Ողջ զինուորները վերադարձան իրենց տուները, իսկ զոհուածներուն մայրերը պետութեան կողմէ կանչուեցան մխիթարուելու ու պատուուելու համար։

Զօրավարը հարցուց զոհուած զինուորին մօր. «Զաւակդ հերոս կը նկատե՞ս»։

Մայրը պատասխանեց. «Այո՛»։

Զօրավարը հարցուց. «Ինչո՞ւ»։

Մայրը ըսաւ. «Որովհետեւ ազատագրեց երկիրը»։

Պահ մը լուռ մնալէ ետք, շարունակեց ըսելով. «Ինչո՞ւ զաւակիս մահէն առաջ չհարցուցիր ինծի եթէ զաւակս հերոս կը նկատեմ, ինչո՞ւ չհարցուցիր ինծի եթէ համաձայն եմ որ պատերազմը տեղի ունենայ, ինչո՞ւ չհարցուցիր ինծի եթէ համաձայն եմ որ զաւակս պատերազմին մասնակցի, ինչո՞ւ չպատուեցիր զիս զաւակիս մահէն առաջ, արդեօք այն ատեն պատիւի արժանի մայր չէի՞։ Զաւակիս մահէն առաջ արժէք ունէի՞ քեզի համար, գիտակից էի՞ր իմ գոյութեանս։ Հաւատա՛ որ կը նախընտրէի ողջ զաւակի անյայտ մայր մը ըլլալ, քան մեռած զաւակի պատուըուած մայրը։

Օրեր ետք, երբ զաւակին մարմինը գտան պատերազմի դաշտին մէջ, դագաղին մէջ ամփոփելով բերին զայն յանձնելու համար հողին։ Զինուորական գունդը պարտաւոր էր շքեղ թաղում մը կազմակերպել յարգանք ցուցաբերելու համար անոր տարած զոհողութիւններուն. իրենց ուսերուն վրայ շալկեցին անոր դագաղը, ու դանդաղ քայլերով, շեփորախումբի սրտայոյզ եղանակներով, ուղղուեցան դէպի գերեզման։ Անոր մայրը յառաջ երթալով կանգ առաւ իր զաւակին մարմինը շալկող շքախումբին դիմաց, եւ իր ուժաթափ մարմինով արգելակեց անոր ընթացքը ու ըսաւ. «Ես պիտի շալկեմ զաւակս»։ Զօրավարը պատասխանեց. «Կիներու գործը չէ դագաղ շալկել, այլ՝ տղամարդոց»։ Մայրը պատասխանեց. «Հապա ի՞նչ ըլլալու է զոհուած զինուորի մը մօր առաքելութիւնը այսուհետեւ. սպասե՞լ զաւակին դարձը, լա՞լ, աղօթե՞լ, ցաւի՞լ։ Ե՛ս եմ որ զինքը ինն ամիսներ շարունակ արգանդիս մէջ շալկեցի, ես եմ որ զինք տարիներ շարունակ գիրկս առի, սրտիս ու մտքիս մէջ շալկեցի, ես եմ որ ձեռքերուս մէջ կ՛ամփոփէի զինք երբ նեղանար, ցաւէր, տառապէր, լար, վիրաւորուէր։ Եւ հիմա եկած ես ինծի ըսելու թէ զաւակ շալկելը իմ գործս չէ՞»։ Եւ յառաջ երթալով շալկեց իր զաւակին դագաղը ։

Զօրավարը՝ գերեզմանին առջեւ կանգնած, իր կողքին գտնուող զինուորին ըսաւ. «Որքան հետաքրքրութիւնն ունիմ հիմա ծանօթանալու այս նահատակին»։ Զինուորը պատասխանեց ըսելով. «Ուշ է այլեւս։ Երանի փափաքն ունենայիր ճանչնալու զինք ողջ եղած ատենը։ Արդեօք պէտք է մեռնի՞նք որպէսզի ծանօթանաք մեզի։ Մահը չէ որ կը մղէ մեզ ճանչնալու ուրիշը, այլ՝ կեանքը, սէրը»։

Երբ հողին յանձնեցին նահատակը, անոր մայրը պահ մը զգաց թէ իր զաւակին մարմինը պատսպարող հողը նոյնացաւ իր արգանդին հետ. միեւնոյն հերոսը որ իր արգանդին մէջ կազմուեցաւ որպէսզի ծնէր այս աշխարհին մէջ, նոյնպէս այդ հողին մէջ պիտի կազմուէր որպէսզի ծնէր Արքայութեան մէջ։ Իր արգանդն ու այդ հողը եղան մէկ։ Ինչպէ՞ս կարելի էր այլեւս հեռացնել մայրը իր զաւակին գերեզմանէն։ Ան ամէն օր շարունակ կ՛այցելէր զաւակին գերեզմանը։ Շատեր ըսին. «Խենթացաւ այս կինը»։ Ո՛չ ոք կրնար զգալ անոր ցաւը։ Կարելի՞ բան էր մայր մը բաժնել իր արգանդէն, որ կեանքի աղբիւրն է, որ իրեն տուաւ ամենագեղեցիկն ու թանկագինը։

