Զարմանալիօրէն դեռ եւս կան լիբանանցիներ, որոնց համար  տակաւին խորթ կը թուի հայուն լիբանանցի ըլլալը, պարզ այն պատճառով որ այսպիսիները թերեւս  իրե՛նք տակաւին ապահով չեն իրենց  ինքնութենէն, եւ այս պատճառով ալ կը կասկածին իրենց շրջապատի մարդոց  ինքնութեան հարազատութենէն: Ցաւալի է որ տակաւին, մինչեւ օրս, կարգ մը լիբանանցիներ կը համարձակին հարց տալու հայուն թէ աւելի լիբանանցի՞ է թէ հայ, եւ կամ Լիբանա՞նը կը նախընտրէ թէ Հայաստանը: Այսպիսիներ դժբախտաբար կը շարունակեն  հայերը նկատել  Լիբանանի հողերուն վրայ հաստատուած օտարներ։ Դեռ եւս ոմանք կը շարունակեն հայուն մէջ տեսնել արականը եւ իգականը իրարու հետ շփոթող քաղաքացին միայն,  կարծել թէ հայ ըլլալու համար կը բաւէ ազգանունը աւարտել «եան»ով եւ  թուրքը ատել, կամ որոճալ ցեղասպանութեան թողած վէրքերուն վրայ, յաւերժացնել իր նախորդներուն աւանդութիւնները եւ կառչիլ  անոնցմէ ժառանգուած արժէքներուն, կամ պարզապէս զէնքը ուսին շալկած  անցեալէն վրէժ լուծելու մասին մտածել: Ցաւալի  է հայը այսպիսի վերագրումներով սահմանել,  անգիտանալով որ Հայը ամենուրեք, հոն ուր հանգրուանած է ճակատագրին բերումով՝ փայլած ու գնահատուած է իր բազուկի եւ մտքի նուաճումներով, զորս ծառայեցուցած է անխտիր  բոլորին,  իր  շրջապատին,  երկրի  վերելքին:  Հայը  յաճախ Հայը յաճախ իրականացուցած է այն ինչ որ ուրիշը  չէ կրցած ընել: Կերտած է իր պատմութիւնը ու մասնակից դարձած է ժողովուրդներու պատմութեան կերտման: Ռահվիրան եղած է իր հանգրուանած երկիրներու  զարգացման ու բարգաւաճումին: Նահատակուած է զինք հիւրընկալողներուն դատերուն ի խնդիր եւս: Չէ զլացած բաժնելու ուրիշին ցաւերն ու ձախողութիւնները, վէրքերն ու պարտութիւնները, ինչպէս նաեւ կենացը խմած է բոլորին ուրախութիւններուն, յաջողութիւններուն ու յաղթանակներուն: Հայը՝ ստեղծագործ պանդուխտը, միշտ ունեցած է ձգտումը ըլլալու օրինակելի ու տիպար, որովհետեւ սիրած է աստուածատուր  կեանքը, եւ ուզած է միշտ ապրիլ արժանավայել կեանքով, հակառակ բոլոր փոթոռիկներուն ու խոչընդոտներուն, որովհետեւ հաւատացած է թէ մոխիրին ներքեւ կրակի կայծերը կը մնան վառ: Յամենայնդէպս, որքան ալ շարադրենք դժուար պիտի ըլլայ հարազատ Հայը սահմանել, որովհետեւ Հայը սահման չունի:

Այս բոլորին եւ դեռ շատ աւելիին անտեղեակ մարդիկ միայն կրնան չարամտօրէն հարց տալ «որովհետեւ Հա՞յ ես»:

Այո՛, որովհետե՛ւ Հայ եմ՝ գիտե՛մ հարազատ լիբանանցի ըլլալ, գիտեմ քաղաքացիութեան արժէքը, գիտեմ թէ ի՛նչ կը նշանակէ ապրիլ որպէս լիբանանցի՝ լիբանանեան հողերուն վրայ, ունենալ հայրենիք,

գիտե՛մ ինքնութեանս տէր մնալ,
գիտե՛մ հողիս արժէքն ու դրօշիս պատիւը,
գիտե՛մ փնտռել ազգիս ու հայրենիքիս վերելքը,
գիտե՛մ հաւատարիմ մնալ նախնիքներուս կտակին,
գիտե՛մ պահապանն ու պաշտպանը ըլլալ դատիս, արդար բոլոր դատերուն։

Որովհետեւ Հայ եմ, կարող եմ ճանչնալու նաեւ քե՛զ, գիտնալու քու արժէքդ եւ… կանգնելու քու կողքիդ բոլոր պայմաններուն ու պարագաներուն տակ, իբրեւ հարազատ համաքաղաքացիներ, լիբանանցինե՛ր։

Ս.Կ.

24 մայիս 2017, չորեքշաբթի առաւօտեան, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը Վատիկանի մէջ  ջերմ ձեռքսեղմումով մը դիմաւորեց «աշխարհի հզօրագոյնը» ճանչցուած պետութեան նախագահը, Տոնալտ Թրամբ, որ մինչեւ Պապին հասնիլը, Վատիկան պաշտօնական այցելութիւններուն յատուկ շուքով՝ իր տիկնոջ` Մելանիային ընկերակցութեամբ  ծանրաքայլ անցաւ Վատիկանի շքեղ Պալատէն   առաջնորդութեամբ  իտալացի ազնուական ընտանիքներու ներկայացուցիչներուն։ Լրատուամիջոցները սովորաբար զանց կ՛ընեն պաշտօնական այցելութիւններուն  վատիկանեան ձեւակերպութիւններու նկարագրութիւնը, սակայն Թրամբի պարագային այս զանցառումը չկատարուեցաւ։ Յիշեցնելով որ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Պետը եւ Միացեալ Նահանգներու նախագահը , այս վերջնոյն ընտրութենէն ի վեր յաճախ հակոտնեայ դիրքորոշումներով յայտնուած են,  լրատուամիջոցները՝ դիմաւորութիւնը ջերմ ու սիրալիր որակելով հանդերձ, նկատել տուին որ մինչ Տոնալտ  Թրամբ կը ժպտէր, Պապին դիմագիծը աւելի լուրջ էր՝ հակառակ սովորութեան։ Պապի «բարի եկաք»ին, «շատ մեծ պատիւ է» պատասխանելով Թրամբ հետեւեցաւ անոր մտնելու համար քահանայապետական գրադարանը, ուր առանձնացան գլուխ-գլխի զրուցելու համար եւ  դուրս եկան կէս ժամ ետք։ Քահանայապետը գնաց իր չորեքշաբթի օրերու հայրական յորդորը տալու՝ Սուրբ Պետրոսի հրապարակին վրայ հաւաքուած տասնեակ հազարաւոր հաւատացեալներու, իսկ Թրամբ իր տիկնոջ հետ գնաց տեսնելու Սիքսթին մատուռին եւ  Միքել Անճելոյի գլուխ գործոցը հանդիսացող հռչակաւոր պազիլիքային նման արուեստի անզուգական ստեղծագործութիւններ որոնք դիտողին մոռցնել կու տան աշխարհիկ ամէն  խնդիր։

Այդ կէս ժամուան ընթացքին, իրարու ի՞նչ կրնան ըսած ըլլալ «միլիառատէր մը» եւ «աղքատներու բարեկամ մը», որոնց տարակարծութիւնները ակնյայտ են աշխարհը յուզող բազմաթիւ խնդիրներու շուրջ, սկսեալ գաղթականներու թափանցումը արգիլելու համար պատեր բարձրացնելու Թրամբի ծրագրէն մինչեւ ազատական տնտեսութեան խնդիրները։ Այսուհանդերձ եւ զարմանալիօրէն անոնք համակարծիք են վիժումին դէմ անտեղիտալի  պայքար մղելու անհրաժեշտութեան շուրջ։ Արդարեւ, Թրամբ արտօնեց մեծ ընկերութիւններուն մերժել վիժումը կանխարգիլող բժշկական միջամտութիւններու ծախսերուն հատուցումը, դադրեցուց վիժումը քաջալերող միջազգային ոչ-կառավարական կազմակերպութիւններուն ֆինանսաւորումը եւ մինչեւ իսկ նշանակեց Գերագոյն Ատեանի դատաւոր մը որ ծանօթ է որպէս հակա-վիժումական, ինչ որ հաճոյք պատճառեց անշուշտ Ֆրանչիսկոս Պապին, որ հակառակ իր «յեղափոխականութեան» շատ աւանդապահ է բարոյագիտական հարցերու նկատմամբ։

«Պիտի ըսեմ այն ինչ որ կը մտածեմ եւ ինք պիտի ըսէ այն ինչ որ կը մտածէ» ըսած էր Ֆրանչիսկոս` Թրամբը ընդունելէ առաջ, աւելցնելով որ «մարդ մը չի դատեր երբեք՝ զինք մտիկ ընելէ առաջ»։ Այսուհանդերձ, զինք մտիկ ընելու  առիթին առանց սպասելու, Պապը, ակնարկելով Մեքսիկայի սահմանի ամբողջ երկայնքին մեծ պատ մը կառուցանելու միլիառատէր նախագահի ծրագրին,  յայտարարած էր որ «քրիստոնեայ չի կրնար ըլլալ մարդ մը  որ կ՛ուզէ պատեր բարձրացնել»։  Այս յայտարարութիւնը վիրաւորած էր Օպամային յաջորդը։ Ան ըսած էր որ «հոգեւոր պատասխանատուի մը չի վայելեր կասկածի տակ առնել մէկու մը հաւատքը»։

Ֆրանչիսկոս՝ Միացեալ Նահանգներու նորընտիր նախագահէն իր ակնկալութիւնները զգացուցած էր յունուարին, անոր երդման արարողութեան առթիւ աղօթելով որ անոր որոշումները յատկանշուին «աղքատներուն եւ լքեալներու մասին մտահոգութեամբ»։ Սակայն, շատ չանցած, 2018-ի պիւտճէին համար Սպիտակ Տունը ներկայացուց առաջարկ մը որ կը նախատեսէ ընկերային ծրագիրներու եւ հիւանդութեան համար յատկացումներու կրճատում մը։

Այսուհանդերձ, 24 այիս 2017-ին, Վատիկանի մէջ տեղի ունեցած տեսակցութիւնը բան մը փոխած ըլլալ կը թուի ի նպաստ Պապի ակնկալութիւններուն Թրամբէն։ Արդարեւ,  Սպիտակ Տան մէկ հաղորդագրութենէն յայտնուեցաւ որ այս տեսակցութեան ընթացքին  նախ․ Տոնալտ Թրամբ վերահաստատած է աշխարհի վրայ անօթութեան դէմ պայքարելու Միացեալ Նահանանգներու յանձնառութիւնը։ 

Թրամբ յայտարարեց որ իր երկիրը «հպարտ է անօթութեան դէմ պայքարին ի խնդիր 300 միլիոն տոլար ծախսելուն համար՝ մասնաւորաբար Եմէնի, Սուտանի, Սոմալիոյ եւ Նիճերիոյ մէջ»։ Ան յայտարարեց նաեւ որ «պատիւ զգացած է» Ֆրանչիսկոս Պապին կարենալ հանդիպելուն համար եւ հասկցած է որ Վատիկան «աւելի քան երբեք վճռած է շարունակել պայքարիլ ի խնդիր խաղաղութեան աշխարհի վրայ»։

