ին, Լիբանանի բոլոր Հայ կաթողիկէ ժողովրդապետութիւններէն, հաւատացեալներ խուռներամ փութացած էին Զմմառու մայրավանք, մասնակցելու հանդիսաւոր սուրբ Պատարագին եւ կատարելու իրենց ուխտը։ Սուրբ Պատարագէն առաջ, հաւատացեալները մասնակցեցան Աստուածամօր նուիրուած թափօրին զորս կ’առաջնորդէին ՀԿՄ.ի շեփորախումբը եւ Արծիւեան երգչախումբը, հետեւելով Ցաւագին Տիրամօր արձանին զոր ուսամբարձ կը տանէին երիտասարդներ։ Թափօրը ուղղուեցաւ դէպի Երանելի Իգնատիոս Մալոյեանի նուիրուած ամփիթատրոնը, ուր տեղի ունեցաւ Ս. եւ Անմահ Պատարագ, զորս մատոյց՝ Ամեն. եւ Գերերջ. Տէր Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքը՝ Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ Հայոց։ Յընթացս սուրբ Պատարագին, Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը իր քարոզին մէջ փառաբանեց ընդհանրապէս Մայրը եւ մասնաւորաբար Տիրամայրը եւ կոչ ըրաւ հաւատացեալներուն արժանի ըլլալու անոնց հոգատարութեան եւ անգերազանցելի սիրոյն ։

Յետմիջօրէի, ժամը 3:30-ին, հաւատացեալներ նաեւ մասնակցեցան վարդարանի ջերմեռանդութեան։

………………………….

Տարուան ամենէն գեղեցկագոյն ամիսն է ու կը մնայ՝ Մայիսը,

Որովհետեւ ամիսն է երփներանգ ու բուրումնաւէտ ծաղիկներու։

Նաեւ առիթը կ’ընծայէ սիրոյ եւ մեծարանքի նորանոր հաւաստիքներ ընծայելու ԳԵՐԱՀՐԱՇ ԾԱՂԿԻՆ, որ եդեմէն կը բուրէ հոտ անմահութեան։

Յուզիչ է եւ նոյնքան մխիթարական տեսարանը մեր եկեղեցիներու, որոնք ամիս մը ամբողջ, ամէն օր, առաւօտ կամ երեկոյ, դռները կը բանան ու կը հրաւիրեն դպրոց գացող կամ դպրոցէն դարձող մանուկներ, աշխատանքի դիմող կամ աշխատանքէ եկող խոնջ չափահասներ, որպէսզի ծաղիկներու Թագուհիին՝ ծաղիկ մըն ալ իրենք նուիրեն։ Ու ծաղիկ՝ մաքուր սրտի, առաքինի գործերու, մարդասէր արարքներու։

Վարակիչ է Մայիս ամսուան այս բարեպաշտութիւնը, ինչպէս վարակիչ է ամբողջ պաշտամունքը, սէրը, մեծարանքը կոյսերու Կոյսին։

Անոր ազդեցութենէն չեն կրցած խուսափիլ նոյնիսկ անաստուածներ, անհաւատներ, եւ Մայիսի երեկոյ մը, Անարատին արձանին առջեւ, զգացած են հաւատքի լոյսը, աստուածային սիրոյ մխիթարութիւնը։

Տիեզերքի մէջ ամբողջ չկայ մեծ երաժիշտ մը, մեծ նկարիչ մը, մեծ արձանագործ մը, մեծ բանաստեղծ մը, որ իր արուեստին հմայքը, ճարտարութիւնը, տաղանդը, թռիչքը նուիրած չըլլայ այս անթառամ ծաղիկներու Ծաղկին։

Ու մեր բանաստեղծներէն ամենէն հանճարեղը, քսանմէկ ամեայ Դուրեան ի՞նչ կը խնդրէր, երբ կ’երգէր Մայիսին՝ ծաղիկներու թագուհիէն։ Կը խնդրէր որ իր հոգին ալ ծաղիկ մը դառնար ու խառնուէր Կոյսը փառաբանող անուշաբոյր ծաղիկներուն։