Ամիսներ ետք, հանդիսաւոր արարողութեամբ մը պարգեւատրեցին նահատակ զինուորին մայրը։ Անոր սուգի սեւ զգեստներուն վրայ գունաւոր շքանշաններ կախեցին, կարծելով թէ այդպէսով պիտի յաջողէին գունաւորել անոր կեանքը։ Հանդիսութեան աւարտին, զօրավարը մօտեցաւ եւ հարցուց պարգեւատրուած մօր. «Հիմա ի՞նչ պիտի ընես»։ Ան ըսաւ. «Աղջիկս յղի է, պիտի սպասեմ անոր ծննդաբերութիւնը»։ Կեանքը պիտի շարունակուէր։ Այդ մայրը պիտի շարունակէր ապրիլ, եթէ ոչ ինքնիրեն համար, գէթ իր թոռնիկին համար, որ պիտի ծնէր։ Ոչ ոք կրցաւ զինք համոզել թէ նահատակութեամբ իր զաւակը հերոս դարձած է, որովհետեւ ինք վաղուց գիտէր թէ իր զաւակը հերոս էր. ան հերոս էր առաջին վայրկեանէն որ սկսաւ կազմուիլ իր մօր արգանդին մէջ։ 

Արդեօք խաղաղութեան ու ազատագրման գինը պատերա՞զմը պէտք է ըլլայ, մա՞հը։ Բաւ է մօր մը ցաւը զգալ, որպէսզի դադրին այլեւս պատերազմները, մարդասպանութիւնները, բայց ո՞վ ականջ ունի լսելու։ Ափսո՛ս։ Զոհուած զինուորի մը մայրը պարգեւատրումով չարժեւորուիր. ան կը նախընտրէ իր զաւակին մայրը մնալ, քան դառնալ խորհրդանիշ մայրութեան։

Սերունդներ կը դաստիարակուին այն համոզումով թէ պատերազմը արդարացի եւ իրաւասու եղելութիւն է։ Զարմանք կը պատճառեն, երբ հարց կու տան թէ արդեօք պատերազմի մէջ մարդ սպաննելը սխա՞լ է, մե՞ղք է։ Եւ կարծէք թէ պատերազմը բարիք մըն է, որ լիազօրութիւնը կու տայ մարդասպանութեան։

Հ. ՍԵՊՈՒՀ Վրդ. ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Աստուած արդար է…
Արդարութիւնը Աստուծոյ մակդիրներէն մէկն է, որ կը նշանակէ թէ անոր մէջ չկայ անիրաւութիւն։ Երբ խօսինք աստուածային արդարութեան մասին երեք սահմանումներ կրնանք վերագրել անոր։ Առաջին հերթին, աստուածային արդարութիւնը իւրաքանչիւր մարդ արարածին կ’ապահովէ իրաւունքը ապրելու ազատ եւ արժանապատուութեամբ։ Աստուած սկիզբէն մարդս ազատ ստեղծեց եւ անոր յանձնեց ամէն բան, ամբողջ ստեղծագործութիւնը, խնդրելով որ տէր դառնայ անոր եւ խնամէ զայն։ Երկրորդ սահմանում մը նաեւ որ կը բնորոշէ աստուածային արդարութիւնը այդ ալ հաւասարութիւնն է բոլորին միջեւ։ Դարձեալ առաջին վայրկեանէն երբ Աստուած մարդիկը ստեղծեց զանոնք իրարու հաւասար ստեղծեց։ Ամէն մարդ Աստուծոյ ստեղծագործութիւնն է, այսինքն Աստուծոյ զաւակն է, եւ իւրաքանչիւրին իրաւունքն է հաւասար վերաբերում վայելել։ Աստուծոյ արդարութիւնը հիմնուած է հաւասարութեան վրայ համայն մարդկութեան միջեւ։ Երբ Յիսուս կը պատմէ մշակներու առակը, կը խօսի այն գործատէրին մասին որ բոլոր ժամերու աշխատաւորներուն հաւասար օրավարձ կը շնորհէ, հակառակ անոր որ անոնցմէ ոմանք առտու կանուխէն սկսած էին գործի, իսկ ուրիշներ միայն մէկ ժամ աշխատած էին։ Եւ երբ ամբողջ օրը աշխատող մշակներրը կը գանգատին ըսելով թէ վերջինները ինչո՞ւ իրենց նման կը վարձատրուին, տէրը կը պատասխանէ ըսելով. «Ընկեր, ես քեզ չեմ զրկեր. մէկ դահեկանի սակարկութիւն չըրի՞ր ինծի հետ. առ քուկդ եւ գնա։ Եթէ ես կ’ուզեմ այս վերջինին քեզի հաւասար տալ, միթէ իշխանութիւն չունի՞մ ունեցածներս գործածելու ինչպէս որ կ’ուզեմ. եւ կամ քու աչքդ չար է՝ որովհետեւ ես բարի եմ» (Մատթէոս 20,13-15)։ Գալով երրորդ սահմանումին, աստուածային արդարութիւնը նաեւ կը կայանայ աստուածային դատաստանին մէջ, ուր Աստուած կը ներկայանայ որպէս դատաւոր, որուն նպատակը պատժել չէ, այլ՝ ապահովել յաւիտենականութիւնը իւրաքանչիւրին։ Նոյնիսկ որպէս դատաւոր, Աստուած կը գործէ մեկնելով իր սէրէն։
Աստուածային արդարութեան նպատակակէտը բարին եւ խաղաղութիւնն է։ Սուրբ Թովմաս Ագուինացին կ’ըսէ. «Արդարութիւնը Աստուծոյ լաւագոյն առաքինութիւններէն մէկն է, որ նպատակ ունի բարին եւ անարատութիւնը»։ Իսկ Սուրբ Օգոստինոս կ’ըսէ. «Արդարութիւնն ու խաղաղութիւնը երկու անբաժան բարեկամներ են»։ Ուստի արդարութիւնը անպայման պէտք է ապահովէ մարդուն թէ՛ անձնական բարիքն ու խաղաղութիւնը, եւ թէ՛ հանրային բարիքն ու խաղաղութիւնը։ Երբ այս երկուքը չկան ուրեմն արդարութիւնը չկայ։ Ափսոս որ մարդկային ըմբռնումով արդարութիւնը պարզապէս քաղաքական ու կանոնական չափանիշ նկատուած է։ Յաճախակի ժողովներ, համագումարներ ու հանդիպումներ կը գումարուին, հազարաւոր գիրքեր կը տպուին, հազարաւոր գումարներ կը ծախսուին արդարութեան մասին խօսելու եւ գրելու համար, սակայն ոչ մէկ ձեւով զայն կ’իրագործեն գետնի վրայ։