Սպիտակ Տունը հաղորդեց նաեւ որ Միացեալ Նահանգներու նախագահը  29 մայիս 2017-ը  (Վատիկանի հանդիպումէն հինգ օր ետք) հռչակած է մնայուն խաղաղութեան ի խնդիր աղօթքի օր եւ հրաւիրած է ժողովուրդը «միանալու աղօթքին մէջ ժամը 11-ին, իսկ բոլոր լրատուամիջոցները մասնակցելու այս միջոցառումին»։

Պապին հանդիպելէ ետք կատարած մէկ յայտարարութեան մէջ, նախ․ Թրամբ հաւաստիացուց որ «Միացեալ Նահանգները եւ Սուրբ Աթոռը համակարծիք են բազմաթիւ հիմնական արժէքներու շուրջ եւ համաշխարհային մակարդակի վրայ կ՚աշխատին պաշտպանել  մարդու իրաւունքները, պայքարիլ  մարդկային տառապանքներուն  դէմ եւ պաշտպանել կրօնական ազատութիւնը»։

Թէեւ Վատիկան ոչինչ ըսաւ Պապին եւ Թրամբի միջեւ տեղի ունեցած խօսակցութեան մասին, սակայն Սպիտակ Տան, ամերիկեան աղբիւրներու եւ նոյնինքն Թրամբին կողմէ կատարուած յայտարարութիւններէն կը յայտնուի որ Վատիկանի մէջ տեղի ունեցած կէս ժամուան հանդիպումը իրապէս «բան մը փոխած է», փոխած՝ Մ․ Նահանգներու նախագահի մօտեցումներուն մէջ ի նպաստ Ֆրանչիսկոսի ակնկալութիւններուն եւ Վատիկանի համաշխարհային դերակատարութեան մասին անոր համոզումներուն մէջ։  Թովմաս առաքեալին նման մատը վէրքին վրայ դնելէ ետք է որ Թրամբ  համոզուեցաւ որ  Ֆրանչիսկոս իրապէ՛ս համաշխարհային խաղաղութեան առաջամարտիկն է։

11 / 06 / 2017              

ՍԱՐԳԻՍ ՆԱՃԱՐԵԱՆ

Թուրքիոյ Հայ կաթողիկէ համայնքի առաջնորդ Լեւոն Արքեպիսկոպոս Զեքիեան քահանայական ձեռնադրութեան ոսկէ յոբելեանին` 50-ամեակին առիթով շնորհաւորական պատգամ ստացած է  Ֆրանչիսկոս Պապէն։

Թէեւ նման առիթներով շնորհաւորականները կ՚ուղարկուին ընդհանրապէս պատկան բաժանմունքներու կարդինալներուն կողմէ, սակայն Զէքիեանի պարագային Սուրբ Աթոռի կողմէ կատարուած է բացառութիւն մը եւ ուղղակի Ֆրանչիսկոս  Պապին ստորագրութեամբ շնորհաւորական պատգամ մը յղուած է անոր։

Կը ներկայացնենք Հայր Զէքիեանին ուղղուած շնորհաւորական ուղերձին հայերէն թարգմանութիւնը։

ՊԱՏՈՒԱԿԱՆ ԵՂԲՕՐ
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼՍՈՅ ՀԱՅՈՑ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ
ԼԵՒՈՆ ՊՕՂՈՍ ԶԷՔԻԵԱՆԻՆ

Պետրոսի Յաջորդի ծանրագոյն պաշտօնը մինչ կը վարենք, կը վայելենք հոգեւոր եզակի օժանդակութիւնը համայն աշխարհի եպիսկոպոսներուն, որոնք տարբեր շրջաններու մէջ  Քրիստոսի Աւետարանը կ’աւետեն՝ սփռելով փրկարար վարդապետութիւնը։ Ասոնց միջեւ ես նաեւ Դու, Պատուական Եղբայր, որ մօտերս Քահանայութեանդ ոսկեայ յոբելեանը պիտի տօնես։ Այս բարեբաստիկ առիթով, սիրայօժար կ’ուղղենք Քեզի այս սրտաբաց խօսքերը, մասնակցելու համար քու ուրախութեանդ՝ վերյիշելով նուիրումիդ գլխաւոր հանգրուանները։

Հազիւ տասներկու տարեկան մուտք գործեցիր Հայոց Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան ընծայարանը։ Լրացնելով յանձնարարուած ուսումները եւ յետ կատարելու ուխտերդ, 1967-ի Մայիսի 21-ին քահանայական ձեռնադրութիւնը ստացար։ Իսկոյն նուիրուեցար եռանդուն գործունէութեան ի նպաստ Վենետիկի փոքր Հայ հասարակութեան հոգեւոր բարւոյն, ցուցաբերելով միանգամայն էկումենական հոգածութիւն։ Միաժամանակ յաջող կերպով կատարեցիր դասախօսի պաշտօնը թէ՛ Վենետիկ, թէ՛ Հռոմի Քահանայապետական Արեւելեան Ինստիտուտին մէջ, ինչպէս նաեւ Խորհրդականի պաշտօնը՝ Արեւելեան Եկեղեցիներու Ժողովին մօտ։

Հովուական նուիրումիդ նոր հանգրուանը սկսար 2014-ին, երբ Մենք իսկ քեզ Եպիսկոպոսական աստիճանին բարձրացուցինք ու քեզ՝ գահակալի առընթեր՝ Առաքելական Կառավարիչ կարգեցինք Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Արքեպիսկոպոսական թեմին՝ որու, յաջորդ տարին, լիիրաւ վիճակաւորութիւնը ստանձնեցիր։ Փութաջան գործունէութիւն ծաւալեցիր ի սպաս Աւետարանի քարոզութեան, Խորհուրդներու մատակարարման եւ առտնին մատակարարութեան։ Փոյթեռանդն՝ բարեացակամ բոլոր մարդոց հոգեւոր յառաջդիմութեան, մասնաւոր հոգածութիւն ցուցաբերեցիր ընտանիքներու հանդէպ՝ որոնց օժանդակեցիր, յատկապէս դժուար կացութիւններու մէջ, ուրախութիւն եւ քրիստոնէական ճշմարիտ յոյս ներշնչելով անոնց առօրեայ կենցաղին Աղօթքով եւ ընթացակերպովդ քրիստոնէական կրօնքին գեղեցկութեան վկայելով, բաց հոգիի վերաբերում ցոյց տուիր, որու համար քեզ կը գնահատեն նաեւ ոչ քրիստոնեաները։ Յիշենք նաեւ գործունէութիւնդ Ս. Գրիգոր Նարեկացիի Տիեզերական Եկեղեցւոյ Վարդապետ հռչակման ի նպաստ, աչալուրջ աշխատանքդ Թուրքիոյ Եպիսկոպոսաց Համաժողովին մէջ՝ որուն ներկայիս Նախագահութիւնը կը վարես, եւ հուսկ՝ Հայոց Մխիթարեան Միաբանութեան համար Քահանայապետական Պատուիրակի պաշտօնդ, զոր անցեալ տարուընէ սկսեալ խոհեմաբար առաջ կը տանիս։

Ուրեմն, Քահանայական ձեռնադրութեանդ ոսկեայ յոբելանին առթիւ, կ՚աղօթենք որ աստուածային մխիթարութիւնը սփոփէ քեզ եւ վարձահատոյց ըլլայ քու արժանիքներուդ։ Հուսկ, նախ քեզի կը շնորհենք սիրով մեր Առաքելական Օրհնութիւնը, զոր կը տարածենք նաեւ քու հօտիդ բոլոր հովիւներուն եւ հաւատացեալներուն եւ անոնց՝ որոնք պիտի մասնակցին յոբելեանիդ նշումին, մինչ կը խնդրենք ձեր բոլորին աղօթքը՝ որպէսզի Պետրոսեան Մեր պաշտօնը ամէնէն արդիւնաւէտ ձեւով կարենանք կատարել։

Վատիկանէն, 2017 տարւոյ 10 Ապրիլին,
Մեր Քահանայապետութեան հինգերորդ տարին

Հոգեւոր Տիրոջ առաջնորդութեամբ՝ պաշտօնական հիւրերը մուտք գործեցին տօնականօրէն ծաղկազարդուած եկեղեցին, ուր Պէյրութի Հայ կաթողիկէ թեմի օգնական եպիսկոպոս գերապայծառ Գէորգ Ասատուրեան մատուցանեց սուրբ Պատարագը առընթերակայութեամբ  հայր Տիգրան վրդ. Փիլիպպոսեանի եւ տէր Կարապետ քհնյ. Թադէոսեանի։

Յետ Սուրբ Աւետարանի ընթերցման, այս առիթով իր հայրապետական խօսքը նախ ֆրանսերէնով արտասանեց Ամենապատիւ  Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքը, որ  ողջունելէ ետք պապական նուիրակը, Իտալիոյ եպիսկոպոսաց ժողովի ընդհանուր քարտուղարը, հոգեւորական եւ աշխարհական հիւրերը,  ամփոփ պատմականը ըրաւ Աղաճանեան Սանուց Տան, նշելով որ ան  Կարդինալ Աղաճանեանին  երազն ու ցանկութիւնն էր որ իրականացուց անոր յաջորդը՝  երջանկայիշատակ Իգնատիոս Պաթանեան Կաթողիկոս Պատրիարքը։ Ապա, Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը յատուկ շնորհակալութեան խօսք ուղղեց  գերապայծառ Նունցիօ Կալանթինոյին՝ Աղաճանեան Սանուց Տան բարեկարգումին համար ցուցաբերած մեծագումար աջակցութեան համար, ինչպէս նաեւ բոլոր անոնց որոնք օժանդակեցին վերանորոգումի եւ բարեկարգումի աշխատանքներուն։

Ապա, Հոգեւոր Տէրը հայերէնով իր խօսքը ուղղեց ժողովուրդին եւ ներկայացուց Ս. Հոգեգալուստի դրուագը:

Ան նշեց, թէ Ս. Հոգիով է, որ մենք մկրտուեցանք եւ թէ այդ նոյն Ս. Հոգին է, որ մեզ կը զօրացնէ, կը լուսաւորէ, մեր մեղքերը կը քաւէ, կը մխիթարէ, որովհետեւ Ս. Հոգիին ներկայութիւնը կը վայելենք մեր մէջ, Քրիստոսի տուած խաղաղութիւնը մեր մէջ կը բնակի, եւ բոլոր դժուարին պայմանները կը յաղթահարենք Անոր զօրութեամբ, որովհետեւ Քրիստոս խոստացաւ մեզի հետ ըլլալ մինչեւ աշխարհիս կատարածը: Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը յիշեցուց, թէ հայ ժողովուրդը շատ աւելի դժուար օրեր տեսած է, բայց միշտ հաւատքը պահած: Երբ կարդանք աւետարանները, կը տեսնենք, թէ ինչպէ՛ս Ս. Հոգին ուղղութիւն կու տար Քրիստոսի առաքեալներուն, նոյն ձեւով ալ 1700 տարիներ առաջ Ս. Հոգիին կանչը լսելով, հայերը ընդունեցին այս աւետիսը եւ հաւատարիմ մնացին Անոր:

Սուրբ Պատարագի վերջին օրհնութիւնը տուին ներկայ հոգեւոր հայրերը միասին։

Յաւարտ սուրբ Պատարագին, որուն երգեցողութիւնը կատարեց եկեղեցւոյ երգչախումբը, հայերէնով եւ իտալերէնով խօսք առաւ «Աղաճանեան Սանուց Տան» պատասխանատու տէր Ալիշան քհնյ. Աբարդեան: Ան  անդրադարձաւ երջանկայիշատակ կարդինալ Գրիգոր Պետրոս Աղաճանեանի հայրական գուրգուրանքին ու սիրոյ` հանդէպ բոլորին, մասնաւորապէս որբերուն, ծնողազուրկներուն եւ տնանկներուն: Անոր հայրական սրտին փափաքն էր հիմնել որբանոց կամ պատսպարան  մը  անչափահաս  հայ  կարիքաւորներուն  համար:  Այս ծրագիրին իրագործումը ստանձնեց կարդինալ Աղաճանեանի յաջորդը` Իգնատիոս Պետրոս Պաթանեան Կաթողիկոս Պատրիարքը, որ հանդիսացաւ թէ՛ հիմնադիրը եւ թէ՛ կառուցողը «Աղաճանեան Սանուց Տան»: Տէր Ալիշան Աբարդեան իր խօսքը ուղղելով Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ ըսաւ, թէ իր նախորդներուն նախաձեռնութիւնը ունեցաւ նաեւ ինք,  ստանձնելով «Աղաճանեան Սանուց Տուն»ը վերանորոգելու աշխատանքը: Ան աշխատեցաւ ամէն ձեւով ապահովել պէտք եղած գումարը, որպէսզի կանգուն մնայ այս հոգատար հաստատութիւնը: Տէր Աբարդեան յայտարարեց անունները նուիրատուներուն, որոնք հոգացին «Աղաճանեան Սանուց Տան» վերանորոգման ծախսերը: Նուիրատուներն են` Իտալիոյ եպիսկոպոսաց ժողովը, Վրէժ եւ Սալմա Սապունճեան եւ Հայ կաթողիկէ Աղքատախնամ Միութիւնը: Ծրագիրը մշակեց ճարտարապետ Թուֆիք Արիս:

Ապա գեղարուեստական յայտագիր մը ներկայացուցին «Աղաճանեան Տան» սաները` երգելով հոգեւոր տաղեր, իսկ ջութակահար Մարինէ Հալլաճեան  «Աւէ Մարիա»ի եւ «Կռունկ»ի կատարումով առինքնեց ունկնդիրները: Հուսկ, Սուրբ Վարդարանի Տիրամայր Եկեղեցւոյ ժողովրդապետ գերյարգելի Մեսրոպ ծ.վ. Թոփալեանի հրաւէրով միաբերան հնչեց Հայրապետական Մաղթանքը։

Պատարագէն ետք ներկաները ուղղուեցան դէպի «Աղաճանեան Սանուց Տուն», որուն բացումը ընդհանուր խանդավառութեան մէջ կատարեց Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը, շրջապատուած հոգեւոր հայրերով եւ բարերարներով։ Նախքան իրենց շրջայցը շէնքին մէջ, ներկաները ստացան այս առթիւ հրատարակուած բովանդակալից գեղատիպ գրքոյկ մը Աղաճանեան Սանուց Տան մասին։ Ապա անոնք առիթը ունեցան գնահատելու կատարուած բարենորոգչական աշխատանքը։

Հուսկ, պաշտօնական հիւրերը ուղղուեցան ճաշարան «Արեւ» մասնակցելու համար տօնական ագապին: Սիրոյ սեղանին շուրջ խօսք առաւ Այնճարի քաղաքապետ Վարդգէս Խոշեան: Ան յայտնեց, թէ Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ այս հանգամանքով եւ դրդապատճառներով Այնճար կատարած այցելութիւնը ունի աւելի քան յատկանշական նշանակութիւն: Ան ըսաւ նաեւ, թէ դէպի առաջ քալելու համոզումը պիտի ըլլայ արգասիքը գիւղի զաւակներուն հաւաքական աշխատանքին: Ան Հոգեւոր Տիրոջ ուղղելով իր խօսքը նշեց, որ գիւղի բովանդակ ժողովուրդը եկած էր ստանալու անոր հայրական օրհնութիւնը, որովհետեւ ան դէպի Բարձրեալն Աստուած իր հոգեպարար աղօթքով բարձրացուց անոնց տենչերը: Ան ըսաւ, թէ Հոգեգալստեան այս օրուան մէջ Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը իր ներկայութեամբ ու հոգատարութեամբ իրենց ուժ եւ կարողութիւն ներշնչեց:  Քաղաքապետը խոստացաւ, որ Այնճար աւանին մէջ միշտ պիտի վերանորոգուին դպրոցներն ու եկեղեցիները, ակումբներն ու բոլոր հաստատութիւնները: Քաղաքապետը հրաւիրեց Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպան Սամուէլ Մկրտչեանը իր հետ Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ յանձնելու  պատմական այս օրուան նուիրուած Յուշապարգեւը։

Ապա Ամենապատիւ Հոգեւոր Տէրը իր կարգին գեղակերտ լանջախաչով մը պարգեւատրեց գերապայծառ Նունցիօ Կալանթինոն։ Ան յատկապէս Հայաստանէն բերուած յուշանուէրներով պարգեւատրեց նաեւ Վրէժ Սապունճեանը, Հայ Կաթողիկէ Աղքատախնամ Միութեան երկարամեայ ատենապետ մեթր Ժաք Չուխատարեանը եւ ճարտարապետ Թուֆիք Արիսը:

Հայաւանին համար պատմականօրէն յիշարժան այս օրը աւարտին հասաւ Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ աղօթքով, օրհնութեամբ եւ մասնակիցներու վերանորոգ տրամադրութեամբ:

Սոյն տօնակատարութիւնը զուգադիպեցաւ Հայաստանի անկախութեան

99-րդ տարեդարձի տօնախմբութիւններուն: Տարին յատկանշական էր նաեւ, որ ջերմեռանդութեան միացաւ բարեշնորհ՝ Տիգրան սարկաւագ Փիլիպպոսեանի քահանայական ձեռնադրութիւնը ձեռամբ՝ Ամեն. եւ Գերջ. Տէր Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքին, խարտաւիլակութեամբ՝ գերպծ. Հ. Գաբրիէլ թ.ծ.վրդ. Մուրատեանի՝ Պատրիարքական Փոխանորդ Զմմառու Պատրիարքական Կղերի Միաբանութեան եւ մեծաւոր Զմմառու վանքի, առընթերակայութեամբ՝ գեր. Բարսեղ վրդ. Պաղտասարեանի, տեսուչ՝ Զմմառեան Միաբանութեան Ս. Միքայէլ ընծայարանի եւ Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան դպրեվանքի եւ գեր. Մովսէս վրդ. Տօնանեանի՝ ընդհանուր քարտուղար Զմմառու Միաբանութեան, ներկայութեամբ Զմմառու Կղերի Միաբանութեան եպիսկոպոսներուն, քահանաներուն, կղերիկոսներուն, պետական երեսփոխաններու, կրթական, մշակութային, բարեսիրական, եւ այլ բնագաւառներու մէջ ծառայող այրերու եւ նորօծ քահանային ծնողաց՝ որոնք ժամանած էին Հալէպէն:

Խորանին սպասաւորեցին Զմմառեան Միաբանութեան Ս. Միքայէլ ընծայարանի եւ Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան դպրեվանքի սաները: Իսկ «Արծիւեան» երգչախումբը կատարեց սուրբ եւ անմահ Պատարագի երգեցողութիւնը, ղեկավարութեամբ՝ տիար Մանուէլ Քէշիշեանի:

Վանք ժամանած ուխտաւորները Տիրամօր արձանը ձեռամբարձ՝ թափօրով հասան Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առթիւ կառուցուած՝ Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան ամփիթատրոն: Ապա՝ սուրբ եւ անմահ Պատարագի թափօրը մուտք գործեց  նոյն վայրը՝ ուր ընթացք առաւ հոգեպարար արարողութիւնը: Յընթացս սուրբ եւ անմահ Պատարագին եւ ձեռնադրութեան արարողութեան՝ հաւատացեալներուն ընդհանրապէս եւ մասնաւորաբար նորօծ քահանային՝ Տիգրան Փիլիպպոսեանին, իր հայրական պատգամը փոխանցեց Ամեն. Հոգեւոր Տէրը: Ան նախ ընդհանուր գիծերու մէջ ներկայացուց Տիրամօր խոնարհ, բարի, առաքինի եւ ամենակարեւորը՝ անոր Աստուածամայր եւ Աստուծոյ նուիրեալ ըլլալու հանգամանքը:   Ապա,   Հոգեւոր   Տէրը   հոգիներու փրկութեան ի խնդիր կենսական համարեց  դերակատարութիւնը քահանաներու, որոնք իրենց ճշմարիտ քարոզչութեամբ կրնան ճիշդ ուղիով հունաւորել մարդոց վարքագիծն ու կենցաղը: Անդրադառնալով նորօծ քահանային կոչման հաւատարմութեան ուխտին, Հայրապետը նշեց, որ ինքն իր անձը անվերապահ պէտք է նուիրէ Տիրոջ ծառայելու ամենավեհ եւ ամենանուիրական գործին եւ իր ամբողջ էութեամբ պէտք է սատարէ Անոր փառքի տարածմանն ու ամրապնդմանը համայն մարդկութեան սրտերուն ու հոգիներուն մէջ:

Յաւարտ սուրբ եւ անմահ Պատարագին, օրուայ արարողապետ՝ Հ. Մաշտոց վրդ. Զահթէրեան ընթերցեց Սրբազան Քահանայապետ՝ Ֆրանչիսկոս Պապի առաքած Առաքելական Օրհնութեան Գիրը, որմէ ետք  Հայրապետը, Մեծաւոր Հայրը, նորօծ քահանան ու անոր ծնողները ընդունեցին ներկաներուն շնորհաւորութիւնները:

Շնորհաւորութիւններուն յաջորդեց եղբայրական ագապ Միաբանութեան դպրեվանքի սեղանատան մէջ եւ որու ընթացքին նորօծ քահանան խօսք առնելով շնորհակալութիւն յայտնեց բոլոր անոնց՝ որոնք նեցուկ կանգնեցան իր կոչմանը մէջ եւ նպաստեցին՝ հասնելու Սուրբ Խորան: Այնուհետեւ հերթաբար կարդացուեցան բոլոր օտարերկրեայ միաբանակիցներու կողմէ ուղարկուած շնորհաւորական գիրերը: Դրուատանքի եւ շնորհաւորանքի խօսքեր շռայլեց Վանքի Մեծաւոր հայրը: Հացկերոյթի աւարտին ձեռնադրութեան կարկանդակը հատեցին նորօծ Հ. Տիգրան վրդ. Փիլիպպոսեանը, Ամեն. Հոգեւոր Տէրը, Մեծաւոր հայրը, տեսուչ եւ փոխ-տեսուչ հայրերը, նորօծ քահանային ծնողքը եւ յիշատակի լուսանկարով անմահացուցին օրը:

Յետմիջօրէի ժամը 3:30-ին, կրկին Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան ամփիթատրոնին մէջ կատարուեցաւ Մայիսեան ջերմեռանդութեան փակումը Վարդարանի աղօթքով:

Լիբանանի եւ Հայաստանի քայլերգներու ունկնդրութենէն ետք արաբերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով հանդիսութեան բացումը կատարեցին եւ զայն վարեցին Փաթրիք Քուրիէ եւ Լիւսի Հալէպեան-Ուլուճեան: Անոնք հրաւիրեցին Հռիփսիմեանց վարժարանի տնօրէն քոյր Արմինէ Մակարոսեանը, որպէսզի արտասանէ իր խօսքը զոր ան սկսաւ յուզումնախառն ու սիրոյ զգացումներով ողջունելով բոլոր ներկաները: Տնօրէնը յատկանշական նկատեց այս փառաշուք եւ արտասովոր հանդիսութիւնը, որուն շարժառիթը վարժարանին ապրած 95 տարիներու նշումն է: Ան դիտել տուաւ, որ արդէն իսկ շատ փոքր քայլ մը հեռու ենք 100-ամեակէն` հաստատելով, որ մէկ դարու ամբողջացման պիտի հասնին վճռակամութեամբ եւ Հռիփսիմեանց վարժարանի հիմնադիրներուն կամքով: Թէեւ տարիքով շրջանցած ենք 9 տասնամեակը ու կը մօտենանք 100 տարուան, սակայն տակաւին երիտասարդ է մեր դպրոցը, վստահեցուց քոյր Արմինէ Մակարոսեան` յայտարարելով, որ կ’երաշխաւորեն սերունդներուն, որ տէր կը կանգնին հայկական ազգային աւանդութիւններուն եւ ժառանգութիւններուն:

Տնօրէնուհի քոյրը հաստատեց, որ հակառակ բազմատեսակ դժուարութիւններուն` դպրոցը կրցած է յառաջանալ այս հիւրընկալ երկրին մէջ, որ գրկաբաց ընդունած է Հայոց ցեղասպանութենէն ճողոպրածները, եւ այդ մօտեցման շնորհիւ է, որ մինչեւ օրս կարելի եղած է շարունակել հիմնադիրներուն առաքելութիւնը: Քոյր Արմինէ դիտել տուաւ, որ դպրոցին մէջ ամէն ջանք ի գործ կը դրուի կառոյցի զարգացման նպատակով:

Ապա քոյր Արմինէ Մակարոսեան վկայակոչեց Հայոց ցեղասպանութենէն անտուն, ծարաւ եւ անմխիթար վիճակի մէջ Լիբանան հասած կիներուն, երեխաներուն, ծերերուն պայքարը` արդարութեան փնտռտուքի ի խնդիր: Անոր համաձայն, այդ սերունդը ապաստան գտաւ միջինարեւելեան այս երկրին մէջ, որ երկրորդ հայրենիք եղաւ հայութեան համար, որ միշտ ալ հաւատարիմ մնաց իր Մայր Հայրենիքին: Հայկական եւ լիբանանեան սկզբունքներու միախառնումով կը պատրաստուինք դէպի 100-ամեակ ուղղուելու, շեշտեց Հռիփսիմեանցի տնօրէնը` աւելցնելով, որ երկու պատկանելիութիւնները լիբանանահայը կը դարձնէ աւելի զօրաւոր, աւելի վճռական` շարունակելու իր առաքելութիւնը եւ հաստատակամօրէն անմար ճրագը, սիրոյ սկզբունքներով յագեցած, կը բոցավառէ յառաջիկայ սերունդներուն մէջ:

Ապա ցուցադրուեցաւ տեսերիզ մը` դպրոցին անցեալն ու ներկան ծանօթացնող, իսկ աւարտին ներկաները առիթ ունեցան տեսնելու երկար տարիներու երազ հանդիսացող մատուռի կառուցման յատակագիծը, պատրաստուած  ճարտարապետներ Վիգէն եւ Րաֆֆի Թարխանեաններուն կողմէ:

Օրուան բանախօսն էր Սարգիս Նաճարեան, որ իր խօսքին սկիզբը լուսարձակի տակ առաւ Անարատ յղութեան հայ քոյրերու Հռիփսիմեանց վարժարանի հիմնադիրներ` մայր Թէոպիստէ Ալեքսանեանի, քոյրեր` Պէաթրիս Թաշճեանի, Աղեքսանտրա Հեպոյեանի, Էլիզ Պոյաճեանի եւ  Ակաթա Փարթամեանի անձնազոհութիւնները` դիտել տալով, որ անոնք դարձան յոյսի եւ լոյսի աղբիւր, սակայն ցայսօր յուշատախտակի մը անգամ չարժանացան: Ուստի ան հրաւիրեց ներկաները մէկ վայրկեան յոտնկայս յարգելու անոնց յիշատակը:

Հակիրճ գիծերու մէջ անդրադառնալով դպրոցին պատմականին` Սարգիս Նաճարեան յայտնեց, որ Պէյրութի մէջ աղջկանց վարժարան մը բանալու գաղափարը յղացած էր Լիբանանի կաթողիկէ հայոց պատրիարքական փոխանորդ  Յակոբ  ծ. վրդ. Նեսիմեանը, հաստատելով, որ վարժարանի պատմութեան բոլոր փուլերուն քոյրերը արժանացան  հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան քաջալերանքին ու զօրակցութեան:

Իր խօսքին մէջ կարգ մը իրականութիւններու շեշտադրումը կատարելով` Սարգիս Նաճարեան դիտել տուաւ, որ 95-ամեայ Հռիփսիմեանցը եկաւ հաստատելու Անարատ Յղութեան Հայ Հոյրերու Միաբանութեան հիմնադիր, հաւատաւոր մեծ եկեղեցական, հայազգի առաջին կարդինալ Անտոն Հասունեանի, հետագային` Անտոն Պետրոս Թ. Կաթողիկոս Պատրիարքին այն մարգարէաշունչ նախատեսութիւնը, թէ ազգը քոյրերուն աշխատանքէն պիտի ստանայ բազմաթիւ բարիքներ, որոնցմէ միայն մէկը եղաւ Հռիփսիմեանցը: Ըստ անոր, 95 տարիներու ընթացքին Հռիփսիմեանցի մէջ պաշտօնավարելու կոչուած իրերայաջորդ մայրապետները դարձան կենդանի վկայութիւնը միաբանութեան հիմնադիր հօր այն խօսքին, թէ քոյրերը, պահելով իրենց կրօնաւորական ուխտերը եւ նուիրեալ հոգիով  ծառայելով հայ եկեղեցւոյ,  երկնային շնորհներուն արժանի պիտի դարձնեն իրենց միաբանութիւնը, հայ ազգը, եւ այն բոլոր երկիրները, ուր պիտի ծառայեն: Լիբանանը եղաւ այդ երկիրներու առաջիններէն: Ս. Նաճարեան դիտել տուաւ, որ Հռիփսիմեանցը իր շքեղ կառոյցով եկաւ ի դերեւ հանելու օտար վարժարանին շքեղութիւնը կամ այլազգի միջավայրերու մէջ օտար լեզուներու տիրանալու իբր թէ աւելի մեծ կարելիութեան պատճառաբանութեամբ իրենց զաւակները օտար վարժարան տանող ծնողներու պատրուակը: «Արդարեւ, ինչպէս վարժարանի հիմնադրութեան ժամանակ, նաեւ այնուհետեւ,  Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու կրթական-դաստիարակչական առաքելութեան մասին  հայ  ժողովուրդին  համարումը եկաւ անհիմն դարձնելու հայ աղջիկներու, ապա նաեւ մանչերու դաստիարակութիւնը այլազգի միջավայրերու վստահելու ոմանց միտումը», նշեց ան:

Սարգիս Նաճարեան յատուկ կերպով լուսարձակի տակ առաւ այն իրողութիւնը, որ Հռիփսիմեանցը ջանաց միաժամանակ ունեւորէն գանձած լիագումար կրթաթոշակին շնորհիւ ի դերեւ հանել իրենց զաւակները պետական դպրոցներ առաջնորդելու չքաւորութեան պատրուակը: Անոր համաձայն, «Հռիփսիմեանցը հաւասար կարեւորութեամբ մօտեցաւ հայակերտումի հիմնական երկու  երեսներուն`  հայուն եւ քրիստոնեային միաժամանակ, որպէսզի հռիփսիմեանցական սերունդները ո՛ւր ալ գտնուին, արդարացնեն աշխարհի առաջին քրիստոնեայ ազգին պատկանելու իրենց կոչումը, որովհետեւ քրիստոնէական դաստիարակութեան զանցառումը  բոլոր մակարդակներու վրայ եւ ամէն համեմատութեամբ, անկատար կը դարձնէ հայակերտումը ու կը թուլացնէ հայուն ինքնութեան արմատները»:

Սարգիս Նաճարեան խօսեցաւ Հռիփսիմեանց քոյրերուն ծով զոհաբերութեան մասին` զանոնք նմանցնելով անզուգական  Սեւանին, որ` «հարազատ մօր նման սնուցանեց հայրենաբնակ մեր ժողովուրդը, հոգաց անոր կարիքները, ոռոգեց Արարատեան դաշտի այգիներն ու անտառներ, բերրիացուց դաշտեր, կանաչապատեց  հողատարածքներ, բանեցուց ելեկտրակայաններ, լուսաւորեց աւաններ»:

«Աստուածապարգեւ այս հրաշալիքին մայրական հոգատարութիւնը  ժողովուրդին՝ ի վերջոյ յոգնեցուց զինք, սպառեց եւ ուժաթափեց զինք: Վտանգաւոր համեմատութեամբ իջաւ անոր մակերեսը: Սակայն անոր բարիքները վայելած ժողովուրդը երախտամոռ չեղաւ, չլքեց իր հոգատար մայրը  եւ անոր վերադարձնելու համար իր երբեմնի կենարար կարողութիւնը, պահպանելու համար անոր գեղեցկութիւնն ու հմայքը` արիւն-քրտինք թափեց,  լեռներ ճեղքեց եւ ժայռեր հորատեց, փապուղիներ կառուցեց, Արփայի եւ Որոտանի նման գետերու հուները շեղեցնելով, անոնց յորդառատ ջուրերով բարձրացնել տուաւ ծովանման լիճին մակերեսը`  հատուցելու համար իր պարտքը մայր Սեւանին:  Անոր վերադարձուց իր սքանչելագործ ուժը:

«Ահա այսպիսի երախտագիտական արտայայտութեան կարիքն ունին այսօր հայ քոյրերը` իրենց միաբանութեան հիմնադրութեան 170-ամեակին: Ո՛չ միայն լիբանանահայութիւնը, այլ աշխարհասփիւռ հռիփսիմեանցականները եւ հայկական  ինքնութեան անաղարտ պահպանումին համար հայկական դպրոցի անփոխարինելի դերակատարութեան նախանձախնդիր  անխտի՛ր բոլոր հայորդիները, ինչո՞ւ չէ, նաեւ մայր հայրենիքը`  Հայաստանը, ուր եւս վերջին երկու տասնեակ տարիներուն սահմանամերձ գօտիներէն մինչեւ Երեւանի մէջ իրենց կրթական, բարեգործական եւ մարդասիրական գործունէութեամբ կը փայլին հայ քոյրերը` մայր Արուսեակին գլխաւորութեամբ»: Ան նշեց, որ  բոլո՛րը պէտք է զգան  պարտաւորութիւնը` հայ քոյրերուն զօրակցելու եւ կերպով մը հատուցելու իրենց պարտքը, աւելցնելով, որ զօրակցութիւնը լոկ նիւթական չէ, այլ,  Անարատ  Յղութեան Հայ Քոյրերու Միաբանութեան պարագային, այդ զօրակցութիւնը երբեք չ’ենթադրեր միա՛յն նիւթական օժանդակութիւն, այլ նաեւ քաջալերանք` նոր կոչումներու, որպէսզի բազմանան նուիրեալ քոյրերու շարքերը, եւ գէթ բազմապատկուի Հռիփսիմեանցին մէջ ծառայող քոյրերուն թիւը:

Իր խօսքը եզրափակելով` Սարգիս Նաճարեան յոյս յայտնեց, որ միաբանութեան 170-ամեակը եւ Հռիփսիմեանցի 95-ամեակը ըլլան այսպիսի զօրակցութեան ու յանձնառութեան հրաւէր-կոչ մը` ուղղուած համայն հայութեան:

Այլ տեսերիզով մը Հռիփսիմեանցի յարկին տակ լացած ու խնդացած, այդ դպրոցէն շրջանաւարտ եղած եւ այսօր պատուաբեր աշխատանքի լծուած Սիւզի Սեմերճեան, Թալին Իւրնեշլեան, Րաֆֆի Ետալեան, Համբիկ Քուրիէ, Րաֆֆի ու Վիգէն Թարխանեաններ արտայայտեցին իրենց յանձնառութիւնը  շարունակելու իրենց դպրոցէն ստացած աւանդը:

Գեղարուեստական բաժինին իրենց մասնակցութիւնը բերին եւ ներկաները մեծապէս տպաւորեցին Հայաստանէն յատուկ այս առիթով հրաւիրուած, «Տիրամայր Հայաստանի Պօղոսեան կեդրոն»ի մենակատարներ Էմմա Ճոթեան եւ Աննա Աւտալեան, որոնց դաշնակի վրայ ընկերակցեցաւ Նայիրա Ալեքսանտրեան: Ապա Անի Եփրեմեան ասմունքեց Ժաք Յակոբեանէն` յուզելով եւ գօտեպնդելով ներկաները: Պարիթոն Գէորգ Քերեմեթլեան իր հզօր ձայնով մեկնաբանեց երկու երգեր:

Ապա խօսք առաւ Լիբանանի մէջ Հայաստանի դեսպան Սամուէլ Մկրտչեան, որ 95 տարուան գործունէութիւնը ինքնին խօսուն նկատեց, որովհետեւ անիկա պատմական տարողութիւն ունի հայկական, յատկապէս լիբանանահայ կեանքին մէջ, դիտել տալով, որ Հռիփսիմեանց վարժարանը ո՛չ միայն իրականացուցած է հայեցի կրթութիւն ջամբելու իր նպատակը, այլ նաեւ լիբանանեան արժէքներու արտացոլացումը հանդիսացած է` յաջողելով արժանի ըլլալ բոլորին յարգանքին ու ակնածանքին: Ան վստահութիւն յայտնեց այն մասին, որ վարժարանը նոյն վճռականութեամբ եւ նուիրականութեամբ պիտի շարունակէ իր երթը:

Իր խօսքի աւարտին դեսպան Մկրտչեան կարդաց հատուածներ Հայաստանի սփիւռքի եւ կրթութեան նախարարութիւններուն կողմէ այս առիթով յղուած շնորհաւորական ուղերձներէն, ուր լուսարձակի տակ կ’առնուին վարժարանի շուրջ մէկ դարու շնորհանուէր եւ ազգանուէր գործը` հայկական բարձրորակ կրթութիւն ջամբելու: Ապա դեսպանը` վարժարանին առ ի գնահատանք, Հռիփսիմեանցի տնօրէնուհի քոյր Արմինէին յանձնեց Հայաստանի կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան յուշամետալը:

Ապա Լիբանանի կրթութեան եւ բարձրագոյն ուսման նախարարութեան խօսքը արտասանեց նախարարութեան ընդհանուր տնօրէն Ֆատի Եարաք, որ լուսարձակի տակ առաւ Լիբանանի համար առանցքային դերակատարութիւն ունեցող կառոյցներուն կարգին դպրոցին ու կրթական համակարգին զարգացման կարեւորութիւնը: Խօսելով Հռիփսիմեանց վարժարանի 95-ամեայ երթին մասին` ան ըսաւ, որ շնորհիւ հաւաքական ճիգին ու բոլորանուէր աշխատանքին, դպրոցը փայլեցաւ լիբանանեան ընկերութեան մէջ: Նախարարութեան կողմէ այս առիթին համար մեծ ուրախութիւն յայտնելով` Ֆ. Եարաք դիտել տուաւ, որ դպրոցին կողմէ տրուած սէրն ու գուրգուրանքը, կրթական եւ մարդկային իմաստով տարուած առաքելութիւնը կարեւոր եղած են իրերայաջորդ սերունդներու համար: Ան յատուկ շնորհակալութիւն յայտնեց Հռիփսիմեանց վարժարանին` կրթութեան եւ բարձրագոյն ուսման նախարարութեան հետ մնայուն գործակցութեան համար, հաւատք արտայայտելով այն մասին, որ դպրոցը կը շարունակէ մնալ մարդուժի պատրաստութեան քուրայ եւ հպարտութիւն ներշնչող կառոյց:

Ֆատի Եարաք անդրադարձաւ Լիբանանի մէջ հայութեան ունեցած կարեւոր ու անփոխարինելի դերակատարութեան` նշելով, թէ անոնք յատկանշուեցան արուեստով, արհեստներով, Լիբանանի նկատմամբ հաւատարմութեամբ եւ իրենց ակունքներուն կառչածութեամբ` այս բոլորը ծառայեցնելով կրթական ասպարէզին մէջ յաջողութիւններու արձանագրութեան: Ան դիտել տուաւ, որ հաւատալով, թէ մարդը բարձրացնելու եւ անոր աւելի լաւ կեանք ապահովելու առումով մեծ աշխատանքի կարիք կայ, նախարարութիւնը յաւելեալ ուշադրութիւն կը դարձնէ կրթական համակարգին, մանաւանդ որ արդիականութիւնը կը պարտադրէ նոր ծրագիրներ մշակել ու գործադրել, որովհետեւ նոր պայմանները նոր ու դժուար մարտահրաւէրներու դէմ յանդիման կը դնեն համայն մարդկութիւնը ընդհանրապէս եւ դպրոցական համակարգը` մասնաւորապէս:

Իր խօսքի աւարտին ան շնորհաւորեց Հռիփսիմեանց վարժարանի 95-ամեակը` մաղթելով, որ ան կը շարունակէ իր պատուաբեր երթը` նորանոր յաջողութիւններով եւ հպարտութիւն առթող նուաճումներով:

Աւարտին իր սրտի խօսքն ու պատգամը փոխանցեց  կաթողիկէ Հայոց Գրիգոր Պետրոս Ի. Կաթողիկոս Պատրիարքը,  որ լուսարձակի տակ առաւ  այն  երեւոյթը, որ Հռիփսիմեանց վարժարանէն շրջանաւարտ ըլլալը միշտ ալ հպարտութիւն եւ ուրախութիւն պատճառած է ենթականերուն` ո՛ւր ալ գտնուին անոնք: Ան հաստատեց, որ այս վարժարանին մէջ սերունդները հասակ կ’առնեն իբրեւ հայ ու քրիստոնեայ, ինչ որ պատուաբեր երեւոյթ է: Ան յոյս յայտնեց, որ միաբանութեան քոյրերը կը բազմանան, որովհետեւ հայ ժողովուրդը Լիբանանի մէջ թէ այլուր, նաեւ` Հայաստանի մէջ, կարիքն ունի նուիրեալ հոգիներու:

Կաթողիկոս Պատրիարքը շեշտեց, որ պէտք է փառք տալ Աստուծոյ, որ առիթ տուաւ հայութեան` մոխիրներէն բարձրանալու, յարութիւն առնելու, ինչ որ հրաշքի համազօր է, հաստատելով, որ նաեւ փառք պէտք է տանք այն պատիւին համար, որ տրուեցաւ հայութեան` ունենալու Քրիստոսի կեանքին նման կեանք մը` խաչելութիւն, ապա` յարութիւն: Ան կոչ ուղղեց` չսարսափելու խաչէն, այլ պատիւ զգալու, որ նման ենք Խաչեալին, որուն նման պիտի ըլլայ նաեւ մեր ապագան, ու պիտի ապրինք յաւիտեան:

«Վիլա Նօվա Տէ Ուրէմ»ի վերակացուն՝ Արթիւր Տէ Օլիվերա Սանթօս, որ նաեւ Ֆաթիմա գիւղին պատասխանատուն էր, երիտասարդ տարիքին քաղաքականութեամբ կը զբաղի ու կը հրատարակէ «Ուրէմի Ձայնը» խորագրով թերթ մը, նախքան  ընտանեկան արհեստին ժառանգորդ դառնալը որպէս թիթեղագործ: Ան հակակղերական էր ու անհաւատ: Երբ երեւումներուն լուրը կը տարածուի եւ թերթերու հետաքրքրութիւնը կը գրաւէ, Օլիվերա Սանթօս չի կրնար անտարբեր մնալ այս դէպքերուն դիմաց, մանաւանդ որ նահանգին պատասխանատուն էր: Ան կը սկսի մտածել միջոցի մը մասին արգիլելու համար այս պատահարները: 10 օգոստոսին, փոքրիկներուն հայրերը՝ Մանուէլ Մարթոն եւ Անթօնիօ Տոս Սանթօսը հրաման կը ստանան յաջորդ օրը կէսօրուայ ժամերուն ներկայանալու՝ իրենց զաւակներուն հետ միասին, վերակացուին մօտ, Վիլա Նօվա գիւղը, որ Ֆաթիմայէն 15 քիլոմեթր հեռու կը գտնուէր: Միակ միջոցը երթալու քալելն էր եւ կամ իշուն կռնակը: Ֆրանչիսկոսի եւ Յակինթայի հայրը կ՛որոշէ առանձին երթալ, որպէսզի իր  զաւակներուն  չպարտադրէ  երկար  ճանապարհի  յոգնութիւնը,  իսկ Լուչիային հայրը իշու կռնակը դնելով իր դուստրը՝ իր հետ կը տանի զինք: Վերակացուն տեղեակ չէր թէ երեք մանուկներու կ՛երեւնար Աստուածամայրը, ան կը կարծէր թէ միայն մէկ անձի հետ կը պատահէին երեւումները: Ան կը հարցաքննէ Լուչիան, պարտադրելով անոր որ յայտնէ գաղտնիքը որու մասին խօսած էր Սուրբ Կոյսը: Փոքրիկը լուռ կը մնայ, հակառակ անոր որ Օլիվերա Սանթօս շատ խիստ ոճով կը սաստէ զինք, նոյնիսկ զինք սպաննելու սպառնալիքով: Պատասխանատուն ոչ մէկ արդիւնքի յանգելէ ետք, զիրենք  տուն կը ղրկէ:

13 օգոստոսին, գիտնալով որ երեւման թուականն էր, առաւօտեան ժամը

9:00-ին խումբ մը մարդիկ կը ներկայանան փոքրիկներուն ծնողաց տուները։ Անոնց հետ էր նաեւ վերակացուն։ Անոնք կը խնդրեն որ երեք փոքրիկներուն հետ միասին երթան ժողովրդապետին մօտ, կարծելով թէ անոնք վարդապետին ներկայութեամբ եւ խնդրանքով դիւրաւ պիտի յայտնեն գաղտնիքը: Անոնք կ՛առնեն մանուկները իրենց սայլերուն մէջ, եւ կ՛ուղղուին դէպի ժողովրդապետութիւն: Հասնելով վարդապետին մօտ, մանուկները յարգելով Տիրամօր հրահանգը՝ կը մերժեն յայտնել գաղտնիքը: Վերակացուն մանուկները անգամ մը եւս սայլին մէջ կը դնէ, զիրենք տուն դարձնելու համար: Սակայն փոխանակ տան ճամբան առնելու, զիրենք կը տանին Վիլա Նօվա Տէ Ուրէմ, ուր զիրենք կը բանտարկէ սենեակի մը մէջ, սաստելով որ հոնկէ պիտի չելլեն մինչեւ չխօսին գաղտնիքին մասին: Յաջորդ օրը, երեք հովիւները կը տարուին վերակացուին գրասենեակը հարցաքննութեան համար: Սակայն առանց պատասխանի մնալով, պատասխանատուն անոնց կը սպառնայ եռացած ձէթի մէջ դնել: Ան կը հրամայէ զինուորին որ Յակինթան փոխադրէ ուրիշ սենեակ մը: Վերակացուն միւս փոքրիկներուն դառնալով կ՛ըսէ. «Յակինթան արդէն եռացած ձէթին մէջ է, մի ձգէք որ ձեր վերջն ալ այդպէս ըլլայ»: Ֆրանչիսկոս քաջութեամբ կ՛ըսէ Լուչիային. «Մի՛ վախնար, Յակինթան հիմա երկինք ելաւ, եւ ես ալ պիտի հետեւիմ իրեն»: Վերակացուն զայրանալով հրաման կու տայ որ Ֆրանչիսկոսն ալ նոյն սենեակը դրուի, որպէսզի ինք Լուչիան սիրաշահի դրամ առաջարկելով: Սակայն ամէն ջանք ի զուր կը մնայ: Տեսնելով անոնց լռութիւնն ու արիութիւնը, եւ խռովութիւնը ժողովուրդին, որոնք չէին հասկցած թէ ինչո՞ւ այս փոքրիկները բանտարկուած են, վերակացուն կը ստիպուի զիրենք ազատ արձակել: 15 օգոստոսին, վերակացուն ոչ մէկ լուծումի յանգած ըլլալով՝ մանուկները անգամ մը եւս սայլին մէջ կը դնէ եւ զիրենք տուն կը դարձնէ: (Արթիւր Տէ Օլիվէրա Սանթօս կը մահանայ 1955ին, Լիզպոն, առանց որ նուազագոյն զղջումի ու դարձի արտայայտութիւն ունենայ):  

13 օգոստոսին, մինչ փոքրիկները բանտարկուած էին, Աստուածամայրը նման միւս ժամադրութիւններուն՝ երեւումը կը կատարէ: 18 հազար հոգի ներկայ կ’ըլլան: Անոնք որոտումի ձայն կը լսեն, որմէ ետք լոյսի ցոլք մը կը յայտնուի եւ  կը տեսնեն ամպի կտոր մը այն կանանչ թուփին վրայ, ուր Սուրբ Կոյսը կը կենար իր երեւումներուն ընթացքին: Ամպը մի քանի րոպէ կը մնայ, ապա դէպի երկինք կը բարձրանայ: Մինչ այդ, ծիածան մը կը յայտնուի, որ կը ներկէ բնութիւնը գեղեցիկ գոյներով: Իրենց ազատութիւնը գտնելէ ետք, փոքրիկները անմիջապէս կ՛երթան երեւումներուն վայրը: Անոնք շնորհակալութիւն յայտնելով կ՛աղօթեն Վարդարանը այն թփիկին առջեւ, որմէ ուխտաւորները արդէն քաղած էին բոլոր ծաղիկներն ու կոճղերը, տանելով զանոնք որպէս մասունք: Մանուկներուն վերադարձը մեծապէս կ՛ուրախացնէ գիւղին բնակիչները, մանաւանդ անոնց ծնողները: Սակայն Լուչիայի մայրը տակաւին մտահոգ էր պատահածներէն, մանաւանդ որ վերջին երեւումին ուխտաւորները նիւթական նուէրներ ալ սկսած էին տալ: Ան շուարած մնալով այս երեւոյթին առջեւ եւ զգալով թէ գումարը բեռ մը կը դառնար իր ուսերուն, որովհետեւ չէր գիտեր ատով ինչ պիտի ընէր, կ՛ուզէ զանոնք վստահելի անձի մը յանձնել, սակայն ոչ ժողովրդապետը եւ ոչ ալ միւս փոքրիկներուն ծնողքը կ՛ընդունին բեռը իրմէ վերցնել: Ուստի, ան Լուչիայէն կը խնդրէ որ յաջորդ երեւումին, Տիրամօր հարցնէր թէ այս գումարը ինչի՞ պիտի ծառայէր: Լուչիան կը խոստանայ զայն կատարել: 

19 Օգոստոս 1917
Հրաշքի Յայտարարութիւն

Կիրակի օր մըն էր։ Լուչիան, Ֆրանչիսկոսը, եւ իր եղբայրը՝ Ժանը, կը մեկնին արածելու համար ոչխարները: Ճանապարհին, Լուչիան կ՛անդրադառնայ օդի որոշ փոփոխութեան մը, որ ընդհանրապէս երեւումներէն առաջ կը պատահէր: Ջերմաստիճանը կը նուազի եւ արեւի լոյսը կը տկարանայ: Ենթադրելով թէ Տիրամայրը պիտի երեւնար, Ժանը անմիջապէս կը վազէ երեւոյթը իմացնելու իր քրոջը՝ Յակինթային, որ ատենին կը հասնի: Ինչպէս ամէն անգամ, լոյսի ցոլացումէ ետք, Տիրամայրը կ՛երեւնայ:

Աստուածամայրը կ՛ըսէ. «Կ՛ուզեմ որ շարունակէք գալ հոս ամսուն 13-ին, ու շարունակէք նաեւ Վարդարանը աղօթել ամէն օր: Վերջին ամսոյն հրաշք մը պիտի ընեմ, որպէսզի բոլորն ալ հաւատան»:

Լուչիան կը հարցնէ. «Ի՞նչ ընենք այն դրամներով զորս մարդիկ կը նուիրեն»:

Մարիամ կը պատասխանէ. «Կ՛ուզեմ որ երկու գահաւորակներ շինէք: Մէկը կը շալկես դուն՝ Յակինթային հետ միասին, եւ ուրիշ երկու սպիտակազգեստ աղջիկներու, իսկ միւսը կը շալկէ Ֆրանչիսկոսը, ուրիշ երեք տղաներու հետ, որոնք իրեն նման ճերմակ հագած կ՛ըլլան: Գահաւորակներուն դրամը պիտի նուիրուի Վարդարանի Տիրամօր տօնին, իսկ մնացածով պիտի կառուցուի մատուռ մը ինծի համար»:   

Լուչիան կը հարցնէ. «Կ՛ուզեմ խնդրել բուժումը քանի մը հիւանդներու»:

«Այո՛, պիտի բուժեմ ոմանք տարուան ընթացքին: Աղօթեցէ՛ք, շատ աղօթեցէ՛ք, եւ զոհողութիւններ կատարեցէ՛ք մեղաւորներուն համար, շատ մը հոգիներ կ՛երթան դժոխք որովհետեւ չունին մէկը որ իրենց համար աղօթէ կամ զոհողութիւններ կատարէ». այս ըսելով, Մարիամ կը բարձրանայ դէպի արեւելք ու կ՛անհետանայ:

13 Սեպտեմբեր 1917
Աշխարհի Օրհնութեան Յայտարարութիւն

Երեք հովիւները անհամբեր կը սպասէին 13 սեպտեմբերը, որպէսզի անգամ մը եւս տեսնեն ու վայելեն Աստուածամօր ներկայութիւնը: Անոր երեւումը իրենց ուժ կը պարգեւէր համբերութեամբ տանելու բոլոր տառապանքները, ինչպէս նաեւ սիրով զոհողութիւններ կատարելու: Այս երեւումներուն հաւատացողներուն թիւը հետզհետէ կ՛աւելնար արտակարգ ձեւով, մանաւանդ որ մանուկները, ամենադժուար վայրկեաններուն կը կարողանան վառ պահել իրենց հաւատքը:

13 սեպտեմբերին մօտաւորապէս 30,000 հոգի կը հաւաքուին երեւումներուն վայրը: Առաւօտեան կանուխ ժամերէն արդէն Ֆաթիմայի փողոցները կը լեցուին հոծ բազմութեամբ. մարդիկ իրենց Վարդարանները կ՛աղօթէին: Ժողովուրդը մանուկներէն կը խնդրէ իրենց փափաքները ներկայացնել Աստուածամօր, ըլլան անոնք բուժումներ, սնունդ, առողջ վերադարձ զինուորներուն…: Ներկաներէն մէկը կը վկայէ ըսելով. «Իսկապէս արժանի էր կոչուելու ուխտագնացութիւն, որուն երեւոյթը ինքնիրմէջ արցունք կը հոսեցնէր: Կեանքիս ընթացքին երբեք չեմ հանդիպած այսպիսի տեսարանի մը, հաւատքի այսպիսի ցոյցի մը: Երեւումներուն տեղը, մարդիկ ծունկի եկած ջերմեռանդութեամբ կ՛աղօթէին»:  Բազմութեան մէջ կը գտնուէին նաեւ վարդապետներ եւ ժառանգաւորներ:

Կէսօրուայ ժամերուն, ներկաներէն ոմանք կապուտակ երկինքին ներքեւ կը տեսնեն լուսաւոր գունդ մը, որ կը տեղափոխուի արեւելքէն դէպի արեւմուտք, ապա կ՛անհետանայ քանի մը րոպէ: Անգամ մը եւս կը յայտնուի, եւ այս անգամ կու գայ հանգչելու կաղնիին վրայ: Օրուան լոյսը կը նուազի:

Աստուածամայրը կ՛ըսէ. «Շարունակեցէ՛ք Վարդարանը աղօթել որպէսզի պատերազմը վերջ գտնէ: Հոկտեմբերին, մեր Տէրը պիտի գայ, ինչպէս նաեւ Ցաւագին Տիրամայրը, Կարմեղեան լեռի Տիրամայրը, սուրբ Յովսէփը մանուկ Յիսուսի հետ. ան աշխարհը պիտի օրհնէ»:

Մեղաւորներուն դարձին համար, երեք մանուկները իրենց մէջքին կապած էին չուան մը, զոր կը շալկէին առտու իրիկուն, այնպէս որ ցաւ կը պատճառէր իրենց: Տիրամայրը կ՛ըսէ. «Աստուած գոհ է ձեր զոհողութիւններէն, սակայն չ’ուզեր որ չուանով քնանաք: Զայն շալկէցէք միայն օրուան մէջ»:

Պատասխանելով համր եւ խուլ աղջկայ մը բուժումի խնդրանքին, Տիրամայրը կ՛ըսէ. «Ասկէ մէկ տարի, աւելի լաւ պիտի ըլլայ»: Խնդրելով նաեւ ուրիշ բուժումներ, Մարիամ կ՛ըսէ. «Ոմանք պիտի բուժուին, սակայն միւսները ոչ, որով-հետեւ Տէրը չի վստահիր անոնց»: Այս ըսելով, Սուրբ Կոյսը կ՚ակնարկէր այն մարդոց, որոնք միայն ու միայն վտանգի վայրկեաններուն կը յիշեն Աստուած ու անոր կը դիմեն աղօթքով: Իսկ երբ հանգիստ ըլլան, կը մոռնան աղօթքը եւ նոյնիսկ Աստուծոյ գոյութիւնը: Որով հաւատացեալը կանչուած է յարատեւ աղօթելու, որպէսզի Աստուծոյ վստահութիւնը շահի:

Ապա Լուչիան ուրիշ խնդրանքներ կը ներկայացնէ, ինչպէս նաեւ երկու նամակներ, սակայն Տիրամայրը կը պատասխանէ ըսելով. «Հոկտեմբերին պիտի կատարեմ հրաշքը, որպէսզի ամէն մարդ հաւատայ»: Այս խօսքէն ետք, կը սկսի վերանալ եւ անհետանալ նման միւս երեւումներուն:

13 Հոկտեմբեր 1917
Հրաշքը

13 հոկտեմբերին, հակառակ տեղատարափ անձրեւին, ներկաներուն թիւը կը հասնի 60.000-ի: Ոմանք հեռաւոր վայրերէ կու գան վկայելու այս պատահարներուն մասին: Նաեւ կը գտնուին անհաւատներ, անաստուածներ, որոնք եկած էին ժխտելու պատահածները, եւ ստելու սպասուած մեծ հրաշքի մասին։

Վարդարանը աղօթելու համար, անոնք իրենց հովանոցները կը գոցեն, եւ ծունկի կու գան, հակառակ անոր որ տակաւին անձրե-ւը առատօրէն կը տեղար: Ժամը 13:30 էր, եւ ներկայ անհաւատները արդէն կը սկսին բազմութեան թելադրել որ իրենց տուները դառնան, որովհետեւ հրաշքը պէտք է կէսօրուայ ժամերուն պատահէր: Լուչիան դէպի արեւելք նայելով, կը նշմարէ լոյսին ցոլքը, որ ամէն անգամ կը կանխէր երեւումները: Աստուածամայրը ներկայ էր եւ Լուչիային դառնալով կ՛ըսէ. «Քեզմէ պիտի խնդրեմ որ ինծի համար մատուռ մը կառուցուի հոս: Ես Վարդարանի Տիրամայրն եմ: Թող շարունակեն միշտ Վարդարանը աղօթել: Պատերազմը պիտի վերջանայ եւ զինուորները շուտով պիտի դառնան իրենց տուները»: Շատեր բուժումներ կը խնդրէին Աստուածամօրմէն: «Ոմանք պիտի բուժուին, իսկ ուրիշներ ոչ, որովհետեւ անոնք պէտք է սրբագրեն իրենց վիճակը, եւ ներողութիւն խնդրեն իրենց մեղքերուն համար»: Տիրամայրը տխուր ոճով կը շարունակէ. «Բաւ է նախատել Աստուծոյ՝ մեր Տիրոջ, որ արդէն շատ նախատուեցաւ»:

Ապա Աստուածամայրը մինչ կը վերանար՝ կը բանայ իր ձեռքերը, եւ լոյսին ցոլքը կ՛ուղղէ դէպի արեւ: Լուչիան կը բացագանչէ. «Արեւուն նայեցէ՛ք»: Այդ վայրկեանին  կը  պատահի  հրաշքը՝  «արեւուն պարը»:  Յանկարծ  անձրեւը կը դադրի, ամպերը կը հեռանան իրարմէ եւ երկինքը կը պայծառանայ: Ներկաները կարող էին անմիջապէս արեւին նայիլ, առանց ոչ մէկ նեղութիւն զգալու: Այս մեծ հրաշքին դիմաց, խոր լռութիւն մը կը տիրէ: Արեւի գունտը մեծ արագութեամբ երեք անգամ ինքնիր վրայ կը դառնայ հրեղէն անիւի նման, արձակելով լոյսի ցոլքեր ծիածանի տարբեր գոյներով: Ապա արեւի գունտը, կարմիր գոյնն առնելով, կարծէք կը բաժնուի երկինքէն, եւ օձապտոյտ էջքով կը գլտորի բազմութեան վրայ: Ներկաները սարսափի ու վախի վայրկեաններ կ՛ապրին: Անոնք ծնրադիր ողորմութիւն կը խնդրեն երկինքէն: Այս դէպքը տասը վայրկեան կը տեւէ, ապա արեւը կը դառնայ իր տեղը: Աւարտին բոլորն ալ կ՛անդրադառնան որ իրենց զգեստները արդէն չորցած էին: Ոչ մէկ ձեւով կարելի եղաւ բացատրել այս երեւոյթը։ Բոլոր ներկաները կը վկայեն, նոյնիսկ անոնք որոնք վայրէն 40 քիլոմէթր հեռու տեղեր կը գտնուէին: Այս տասը վայրկեաններուն ընթացքին, մինչ ժողովուրդը զարհուրած էր «արեւի պար»էն, երեք փոքրիկները արեւուն կողքին հերթաբար կը տեսնեն՝

Սուրբ Ընտանիքը: Արեւուն քով կ’երեւայ սուրբ Յովսէփը Յիսուս մանուկին հետ, եւ Տիրամայրը հագած սպիտակ զգեստ եւ կապոյտ վերարկու: Սուրբ Յովսէփ եւ Յիսուս մանուկ կ՛օրհնէին աշխարհը իրենց ձեռքերով խաչանման շարժում կատարելով:

Ցաւագին Տիրամայրը: Առաջին տեսարանէն ետք, փոքրիկները կը տեսնեն Եօթն Ցաւոց Տիրամայրը եւ մեր Տէրը՝ Յիսուս Քրիստոս, որ կ՛օրհնէր աշխարհը:

Կարմեղեան լերան Տիրամայրը: Այս վերջին տեսարանին մէջ, Աստուածամայրը կ’երեւայ առանձին՝ Կարմեղեան լերան Տիրամօր պատկերով:

Այս վերջին անգամն էր որ Տիրամայրը կ’երեւայ Գովա Տա Իրիայի մէջ: Օրուան բոլոր թերթերը կը խօսին այս դէպքին մասին: Լուչիան յետագային կ’ըսէ. «Այս երեւումին, մեծ ազդեցութիւն ձգեցին սրտիս մէջ մեր երկնաւոր Մօր բառերը, որոնցմով հրաւիրեց մարդիկը որ այլեւս չնախատեն Աստուծոյ: Ո՛հ, որչափ կը փափաքիմ որ բոլոր զաւակները լսեն իրենց Մօր ձայնը»: 

ՀԱՅՐ ՍԵՊՈՒՀ ՎՐԴ. ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ  

Ամենագեղեցիկ եւ ամենահզօր աղօթքը ուղղուած Հօր Աստուծոյ՝ Տէրունական աղօթքն է, որ Յիսուս Քրիստոս մեզի սորվեցուց: Այս աղօթքը երկնաւոր Հայրը ականջալուր դարձնելու միակ միջոցն է: Ան ուղղակի երկխօսութիւն մըն է որդիին եւ Երկնային Հօր միջեւ: Այն Հայրը, ով ստեղծած է մեզ իր պատկերով ու նմանութեամբ եւ մշակած է իր սէրը մեզ համար, արդեօք արժանի չէ՞ որ փոխհատուցենք այդ սէրը, եւ բարձրացնենք մեր աղօթքները որպէս  անուշաբոյր խունկ։

Եթէ այս աղօթքը երկխօսութիւն է, ինչո՞ւ չենք լսեր թէ մեզի ինչ կ՚ըսէ Երկնային Հայրը։ Եկէք սուզուինք այս աղօթքին մէջ, եւ լսենք, թէ ինչ կ՚ըսէ ան  մեզի:

Մի ոմն աղօթել կ՚ուզէ, ուստի ծունկի կու գայ ու կ՚ըսէ. Հայր մեր, որ յերկինս ես։ Յանկարծ, ան կը լսէ ձայն մը որ կ՚ըսէ.-

«Այո, ահաւասիկ ես եմ»։ 

Խնդրեմ, մի՛ ընդհատեր զիս, ես կ’աղօթեմ:

«Բայց դո՛ւն կանչեցիր զիս»:

Ես ոչ մէկուն կանչեցի, միայն կ՚ըսէի Հայր մեր որ յերկինս ես։

«Դարձեալ զիս կը կանչե՞ս»։

Ինչպէ՞ս:

«Դուն զիս կանչեցիր երբ ըսիր Հայր մեր, որ յերկինս ես. Ի՞նչ կ՚ուզես որ քեզի համար ընեմ».։

Ես քեզ չկանչեցի: Բայց ամէն օր կ՚աղօթեմ, եւ կ՚ըսեմ, Հայր մեր, որ յերկինս ես, եւ այդ մէկը կը հանգստացնէ զիս ինչպէս նաեւ որպէս պարտականութիւն կ՚ընեմ եւ երբ չեմ ըներ այդ պարտականութիւնը կը զգամ  որ բան մը պակաս է։

«Ինչպէ՞ս կրնաս Հայր մեր ըսել առանց գիտակցելու թէ բոլոր  շուրջիններդ քու եղբայրներդ են. Ինչպէ՞ս կրնաս յերկինս ըսել, առանց գիտակցելու որ այդ տեղը  խաղաղութեան եւ սիրոյ վայր է, բոլորին համար»։

Իսկապէս ուշադրութիւն չեմ դարձուցած  այս հանգամանքին։ Ուրեմն, շարունակեմ քու աղօթքդ: Սուրբ եղիցի անուն քո։ Ի՞նչ կը նշանակէ, չեմ գիտեր։ Կ՚ուզեմ ըսել, … ինչ գիտնամ, բայց մաս մըն է աղօթքէն։

«Սուրբ կը նշանակէ իրական հայր, կեանք պարգեւող, եւ արժանի յարգանքի. Կը դիմես անոր պատկառանքով ու սրբութեամբ, անոր կը վստահիս ամբողջութեամբ»:

Ես կը հասկնամ, բայց ես երբեք չեմ մտածած սրբացման մասին: Եկեսցէ Արքայութիւն քո, եղիցի կամք քո, որպէս յերկինս եւ յերկրի։

«Դուն գիտակի՞ց ես ըսածիդ»։

Այո՛:

«Ի՞նչպէս։ Գիտե՞ս թէ ինչ պէտք է ընել իրականացնելու համար այս ամէնը»։

Ի՞նչ ըսել կ՚ուզես թէ ինչ պէտք է ընել։ Ոչինչ։ Ասիկա պարզապէս աղօթքին մէջ արտայայտութիւն մըն է։ Ես եկեղեցի կ՚երթամ:

«Հարցումս այդ չէ։ Ինչպէս կը վերաբերիս քու եղբայրներուդ հետ, մարդկութեան հետ, ի՞նչպէս կը ծախսես փողերդ, կամ հեռատեսիլ դիտելով կամ ամսագրեր կարդալո՞վ կը վատնես ժամանակդ, եւ կամ այն ժամանակը որ ինծի կը տրամադրես»։

Խնդրեմ դադրեցուր քննադատութիւններդ:

«Կը ներես, բայց խնդրեցիր որ կատարուի իմ կամքս։ Որպէսզի այս մէկը կատարուի … Ի՞նչ ընեմ այն մշտապէս աղօթողներուն, որոնք գոհունակութեամբ կ՚ընդունին   ցուրտը, ջերմութիւնը եւ անձրեւը …»։

Ասիկա ճշմարտութիւն է, եւ դուն իրաւունք ունիս, որովհետեւ ես միշտ կը գանգատիմ, երբ անձրեւէ՝  արեւը կ՚ուզեմ, երբ արեւը ծագի՝  ջերմութենէն կը գանգատիմ եւ ցուրտը կ՚ուզեմ, եւ այսպէս ես միշտ կը գանգատիմ, եւ երբ ինծի առողջութիւն կու տաս, հոգ չեմ տանիր անոր։