Արեւելեան բարեպաշտութեան էական մասերէն է այս սէրն ու մեծարանքը Կոյսին՝ Աստուածամօր հանդէպ։

Անոր համար ալ զամանալի չէ որ հայ բարեպաշտութիւնը Արեւելքի մէջ ծագում առած ու Արեւելքի մէջ սնած, այնքան լայն տեղ կու տայ առողջ ու քնքուշ, որդիական ու աստուածաբանօրէն ուղիղ սիրոյ մը հանդէպ մայրերու Մօր։

Ինչ որ ինծի ուրախութիւն կը պատճառէ, եւ նոյնքան հպարտութիւն, սա պարագան է.- Հայ բարեպաշտութիւնը հանդէպ Աստուածամօր՝ ենթակայական կամ երազային բան մը չէ, այլ ծէս ու վարդապետութիւն, առարկայական ու գոյացական։

Մեր երանաշնորհ հայրերը, որոնք հսկած են մեր հրապարակային աղօթքներու վրայ, քրիստոնէական կրօնի ճշմարտութիւններու բուն սրտէն քաղած են սէրը նկատմամբ Աստուածածնի, ու յօրինած՝ աղօթք եւ շարական, երգ եւ ներբող։

Եթէ մեր նախնիներուն հետ չհաւատանք, որ ամենաբարին Աստուած թշուառ մարդկութիւնը փրկեց իր Միածին Որդիին ձեռքով, իսկ Միածին Որդին մարդկայն բնութիւն առաւ Կոյսէն։ Եթէ մեր նախնիքներու եւ Տիեզերական Եկեղեցիին հետ այս հաւատքը չունինք, չենք կարող ոչ գնահատել եւ ոչ ալ տածել սէր մեր երկնաւոր Մօր։

Բայց անմիջապէս որ մեր միտքը ողողենք հաւատքի լուսով, անմիջապէս որ մեր նախնիքներու հետ ու նման Քրիստոսի մէջ երկրպագենք մեր Աստուածն ու Փրկիչը, անմիջապէս որ ճշդենք մեր դիրքը Անոր հանդէպ, որ աստուածային անզուգական եւ հրաշալի կարգադրութեամբ եղաւ կուսական Մայր Քրիստոսի, այն ատեն միայն կ’ըմբռնենք մեր նախնիքներու սէրն ու մեծարանքը հանդէպ Կուսին։

Հայ ծէսին մէջ, Պատարագէն վերջ, ինչ աւելի հարուստ՝ քան ժամերգութիւնը։ Առաւօտ, կէսօր, երեկոյ, գիշեր եկեղեցի կը դիմէին մեր նախնիքները սաղմոսներով Աստուած փառաբանելու, գոհանալու, պաղատելու։ Ամէն անգամ ներկայ է նաեւ Աստուածամայրը։

Բայց մեր նախնիքներուն ամբողջ սէրն ու սիրտը նկատմամբ Կոյսին՝ դրուած է այն գողտրիկ շարականներուն մէջ, որոնք «Մեծացուսցէ» կը կոչուին։ Իսկապէս բազմերանգ եւ բուրումնաւէտ ծաղիկներու փունջ ի պատիւ Կուսին։ Չկայ վսեմ պատկեր մը, որուն մէջ չներկայանայ այդ չքնաղ Կոյսը։ Ահա քանի մը պատկեր.- Պայծառ երկինք, ամպ լուսեղէն, արեգակն արդարութեան, բարունակ ծաղկեալ, աղբիւր կենաց եզերեալ յեդեմայ, այգի վայելուչ, պարտէզ կենաց, ծառ անուշահոտ, ցօղ քաղցրածաւալ ցանկալի զուարթնոցն…։

Միթէ չափազանցած են մեր Շնորհալիները, Լամբրոնացիները։ Միթէ զինքը շփոթած են հեթանոս դիցուհիներու հետ։ Միթէ կը մոռնան որ Կոյսն ալ սոսկ արարած է, ոչնչէ ստեղծուած, որ ամէն ինչ Աստուծոյ կը պարտի։