…եւ ողորմած
Խօսելով ողորմածութեան մասին, Աստուած իր բնութեամբ չի կրնար եթէ ոչ ողորմած ըլլալ։ Սուրբ գիրքին մէջ կը տեսնենք անոր գթալիր պատկերը որ միշտ կը քալէ ժողովուրդին առջեւէն, կ’առաջնորդէ զայն, կը խնամէ ամէն տեսակի փորձանքէ, կ’ազատէ, կը կերակրէ, կը զգեստաւորէ։ Այնքան ողորմած է որ նոյնիսկ ինքզինքը տուաւ, զոհեց մարդուն համար։ Եւ որովհետեւ ինք ողորմած է, կ’ուզէ որ ամէն մարդ ըլլայ ողորմած իրեն նման. «Ողորմած եղէ՛ք, ինչպէս ձեր Հայրը ողորմած է» (Ղուկաս 6,36)։ Ողորմած ըլլամ նման երկնաւոր Հօրս կը նշանակէ ինքզինքս տամ, իմ կեանքս նուիրեմ ուրիշին համար։ Յիսուսի կարեւորագոյն հրաւէրն է ողորմած ըլլալը, որովհետեւ միայն ողորմած ըլլալով կրնանք սրբութեան հասնիլ։ Եկեղեցին յստակ կը սահմանէ 14 ողորմութեան գործեր, եւ զանոնք կը բաժնէ երկու խումբերու՝
մարմնային ողորմութեան գործերը՝ հիւանդին այցելել, անօթին կերակրել, ծարաւը յագեցնել, անտունիին բնակարան ապահովել, կարիքաւորը զգեստաւորել, բանտարկեալներուն այցելել եւ մեռելները թաղել,
եւ հոգեւոր ողորմութեան գործերը՝ անգէտը ուսուցանել, մեղաւորը քաջալերել, վնասողին ներել, սգաւորը մխիթարել, ուրիշին յանցանքներուն համբերել, ողջերուն եւ մեռեալներուն համար աղօթել։
Մեր Տէրը՝ Յիսուս Քրիստոս վարձատրութիւն կը խոստանայ բոլոր անոնց որոնք ողորմութիւն կը կատարեն ծածուկ. անոնք որոնք թմբկահարելով, կեղծաւորութեամբ եւ մարդոցմէ գովասանք ստանալու համար ողորմութիւն կը կատարեն, արդէն իսկ մարդոցմէ ստացած կ’ըլլան իրենց վարձատրութիւնը, սակայն բոլոր անոնք որոնք ծածուկ կը կատարեն՝ Աստուած պիտի վարձատրէ զիրենք յայտնապէս. «Իսկ դուն երբ ողորմութիւն ընես, թող ձախ ձեռքդ անգիտանայ ինչ որ կ’ընէ աջդ, որպէսզի ողորմութիւնդ ըլլայ գաղտնի, եւ Հայրդ որ կը տեսնէ գաղտնին, պիտի վարձատրէ քեզ յայտնապէս» (Մատթէոս 6,3-4)։ Խոստացուած վարձատրութիւնները կրնանք համառօտել երեք կէտերու մէջ։ Քրիստոս նախ կը խոստանայ մեզի տալ ամէն բան որուն կարիքն ունինք. «Տուէ՛ք, եւ պիտի տրուի ձեզի» (Ղուկաս 6,38)։ Երկրորդ՝ ողորմութեան գործերը կ’օգնեն մեզի որպէսզի ազատագրուինք խոստովանուած մեղքի կապանքներէն ու հետքերէն. «Այսուհետեւ ապաշխարութեան արժանի պտուղ տուէք» (Մատթէոս 3,8)։ Լերան քարոզին մէջ եւս, Յիսուս կ’անդրադառնայ այս վարձատրութեան մասին ըսելով. «Երանի ողորմածներուն, որովհետեւ անոնք ողորմութիւն պիտի գտնեն» (Մատթէոս 5,7)։ Իսկ երրորդ վարձատրութունն է ժառանգել յաւիտենական կեանքը։ Ողորմութեամբ մենք կը նմանինք Յիսուսի, մեր կեանքի միակ տիպարին, որ մեզի սորվեցուց ինչպէս վերաբերիլ ուրիշներուն հանդէպ։ Այս կէտին կ’անդրադառնայ Յիսուս երբ կ’ըսէ. «Մի՛ դիզէք ձեզի գանձեր երկրի վրայ ուր ցեցն ու որդը կը կրծեն, ուր գողերը պատին մէջէն անցք կը բանան ու կը գողնան։ Դուք գանձեր հաւաքեցէք երկինքի մէջ, ուր չկայ ցեց ու որդ որ կրծեն, չկայ գող որ գողնայ։ Ուր գանձդ է, հոն է նաեւ սիրտդ» (Մատթէոս 6,19-21)։