«Շատ լաւ, երբ գիտակից ես քու վիճակիդ,  ուրեմն  մենք պէտք է միասին աշխատինք, Ես եւ դուն։ Պիտի ըլլան յաջողութիւններ եւ ձախողութիւններ. Ես կը սիրեմ այս վերաբերմունքդ»։

Լսէ՛, Տէր, այս աղօթքը սովորականէն աւելի երկար տեւեց, պիտի շարունակեմ ու ըսեմ. զհացն մեր հանապազօր տուր մեզ այսօր։

«Սպասէ՛, դուն հանապազօրեայ հացը խնդրեցիր։ Դուն չես գիտէր, որ մարդը միայն հացով չէ որ կ՚ապրի, այլ ամէն մէկ խօսքով, որ դուրս կու գայ իմ բերանէս։ Երբ դուն հաց կը խնդրես, յիշէ որ անօթի մարդիկ կան։ Դուն ինչ որ կ՚ուզես կրնաս խնդրել, ինչ որ կը ցանկաս, եւ զիս որպէս քու հայրդ համարէ։ Շարունակէ՛, որովհետեւ հետաքրքրուած եմ լսել մնացեալ աղօթքդ»:

Եւ թող մեզ զպարտիս մեր, որպէս եւ մենք թողունք մերոց պարտապանանց:

«Իսկ եղբա՞յրդ, որ կ՚ատես»։

Տէր, ան զիս շատ քննադատեց։ Ես չեմ կրնար իրեն ներել, ես կ՚ուզեմ վրէժս լուծել իրմէ:

«Ուրեմն, ի՞նչ կ՚ուզես ըսել աղօթքներովդ։ Զիս կանչեցիր, հիմա ես ահաւասիկ քեզի հետ եմ. կ՚ուզեմ որ դուն փոխուած  դուրս գաս այստեղէն։ Կ՚ուզեմ որ անկեղծ ըլլաս։ Բայց ցանկալի չէ, որ սրտիդ մէջ կրես այդ ծանր բեռը։ Կը հասկնա՞ս»:

Հասկցայ, բայց ես կը հանգստանամ երբ վրէժս լուծեմ։

«Ո՛չ, չես հանգստանար: Վրէժխնդրութիւնը, լաւագոյն միջոցը չէ, պարզ է: Յիշէ՛ թէ ինչքան դժբախտութիւն պիտի ըլլայ, եւ յիշէ քու դժբախտութիւնդ հիմա. ամէն ինչ ի շահ քեզի պիտի փոխեմ: Բաւական է, որ դուն անկեղծ ցանկութիւն ունենաս։ Կրնա՞ս։

Ինչպէս պիտի ըլլայ այս մէկը:

«Ներէ՛ քու եղբօրդ, ապա դուն կը կարողանաս վայելել իմ ներումս եւ հանգստանալ»։

Բայց Տէր, ես չեմ կրնար։

«Ուրեմն մի արտասանէր այս աղօթքը»:

Դուն ճիշդ ես, ես միայն կ՚ուզեմ վրէժ լուծել , բայց ես խաղաղութիւն կը ցանկամ։ Անոր համար բոլորին պիտի ներեմ, օգնէ ինծի եւ զիս ուղղէ՛։

«Խնդրանքդ իսկապէս հրաշալի է։ Ես քեզի հետ ուրախ եմ։ Իսկ դուն, ինչպէ՞ս կը զգաս հիմա»:

Լաւ, բայց իրապէս ես երբեք չեմ ունեցած այս զգացումը, Տիրոջ հետ խօսելէս առաջ։

«Այժմ շարունակենք եւ աւարտենք աղօթքը»։

Եւ մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն, այլ փրկեայ զմեզ ի չարէ»։

«Հրաշալի է, ես այդ մէկը կ՚ընեմ, բայց դուն քեզ մի դներ փորձութիւններու մատնող դիրքերու մէջ»:

Իսկ հիմա ի՞նչ կ՚ուզես ըսել։ 

«Ընկերակցութիւնդ դադրեցո՛ւր վատերուն հետ, ովքեր կարող են քեզ մասնակից դարձնել չար գործերու: Մերժէ՛ չարն ու ատելութիւնը, քանի որ անոնք քեզի կ՚առաջնորդեն զարտուղի ճանապարհներու որոնց վերջը կործանում է, եւ չըլլայ թէ անոնք գործածես ժամանակաւոր փրկութեան համար»:

Չհասկցայ:

«Ի հարկէ հասկցար, որովհետեւ շատ անգամներ օգտագործած ես զայն եւ ամէն անգամ օգնութիւնս խնդրած ես»։

Ես ամօթով եմ, Տէր քու առջեւդ, ներէ՛ ինծի։

«Ի հարկէ պիտի ներեմ քեզի, ես կը ներեմ անոնց որոնք ներել գիտեն. Եւ  ամէն անգամ, երբ դուն կ՚աղօթես այս աղօթքը, յիշէ՛ մեր այս երկխօսութիւնը»։

«Աւարտէ՛ աղօթքդ»:

Աւարտե՞մ։ Օ, այո։ Ամէն։

«Իսկ ի՞նչ է ասոր իմաստը»։

Ես չեմ գիտեր, բայց այսպէս կը վերջանայ:

«Երբ դուն «Ամէն» կ՚ըսես ուրեմն կ՚ընդունիս ամէն ինչ որ կ՚ըսեմ, դուն կը համապատասխանես իմ կամքիս, կը հետեւիս իմ պատուիրաններուս. քանի որ «Ամէն» բառը կը նշանակէ «եղիցի» այսինքն ամէն ըսուածներուն համաձայն գտնուիլ»:

Շնորհակալութիւն, Տէր իմ, այս աղօթքին համար, որ սորվեցուցիր ինծի եւ այն մեկնաբանութիւններուն, որ տուիր:

«Ես կը սիրեմ իմ բոլոր զաւակներս, եւ կը նախընտրեմ անոնք, որոնք կը ցանկան հրաժարիլ սխալներէ եւ հեռանալ մեղքէ. Ես կ՚օրհնեմ քեզ, ապրիր խաղաղութեան մէջ»:

Շնորհակալութիւն Տէր, ես ուրախ եմ, որ դուն իմ բարեկամս ես։

Այստեղէն մենք կը հասկնանք Յիսուսի խօսքը, երբ Ան ըսաւ: «Բայց դուք, ապա երբ աղօթէք, մտէք ձեր ննջարանը փակեցէք ձեր դուռը, աղօթեցէք ձեր հօրը, որ ծածուկ է» (Մատթէոս 6: 6)։

ՏԷՐ ՌԱՖԱՅԷԼ ՍՐԿ. ԺԱՈՒՀԱՐԺԻ

Իտալիոյ Միլանօ քաղաքին մէջ,  Գորվէդդօ շրջանի Սուրբ Միքայէլ հրեշտակապետ-սրբուհի Ռիթա եկեղեցւոյ պատին վրայ, անծանօթ  մը հետեւեալը արձանագրած է. «Ազատ վիժում՝ նոյնիսկ Մարիամին համար»: Ժողովրդապետը, որ կը կոչուի Տօն Անտրէա Պելլօ, ժողովրդապետութեան դիմատետրի (facebook) էջին վրայ անծանօթ անձին կը գրէ հետեւեալ բաց նամակը .

«Սիրելի անծանօթ գրող պատերու վրայ,

Կը ցաւիմ որ դուն չի գիտցար օրինակ առնել քու մօրմէդ: Ան քաջ էր: Քեզ յղիացաւ, յառաջ տարաւ իր յղիութիւնը եւ քեզ ծնաւ: Կրնար քեզ վիժումի ենթարկել, սակայն չըրաւ: Քեզ ծնաւ, քեզ սնուցանեց, քեզ լուաց եւ քեզի հագցուց: Եւ հիմա ունիս կեանք եւ ազատութիւն: Ազատութիւն մը զոր կը գործածես ըսելու համար մեզի թէ աւելի լաւ պիտի ըլլայ որ նոյնիսկ քեզի նման մարդիկ գոյութիւն չունենան այս աշխարհին վրայ:  Կը ցաւիմ, բայց համաձայն չեմ:  Կը  հիանամ  քու մօրդ վրայ, որովհետեւ ան քաջ գտնուեցաւ: Եւ ան մինչեւ հիմա, նման բոլոր մայրերուն, հպարտ է քեզմով, նոյնիսկ եթէ սխալը կը գործես, որովհետեւ գիտէ թէ քու մէջդ բարին կայ, զոր պէտք է ի յայտ բերես: Վիժումը իմաստազուրկն է ամէն բանի: Ան  կեանքին յաղթող մահն է: Վախն է որ կը յաղթէ սրտի մը, որ կ՛ուզէ տրոփել եւ ապրիլ, եւ ոչ թէ մեռնիլ: Իրաւասութիւն տալու ընտրանքն է թէ ով կրնայ ապրիլ եւ ով չի կրնար, եւ կարծէք թէ այս պարզ իրաւունք մըն է: Գաղափարականն է որ կը յաղթէ մարդկութեան մը, որմէ կ՛ուզենք խլել յոյսը, ամէն տեսակ յոյս: Ես կը հիանամ այն բոլոր կիներուն վրայ, որոնք հակառակ հազարաւոր դժուարութիւններուն, կ՛ուզեն յառաջ երթալ: Դուն ստոյգ քաջութիւնն իսկ չունիս: Տեսայ թէ անծանօթ  մըն ես: Կ՛ուզեմ նաեւ քեզի ըսել թէ մեր թաղամասը ունեցաւ շատ մը խնդիրներ եւ կարիքը չունինք մարդոց, որոնք պատերու վրայ կը գրեն եւ կը քանդեն այն փոքրիկ գեղեցկութիւնը որ մնաց մեզի: Կ՛ուզես ցոյց տալ թէ դուն քա՞ջ ես: Բարելաւէ աշխարհը փոխանակ զայն քանդել փորձելու: Սիրէ փոխանակ ատելու: Օգնէ անոր որ տառապանքի մէջ է, որպէսզի հանդուրժէ իր ցաւերուն: Եւ տուր կեանք, փոխանակ  զայն խլելու: Ասոնք ենք իսկական քաջերը: Բարեբախտաբար որ մեր թաղամասը, զոր ուզեցիր քանդել, լեցուն է քաջ մարդոցմով, որոնք գիտեն նաեւ քեզ սիրել, որոնք գաղափար  անգամ չունին  քու գրածիդ մասին:

Ստորագրեալս՝
Տօն Անտրէա»: 

Նորութիւն չէ եկեղեցւոյ մը պատին վրայ նման արհամարհելի արտայայտութիւններու արձանագրութիւնը, որ կրնայ ոմանց հիացումին, իսկ ուրիշներու հիասթափութեան առարկայ դառնալ. նորութիւն չէ որ ժողովրդապետ մը գործածէ ընկերային հաղորդամիջոցը երկխօսութիւն հաստատելու համար նման յանդգնութիւն  ցուցաբերող անծանօթի   մը հետ։ Նորութիւն չէ նաեւ  որ եկեղեցւոյ դէմ պայքարիլ յաւակնող մարդիկ քաջութիւնը չունենան  բացայայտելու իրենց ինքնութիւնը եւ հանդէս գան դիմակներով։ Սակայն դժբախտաբար եւ ցաւօք սրտի, տակաւին կը հանդիպինք այսպիսի  մարդոց, որոնք արժէքը չեն գիտէր թէ՛ իրենց կեանքին եւ թէ ուրիշին կեանքին: Հազար ափսոս։

ՀԱՅՐ ՍԵՊՈՒՀ ՎՐԴ. ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