Ոչ, երբեք չեն մոռցած, քանի գիտեն ինչ է իրենց խնդրանքը _ Մի՛ դադրիր մեզի համար բարեխօսելէ։ Այս է ուղն ու ծուծը Մարիամի պաշտամունքին։ Կը խնդրենք որ բարեխօսէ.- Ուրեմն ինքը չէ գերագոյն էակը, այլ Միածին Որդին, որուն թէ՛ մայրն է, թէ՛ արարածը։

Նախ՝ դիմենք իրեն հրեշտակին խօսքով .- Ողջոյն Քեզ Մարիամ։

Եղիսաբեթի շուրթներով.- Օրհնեալ ես Դու ի կանայս։

Մեր նախնիքներու պաղատանքով.- Մի՛ դադրիր վասն մեր բարեխօսել Քրիստոսի, Մայր Աստուծոյ մերոյ։

Ապա՝ դիմենք իրեն որդիական վստահութեամբ։ Պէտք ունինք անոր միջնորդութեան որովհետեւ անոր խօսքը հզօր է ու պատկառելի իր Որդիին առջեւ։ Չէ՞ որ մայրական խօսք է…։

Խաւարի եւ փոթորիկի մէջ՝ Մարիամ աստղ է առաւօտեան։

Տխրութեան եւ յուսահատութեան մէջ՝ Մարիամ է մխիթարիչ վշտացեալներու։

Մեղքերու ու մոլութիւններու մէջ՝ Մարիամ է ապաստան մեղաւորներու։

Պատերազմի մէջ՝ ԹԱԳՈՒՀԻ ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ։

Մայիս 1983

………………………………..

Մեր դարաշրջանը կը յատկանշուի գերարդիական արհեստագիտութեան եւ տնտեսական հնարաւորութիւներու օր ըստ օրէ աւելի արագ զարգացումներով համարեա բոլոր մարզերէն ներս, ինչ որ ենթադրել կու տայ որ արձանագրուած զարգացումները կը ծառայեն (պէ՛տք է ծառայեն) նաեւ ընկերութեան բարիքին. կը նպաստեն ընդհանրապէս մարդոց եւ մասնաւորաբար համե՛ստ մարդոց կեանքի պայմաններու բարելաւումին. կը նպաստեն ստեղծումին ներդաշնակ, անաչառ եւ արդարակշիռ ընկերութիւն մը՝ ուր գոյութիւն չունենան աղքատութիւն եւ լուսանցքայնացւած դասակարգեր, ուր մարդիկ եւ հասարակութիւններ ապրին արժանավայել կեանքով մը։

Դժբախտաբար, սակայն, իրականութիւնը այդպէս չէ։ Փոխուած են միայն ընկերութեան դասակարգային չափանիշները՝ եւ յաճախ արհեստագիտութեան եւ տնտեսութեան զարգացումներուն հակադարձ համեմատութեամբ։

Արդարեւ,՝ հակառակ արձանագրուած զարգացումներուն եւ նուաճումներուն՝ յատկապէս արհեստագիտական եւ տնտեսական եւ ասոնց առընչակից ոլորտներէն ներս, եւ ասոնց շնորհիւ ձեռք բերուած հսկայական հասոյթներուն, աննշան կամ խաբուսիկ են չքաւոր դասակարգերուն վիճակի բարեփոխութիւնները։ Դասակարգային տարբերութիւնները եթէ ոչ ջնջելու գէթ նուազագոյնի իջեցնելու, ընկերային բարենպաստ միջավայրերու ստեղծումը խոչընդոտող անգործութեան համաճարակին նման խնդիրները, տագնապները, զրկանքները վերացնելու, մէկ խօսքով՝ ընկերային պայմաններու վատթարացումին առաջքը առնելու, բարեփոխութիւններ իրագործելու մեծ ու փոքր պատասխանատւներու յանձնառութիւնները խոստումներու սահմանը չեն անցած։ Այս կեցուածքը աւանդաբար փոխանցուած է, շատ քիչ բացառութեամբ, իրարայաջորդ իշխանութիւններուն եւ յայտնապէս նորը նախորդէն տարբեր չէ եղած։