Հետեւաբար…
Նոյնիսկ եթէ մարդուս համար դժուար է միանգամայն ըլլալ արդար եւ ողորմած, որովհետեւ յաճախ ան իր զգացումներուն վրայ միայն հիմնուելով, կը մոռնայ արդար ըլլալ, եւ կամ արդար ըլլալու համար կը կարծէ թէ պէտք չէ ողորմած ըլլալ եւ զգացական, սակայն Աստուծոյ համար անբաժանելի են արդարութիւնն ու ողորմութիւնը։ Սուրբ Օգոստինոս կ’ըսէ. «Թող ոչ ոք կարծէ թէ Աստուծոյ ողորմութիւնը առանց պատիժի կը թողու յանցաւորը, որովհետեւ Աստուած արդար է»։ Յաճախ մարդիկ իրենց դատողութեան մէջ կը հիմնուին ողորմութեան վրայ, որով նախընտրելով ողորմութիւնը կը կորսնցնեն արդարութիւնը, եւ երբեմն ալ կը կորսնցնեն ողորմութիւնը, պահպանելու համար իրենց դատողութիւններուն խստութիւնը։ Սուրբ Օգոստինոս դարձեալ կ’ըսէ. «Աստուած չի կորսնցներ իր դատողութեան խստութիւնը ողորմութեան բարութեան մէջ, եւ ոչ ալ ողորմութեան բարութիւնը դատողութեան խստութեան մէջ։ Աստուծոյ ողորմութեան մեծութիւնը այն է որ չի թողուր յանցաւորը առանց պատիժի. ան կը հարուածէ դաստիարակչական գաւազանով, որպէսզի վերջաւորութեան չի ստիպուի պատժել դժոխքին մէջ։ Որքան որ պէտք է վստահիս Աստուծոյ ողորմութեան վրայ, նոյնքան պէտք է վախնաս անոր արդարութենէն։ Եւ երբ ողորմութիւն ընես, ողորմութեամբ պիտի դատուիս, եւ այս է արդարութիւնը։ Ողորմութիւնը Աստուծմէ չի յափշտակեր արդարութիւնը, եւ արդարութիւնը Անկէ չի յափշտակեր ողորմութիւնը»։ Ուստի արդարութիւնն ու ողորմութիւնը չեն հակասեր իրարու, սակայն անոնք երկու տուեալներն են, երկու տարբերակներն են միեւնոյն իրականութեան, որ է սէրը։ Իսկ լաւագոյն օրինակը այս իրականութեան Յիսուսի խաչելութիւնն է։ Ան արդար դատաւորն է բարձրացած խաչի գահին վրայ, երկու աւազակներու միջեւ, մէկը աջին եւ միւսը ձախին։ Եւ կարծէք թէ վերջին դատաստանի նախապատկերը կը յայտնուի մեր առջեւ, աջակողմեաններու եւ ձախակողմեաններու պատկերը։ Աջ կողմի աւազակը կը ներկայացնէ ողորմութիւնը, իսկ ձախ կողմինը՝ արդարութիւնը։ Աջ կողմի աւազակը զղջաց եւ փրկուեցաւ, ժառանգեց արքայութիւնը, իսկ ձախ կողմինը չի զղջաց, այլ՝ կրեց իր գործերուն արժանի պատիժը, եւ այս է արդարութիւնը։ Մեկնելով այս պատկերէն, սուրբ Օգոստինոս ըսաւ. «Ողորմութիւնը կը գերազանցէ դատաստանը եւ կը նախընտրուի անոր վրայ»։
Այսօր ողորմութեան ժամանակն է, օգտուէ՛ որքան որ կրնաս այս երկար ժամանակէն։ Ապաշխարէ՛, մտածէ՛ մեղքերուդ վրայ, զղջա՛յ եւ վերադարձի՛ր Աստուծոյ։ Մի՛ ձգեր որ այս ժամանակը անցնի անօգուտ։
Աստուծոյ արդարութիւնը ողորմութիւնն է։ Ինչպէս ինք կը գթայ ուրիշին վրայ, կը ներէ անոր, մարդս ալ կանչուած է ողորմելու ուրիշին վրայ։ Ինչպէս Յիսուս մեղաւորներուն հետ սեղան նստաւ, մենք ալ կանչուած ենք մեղաւորը ընդունելու մեր կեանքին մէջ։ Եղի՛ր արդար, եղի՛ր ողորմած նման երկնաւոր Հօրդ, որ արդար է եւ ողորմած։
Հայր ՍԵՊՈՒՀ Վրդ. ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Մինչ Լիբանան կ’ապրի իր պատմութեան ամէնէն փոթորկալի օրերը, տարուբերուելով քաղաքական, տնտեսական, ընկերային, բարոյական եւ առողջապահական տագնապալի ալիքներու մէջ, լիբանանցիներուն մեծ մասը, եթէ ոչ բոլորը, կը մտածէ գաղթել, մեկնիլ, երթալ։ Այսպէս է իրավիճակը նաեւ ուրիշ շատ մը երկիրներու մէջ, ուր ժողովուրդները իրենց նուազագոյն իրաւունքները չեն վայելեր ու կ’ապրին քաղաքական փտած իշխանութիւններու մականին ներքեւ։ Բնական է որ այս երեւոյթներէն մեկնելով, մարդ արարած ցանկայ արժանավայել կեանք վայելել, եւ ոչ տմարդի եւ այս պատճառաւ փախուստ տալ՝ փնտռելու համար աւելի բարենպաստ ու հանգստաւէտ տարածք մը։ Ափսոս որ այլեւս յոյս չունենալով բարեփոփոխութեան, բարելաւման, մեր մտահոգութիւններն ու հարցադրումները կը կեդրոնանան միմիայն դէպի ուր երթալու շուրջ։
Կարիքը ունինք կեանքի նուազագոյն պէտքերը գտնելու։
Կարիքը ունինք արժանապատուութեամբ ապրելու։
Կարիքը ունինք ուրիշ հայրենիք մը գտնելու, աւելի ապահով երկիր մը։
Հետեւաբար, կարիքը ունինք երթալու։
Հացերու բազմացումի հրաշքին մէջ, Մատթէոս (14,13-21) աւետարանիչը կը պատմէ թէ ժողովուրդը հետիոտն, քալելով կը հետեւէր Յիսուսի զանազան քաղաքներէ, լսելու համար անոր խօսքերը, եւ բուժուելու ամէն տեսակի հիւանդութիւններէ։ Իրիկունը, աշակերտները երբ կ’անդրադառնան մէկ կողմէն ժողովուրդին յոգնութեան, միւս կողմէն անոնց անկարողութեան ուտելիք ապահովելու, Յիսուսի մօտենալով կ’ըսեն. «Տեղը անապատ է եւ ժամը առաջացած. արձակէ՛ ժողովուրդը որ երթայ շրջակայ գիւղերէ ուտելիք գնէ»։ Իսկ Յիսուս պատասխան տալով կ’ըսէ. «Կարիք չունին երթալու»։
Այսօր եւս ժողովուրդը յոգնած է, ուժասպառ, ուտելիքի կարօտ. հասած այնպիսի հանգրուանի մը ուր պէտք է արձակել զանոնք որպէսզի երթան։
Այսօր եւս ժողովուրդը կը գտնուի անապատի վիճակի մէջ, մահուան հոտը կը տարածուի ամէնուրէք, յուսահատութեան եւ յուսախաբութեան կապանքներու մէջ բանտարկուած, անկարող է ապրելու, շնչելու։
Սակայն Յիսուս, այսօր եւս, նկատի ունենալով դժոխային բոլոր անցուդարձերը, միեւնոյն պատասխանը կու տայ մեզի ըսելով. «Կարիք չունիք մեկնելու»։ Քրիստոսի հրաւէրն է մեզմէ իւրաքանչիւրին մնալ։ Այս պատահարներուն լուծումը չի կայանար մեկնելու մէջ, այլ՝ մնալու։ Շարունակելով աւետարանին վերոյիշեալ հատուածը, Քրիստոս երեք կէտերու մէջ կ’առաջարկէ լուծում այս մեր իրավիճակին։

1– «Դուք կերակուր տուէք անոնց»
Յիսուս իր աշակերտներուն կ’ըսէ. «Դուք կերակուր տուէք անոնց»։ Այս խօսքով ան մեզի կը հասկցնէ թէ իւրաքանչիւր անձ պատասխանատու է միւսին։ Մենք ենք որ իրարու պէտքերը պիտի ապահովենք, ըլլան անոնք նիւթական թէ հոգեւոր։ Մենք ենք որ իրարմով պիտի հետաքրքրուինք, մենք ենք որ իրարու կեանք պիտի տանք։ Բայց, պիտի ըսէք՝ ի՞նչ ունինք մենք, որպէսզի զայն տանք ուրիշին։ Մեր ունեցածը շատ քիչ է, մեզի հազիւ կը բաւէ։ Կ’ուզենք կերակրել անօթին, կ’ուզենք ամօքել հիւանդը, կ’ուզենք մխիթարել տառապողը, սակայն մեր ունեցած ձէթը մեզի հազիւ կը բաւէ, եւ թերեւս մեզի նոյնիսկ չի բաւէ։ Ուրեմն ի՞նչ ընել։ Երկրորդ կէտին մէջ կը գտնենք պատասխանը։
2– «Ինծի բերէք զանոնք»
Երբ Քրիսոտս կը հրամայէ աշակերտներու որ կերակուր տան, անոնք կը պատասխանեն ըսելով. «Մենք հինգ հաց եւ երկու ձուկ ունինք»։ Այսինքն գրեթէ բան մը չունին. անուղղակիօրէն Քրիսոտսի կը հասկցնեն թէ ոչինչ ունին տալիք ժողովուրդին, եւ հոս է որ Յիսուս կ’ըսէ. «Ինծի բերէք զանոնք»։ Մենք ալ այսօր ձեռնունայն ենք, գրեթէ բան մը չունինք, քիչեր են անոնք որոնք գէթ հոգեւոր պաշար ունին, որ զիրենք յոյսով կը պահէ. դժբախտաբար քիչեր կ’ըսեմ, որովհետեւ շատեր մոռցած են Քրիստոսի ներկայութիւնը իրենց կեանքին մէջ, շատեր մոռցած են Եկեղեցւոյ ճամբան, շատեր պարապ են հոգեւորէն, եւ քիչերը, միայն քիչերն են որ հոգեւոր սնունդ ունին տալիք, նման այդ միմիայն հինգ հացերուն եւ երկու ձուկերուն։ Յամենայն դէպս, գոնէ ամէն մարդ քիչէն շատէն բան մը ունի։ Յիսուս մեզ կը հրաւիրէ այդ քիչն իսկ իրենց յանձնելու, որովհետեւ ինք զանոնք պիտի օրհնէ եւ բազմացնէ, շատցնէ։ Մեր քիչը Քրիստոս կը շատցնէ։ Երբ բան մը նուիրենք կամ հրամցնենք ուրիշին, ընդհանրապէս սովոր ենք ըսելու. «Մեր քիչը շատ նկատեցէք»։ Աստուած մեր քիչը միշտ շատ նկատած է, բայց անշուշտ եթէ մեր այդ քիչը կարողանանք ամբողջովին իրեն նուիրել։ Ունեցածդ Աստուծոյ տուր, եւ ի՛նք պիտի բազմապատկէ զայն։ Մի՛ ըսեր բան մը չունիմ, կամ ունեցածս ոչինչ կ’արժէ. Աստուած գիտէ իւրաքանչիւրին արժանիքը։