Այս իրողութեան դիմաց, չէին կրնար տարբեր ըլլալ նաեւ Մայիս Մէկով առաջադրուած նպատակները։ Այն Մայիս Մէկով՝որ մեկնակէտը եղած է համայն աշխարհի աշխատաւոր դասակարգի պահանջատիրութեան։ Այն Մայիս Մէկով որ ծնունդ առած է 1 Մայիս 1886-ին, շաբաթ օր մը, Շիքակոյի մէջ, երբ ամերիկեան աշխատաւորական սենտիքաներու օրական 8 ժամ աշխատանքի պահանջին ի խնդիր 400.000 աշխատաւորներու գործադուլը անդամալուծած է բազմաթիւ գործարաններ։ Թուականին ընտրութիւնը պատահական չէ եղած, այլ որովհետեւ Մայիս Մէկը «moving day» կոչուած այն օրն էր որ ամերիկեան հաստատութիւնները սովորաբար իրենց տարեկան հաշուեքննութիւնը կը կատարէին։ Շարժումը շարունակուած է եւ Մայիսի 4-ին տեղի ունեցած ցոյցի մը ընթացքին ձեռնառումբ մը նետուած շարժումին արգելք ըլլալ փորձող ոստիկաններուն վրայ, խլելով տասը զոհեր, եօթը՝ ոստիկաններ։ Միջադէպին հետեւանքով, 5 հոգիներ մահուան դատապարտուած են։

Երեք տարի ետք, Բ. ընկերվարական Միջազգայնականի համագումարը, որ կը գումարուի Փարիզի մէջ, ֆրանսական Յեղափոխութեան 100 ամեակին առթիւ, կ’որոշէ Մայիսի Մէկը հռչակել «աշխատաւորներու միջազգային օր», պարտադրելու համար օրական 8 ժամ աշխատանքը։ Էապէս աշխատաւորական շարժումը աստիճանաբար միջազգաին ծաւալ կը ստանայ եւ 1890-էն սկսեալ Մայիս Մէկի ցոյցերու ընթացքին ցուցարարները կը պարզեն կարմիր եռանկիւն մը որ կը խորհրդանշէ իրենց երեք պահանջները՝ 8 ժամ աշխատանք, 8 ժամ քուն եւ 8 ժամ զբօսանք։ Այնուհետեւ, տարիէ տարի Մայիս Մէկը եւ անով ծնունդ առած ընկերային պահանջները ինքզինքնին կը պարտադրեն աշխարհի բոլոր կողմերը։ Աստիճանաբար միայն աշխատաւորական սենտիքաները չէ որ կը նշեն Մայիս Մէկը, այլ ընկերութեան տարբեր խաւերը, մասնաւորաբար ուսանողները, գործազուրկները, աշխատաւորական սենտիքաները կը միանան շարժումին։ Այդ օրը, որուն 130 ամեակն է, կը յատկանշուի ընկերային բարեփոխումներու պահանջատիրութեամբ։ Թէեւ այդ պահանջներուն բնոյթը եւ ծաւալը կը փոխուի տարիէ տարի, սակայն հիմնական նպատակը կը մնայ անփոփոխ եւ աստիճանաբար կը համախմբէ ամէն մարդ որ կ’աշխատի։ Որովհետեւ, իրականութեան մէջ, աշխատանքի աշխարհէն ներս բազմաթիւ երկիրներու մէջ դեռ եւս ի զօրու են սովետական շրջանի «ստախանովեան աշխատանքի» պայմանները՝ սթրեսային վիճակ, աշխատանքի յաւելեալ ժամեր առանց համապատասխան գնահատականով, գերմարդկային ճիգեր միշտ գերազանցելու համար արդիւնքը։ Այս պատճառով ալ թէեւ նոր պիտակ կը տրուի «Աշխատաւորութեան Օր»ուան եւ ան կը դառնայ «Աշխատանքի Օր», որ կը յատկանշուի միօրեայ արձակուրդով մը, եւ հաւասար հարթակի վրայ կը դնէ գործատէրն ու աշխատաւորը, պիտակին փոփոխութիւնը չի փոխեր Մայիս Մէկով խորհրդանշուող շարժումին հիմնական նպատակը, որու իրականացումը կը յամենայ։