3– «Աչքերը երկինք բարձրացուց»
Յիսուս «առաւ հինգ հացերը եւ երկու ձուկերը, աչքերը երկինք բարձրացուց, օրհնեց զանոնք, կտրեց եւ տուաւ աշակերտներուն որ բաժնեն»։ Յիսուս իր աչքերը երկինք կը բարձրացնէ, իսկ մենք մեր աչքերը դէպի ո՞ւր կը սեւեռենք։ Արդեօք միայն իրարո՞ւ կ’ուղղենք, եւ շատ յաճախ իրար զիրար դատապարտելու ու դատելու համար, իրարու մասին չարախօսելու ու բամբասելու համար։ Մինչ մեզմէ պահանջուածը աչքերը դէպի երկինք սեւեռելն է, որովհետեւ միայն երկինքէն կու գայ մեր փրկութիւնը, միայն Աստուած կրնայ մեզ ազատել ու ազատագրել, միայն ինք կրնայ վերադարձնել մեր արժանապատուութիւնը, միայն ինք կրնայ մեզ դուրս բերել ծովու ալիքներէն, միայն ինք կրնայ մեզ յարուցանել գերեզմաններէն։
Ուստի, կարիք չունիս երթալու. հաւատքդ հաստատ պահէ՛, վստահէ՛ Աստուծոյ, եւ պիտի կարենաս փոթորիկէն անցնիլ ու ողջ առողջ հասնիլ նաւահանգիստ։ Մի՛ յուսահատիր, մի՛ վախնար, ընդհակառակը՝ քաջալերուէ՛, որովհետեւ Աստուած հետդ է։ Պահանջէ՛ արժանապատիւ կեանք մը, տէր եղի՛ր իրաւունքներուդ, սակայն մի մոռնար առաջին հերթին աչքերդ երկինք բարձրացնելու։

————————–

Պարտուեցանք ռազմաճակատին վրայ, եթէ պարտութիւն կարելի է համարել հայկական բանակի իւրաքանչիւր զինուորին կեանքի գնով մղած հերոսական դիմադրութիւնը՝ 44 օր, ատրպէյճանական դրօշին տակ յայտնուած ՕԹԱՆի՝ Մ. Նահանգներէն ետք երկրորդ օդային եւ ցամաքային ամենաուժեղ զինեալ միաւորներուն եւ բազմահազար վարձկան ահաբեկիչներուն։ Դարձեալ «Յաղթելու ենք» կարգախօսը իրականացնելու մեր կամքի ուժը բաւարար չեղաւ, չէ՛ր կրնար ըլլալ, թերեւս տասնապատիկ կամ աւելի ուժերուն կողմէ Արցախի դէմ սանձազերծուած յարձակումին աւելի երկար կարենալ դիմադրելու համար։ Արցախի եւ Հայաստանի քաղաքական ղեկավարները, յայտնապէս, չէին նախատեսած այս անբաւարարութիւնը, ինչպէս որ չէին կանխատեսած Թուրքիոյ եւ միջազգային ահաբեկչական խումբերուն ներգրաւուածութիւնը այնքան մեծածաւալ յարձակումին մէջ։ Այս անհեռատեսութիւնը, կանխատեսութեան պակասը եւ յանպատրաստուածութիւնը շատ սուղ արժեցին մեզի։ Այս թերացումները եղան մեր՝ մեր ղեկավարութեան ճակատագրական մեղքը, որուն հետեւանքը եղաւ 9 Նոյեմբերի տխրահռչակ եւ նուաստացուցիչ պայմանագիրը։

Հայկական իշխանութիւնները, կառավարութիւն, դիւանագիտութիւն, պաշտպանութեան նախարարութիւն, Ազգային անվտանգութեան ծառայութիւն (ԱԱԾ), իւրաքանչիւրը իր պատասխանատուութեան բաժինը ունի անշուշտ պարտութեան մէջ՝ զոր կրեցինք իրենց ապիկարութեան պատճառով, եւ ասոր հետեւանքներուն, որոնք ոչ միայն մարդկային եւ տարածքային ահաւոր կորուստները եղան, այլ մանաւանդ հիասթափութիւնը՝ որ ապրեցաւ «յաղթելու ենք» քարոզչութեամբ խանդավառ ժողովուրդը։ Եւ հետեւանքներուն թերեւս ահագնագոյնը՝ որ կը մտահոգէ սրտցաւ ամէն հայ, ներքաղաքական վիճակի գերլարուածութիւնը, ազգային միասնականութեան եւ միաբանութեան ուժի քայքայումը եղաւ։ Այդ ուժը մեր յաղթական գոյերթին աղբիւրը եղած է միշտ եւ պէ՛տք է ըլլայ նաեւ այսօր։

Այս իրողութիւնները հասկնալի կը դարձնեն ժողովրդային ընդվզումը օրուան իշխանութիւններուն դէմ, մինչեւ իսկ ասոնց հրաժարումի պահանջը։ Հետեւաբար, բնական երեւոյթ է այն ինչ որ տեղի ունենալու վրայ է այսօր Երեւանի մէջ։ Ան արտայայտութիւնն է ժողովուրդի ընդվզումին՝ ինքզինք Ժողովրդավար հռչակած երկրի մը համար։ Ինչպէս որ բնական երեւոյթ է քաղաքական պայքարը ժողովուրդին մասնակցութեամբ։ Այդ ժողովրդավարական պայքարին արդիւնքէն կախեալ է իշխանութեան օրինականութիւնը պետական բոլոր մակարդակներու վրայ։ Սակայն, Հայաստանի Հանրապետութիւնը ինքզինք հռչակած ըլլալով ժողովրդավար երկիր, այդ պայքարը պէտք է տեղի ունենայ ժողովրդավարական երկրէ մը ակնկալուած օրինապահութեամբ, կարգ ու կանոնով, հեռու՝ զգացական եւ կրքայարոյց զեղումներէ, պարսաւալի պոռթկումներէ, կասկածայարոյց մոլուցքներէ, առաջնորդուելով միայն ժողովուրդին, հայրենիքին եւ պետութեան շահերը հատուածական ամէն շահադիտութենէ վեր դասելու գիտակցութեամբ, եւ առաջնահերթութեանց նկատառումով։

Պատերազմին հետեւանքով ստեղծուած վիճակը կը պահանջէ պատասխանատուութեանց եւ պատասխանատուներու հաշուետուութեան կոչնագիրը վերապահել իր օրուան ու ժամանակին եւ այսօր բոլորո՛վ, անխտիր բոլո՛ր կողմերու, ուժերու եւ կարողութիւններու մասնակցութեամբ, հաւաքաբար եւ առանձնապէս անշահախնդիր մօտեցումներով նախ լծուիլ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄի աշխատանքին որ կ’ենթադրէ հնարաւորին չափ օր առաջ ջնջումը պատերազմի հետեւանքներուն, խաթարուած ներքին մթնոլորտին բարեշրջումը, ստեղծուած ահազանգային վիճակէն դուրս գալու եւ ժողովուրդին մղձաւանջային մտահոգութիւնները ու տրամադրութիւնները փարատելու միջոցներու որոնումը։ Վերականգնումի կարօտ մարզերու շարքը երկար է։ Ամէնէն կարեւորը՝ մեր ստացած ահաւոր հարուածէն պէտք եղած դասերը քաղելու եւ ըստ այնմ սրբագրութիւնները կատարելու՝ պատասխանատուներու գիտակցութիւնն է եւ այդ սրբագրութեան գործին բոլոր կողմերուն անվերապահ աջակցութիւնը։

Անկախ բոլոր նկատառումներէն եւ հրամայականութիւններէն, վերականգնելու աշխատանքին յաջողութեամբ կատարումին նախապայմանը՝ մեր ժողովուրդին եւ մեծ ու փոքր պատասխանատուներուն՝ ՉԱՐԵՆՑԵԱՆ եւ ՀԱՅՐԻԿԵԱՆ պատգամներով գործելու յանձնառութիւնն է։

ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԵԼՈՒ ԵՆՔ անպայմա՛ն՝ միասնականութեամբ եւ երկաթեայ շերեփով։

21 / 12 / 2020

Այսօր, հրադադարէն երկու շաբաթ ետք, կը շարունակենք վերապրիլ ցաւի, հպարտութեան, ապա հիասթափութեան եւ հուսկ ընդվզումի պահերը զորս հանդերձ ընտանեօք, պատկերասփիւռի պաստառին դիմաց գամուած՝ ապրեցանք 27 Սեպտեմբերին Արցախի վրայ սանձազերծուած ահաւոր յարձակումին յաջորդող 44 օրերուն, համարեայ ամէն ժամ։ Շարունակուող այս ապրումներու յառաջացուցած ներհակ եւ հակոտնեայ զգացումներու, իրերամերժ խորհրդածութիւններու սրտաբեկ տրամադրութեամբ է որ նստեցայ համակարգիչին դիմաց թուղթին յանձնելու համար այդ օրհասական օրերուն ռազմաքաղաքական զարգացումներուն եւ պատերազմի հետեւանքներու մասին հայկական եւ օտար լրատուամիջոցներու հաղորդումներուն պատճառած ցաւի եւ հպարտութեան զգացումներս։

Ցաւին պատճառը մեր քաջարի զինուորներուն նահատակութիւնն էր։ Հայկական քաղաքներու, գիւղերու եւ աւաններու, ծննդատուներու, հիւանդանոցներու, եկեղեցիներու եւ մշակութային կեդրոններու ցամաքէն եւ օդէն կատարուած անմարդկային ռմբակոծումներուն գործած աւերը, յայտնապէս՝ մեր ժողովուրդը անգամ մը եւս ցեղասպանութեան ենթարկելու փորձին ողբերգական հետեւանքներն էին, որուն իր մեղսակցի անտարբերութեամբ վկան եղաւ աշխարհ։