Այսօր, շատ հեռու ենք անշուշտ այն Մայիս Մէկերէն՝ որոնք կը յատկանշուէին բանուորական զանգուածային ցոյցերով ի խնդիր աշխատաւոր մարդուն արժանավայել ապրուստի պայմաններու ապահովումին, եւ որոնք սովորաբար պատճառ կ’ըլլային բուռն եւ յաճախ արիւնալի միջադէպերու։ Այս իրաւունքներու ի խնդիր փողոց իջած ցուցարարները կը հալածուէին՝ իբրեւ խռովարարներ։ Այսպէս էր նաեւ վիճակը Լիբանանի մէջ։

Բարեբախտաբար փակուած են Մայիս Մէկեան այդ ողբերգական էջերը գրեթէ բոլոր երկիրներու մէջ։ Փակուած՝ ոչ թէ որովհետեւ աշխատաւորը տիրացած է իր ամբողջական իրաւունքներուն եւ կը ստանայ իր աշխատանքին համապատասխան վարձատրութիւն, այլ որովհետեւ Արդարութեան եւ Հաւասարութեան, աշխատաւոր մարդու արժանապատուութեան եւ իրաւունքներու պաշտպանութեան առաջին դիրքերուն վրայ կանգնած է Ֆրանչիսկոս Պապին նման միջազգային պատկառելի հեղինակութիւն մը, որ ամենաթունդ պաշտպանն է զրկեալներուն, տառապեալներուն ու արհամարհեալներուն եւ քաջաբար կը պախարակէ աւետարանական յորդորներուն եւ Եկեղեցւոյ ուսուցումներուն հակառակ տմարդի երեւոյթները։ «Չենք կրնար անտարբեր մնալ ի տես տառապանքին միլիոնաւոր մարդոց որոնց արժանապատուութիւնը վիրաւորուած է։ Չենք կրնար շարունակել առաջ երթալ՝ ձեւացնելով որ աղքատութիւնը եւ անարդարութիւնը պատճառ չունին։ Իւրաքանչիւր մարդու արժանավայել կեանքով կարենալ ապրելու համար անհրաժեշտ պայմաններու ստեղծումը բոլորին պատասխանատուութիւնն է» կը գրէր Պապը 2018-ի Յունուարին Տաւոսի մէջ կայացած Համաշխարհային Տնտեսական Ֆորումի գործադիր տնօրէնին։ Ընդգծելով իմաստուն ընտրութիւն մը կատարելու ծանր պատասխանատուութիւնը, որովհետեւ տրուած որոշումները վճռական պիտի ըլլան կառուցանելու համար վաղուան եւ ապագայ սերունդներու աշխարհը, Ֆրանչիսկոս կը հրաւիրէր գործարար աշխարհը մերժելու «անտարբերութեան մտայնութիւնը», շօշափելի փոփոխութիւն մը կատարելու համար աւելցնելով արտադրողականութեան որակը, ստեղծելով նոր աշխատատեղիներ, յարգելով աշխատանքի օրէնքները, պայքարելով ամէն տեսակի կաշառակերութեան դէմ, զարգացնելով ընկերային արդարութիւնը, կատարելով շահերու արդար եւ հաւասար բաժանումը։ Պապը ֆորումի մասնակիցներուն կը մաղթէր ցուցաբերել «հասարակաց բարիքը առաջ տանելու ցանկութիւն»։

Մաղթանք մը որ ուղղուած է բոլոր ժամանակներու տաւոսներու բոլոր մասնակիցներուն։ Մայիս Մէկը յուշարարն է այդ մաղթանքին՝ ինչպիսի պիտակ ալ փորձուի տալ անոր։ Ան Աշխատաւորութե՛ան Օրն է։

1 Մայիս 2019