Հպարտութեան պատճառը՝

Թշնամիին դիմաց հայ զինուորներուն, կամաւորներուն, սպաներուն եւ հրամանատարներուն անձնուրաց սխրանքներն էին,

Հայկական բանակին 44 օր հերոսական դիմադրութիւնն էր ոչ միայն Ատրպէյճանի բանակին զոր պարտութեան մատնած էր վեց տարիներ առաջ, այլ բազմահազար վարձկան ահաբեկիչներու եւ մանաւանդ ՆԱԹՕ-ի երկրորդ մեծագոյն բանակի հռչակը վայելող Թուրքիոյ դէմ, ձախողեցնելով Արցախի հարցը blitzkrieg-ով մը քանի մը օրէն լուծելու թուրքեւատրպէյճանական փորձը։ Քանակով եւ սպառազինութեամբ տասնապատիկ ուժերու դէմ հայկական բանակին 44 օրեայ դիմադրութիւնը յաղթանակ մըն էր։ Սերունդները հպարտութեամբ պիտի անդրադառնան այս դիմադրութեան՝ որ մեր ժամանակակից պատմութեան նշանակալի մէկ էջն է։

Հպարտութեան պատճառը՝

Համայն սփիւռքահայութեան զօրաշարժն էր հայկական բանակի կողքին ու թիկունքին մասնակցելու համար հայրենիքի պաշտպանութեան եւ հնարաւոր բոլոր միջոցներով մղելու համար միջազգային իշխանութիւնները դատապարտելու եւ արգելակելու թուրքեւատրպէյճանական կատաղի յարձակումը Արցախի վրայ,

Սփիւռքահայ կազմակերպութիւններու, հաստատութիւններու, բարերարներու, անգամ համեստ դասակարգին նիւթական աջակցութեամբ հայրենիքի պաշտպանութեան գործին մասնակցութեան մասին լուրերն էին,

Հայկական լրատուամիջոցներուն կտրուկ եւ դիպուկ հակազդեցութիւնն էր թուրքեւազերիական ապատեղեկատուութեան, միջազգային հասարակութիւնը իր անտարբերութենէն դուրս բերելու, զայն զգաստացնելու, միջազգային կազմակերպութիւնները իրազեկելու, Արցախի ձայնը անտարբերութեան եւ լռութեան պատէն անդին հնչեցնելու անոնց արշաւն էր։ Չլռեցին Մարդու եւ Ժողովուրդներու ազատութեան իրաւունքին պաշտպան ձեւացող Հզօրները։ Բայց ո՛չ մէկը խօսքը գործի վերածելու քաջութիւնը ունեցաւ։

ՀԻԱՍԹԱՓՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԸՆԴՎԶՈՒՄ

Նոյեմբեր 10-ի առաւօտեան, հրադադարի լուրը մեզ սփոփելով հանդերձ, չքացուց մեր հպարտութեան զգացումը։ Որովհետեւ հրադադարի պայմանները, որոնց շուրջ նախորդ գիշերը համաձայնած էին Հայաստանի վարչապետը եւ Ատրպէյճանի նախագահը, Փութինի միջնորդութեամբ եւ նախագահութեամբ, հիասթափութիւն պատճառեցին։ Նուաստացուցիչ էր հրադադարի պայմանագիրը, որ կը նախատեսէր կորուստը պատմական Շուշիին եւ հայկական բազմաթիւ տարածքներու, որոնք ազատագրուած էին հայ զինուորի արեան գնով։ Ան՝ պահին պարտադրանքը ըլլալով հանդերձ, պահին պարտադրած ընտրանքը, անընդունելի՛ էր ամէն հայրենասէր Հայու համար։

Այս հրադադարով Հայաստանի եւ Արցախի մեր ժողովուրդին պարտադրուած պարտուողական պայմանագիրը փոթորկեց իւրաքանչիւր Հայու հոգին, էութիւնը։ Յառաջացուց համայն Հայութեան արդար ցասումն ու խոր ընդվզումը։ Դժբախտաբար, սակայն, ան չքացուց ո՛չ միայն մեր ժողովուրդին հպարտութիւնը, այլ պատերազմի ամբողջ տեւողութեան, ամէնէն օրհասական պահերուն անոր ցուցաբերած միասնականութիւնը, համախմբուածութիւնը, որով համայն հայութիւնը դարձած էր իսկական բանակ, սատար հայկական աննկուն բանակին եւ Հայրենիքին։

Մեր ժողովուրդը՝ աւելի քան երբեք այսօր կարիքը ունի այդ միասնականութեան ուժին՝ նախ թօթափելու համար ամէն խռով տրամադրութիւն, ապա դիմագրաւելու համար պատերազմի նուաստացուցիչ ելքին հետեւանքով ստեղծուած իրավիճակը եւ ցուցաբերելու պայքարը շարունակելու վճռականութիւն՝ այնպէս ինչպէս բազմիցս ըրած է ան մեր մօտաւոր եւ հեռաւոր անցեալին։

Պահը կը պահանջէ սառն դատողութիւն, սթափութիւն, զգօնութիւն, իրապաշտ, պայծառամիտ ու շինիչ մօտեցում կացութեան, միա՛յն ազգին ու Հայրենիքին շահերէն առաջնորդուելու գիտակցութիւն՝ չծանրացնելու համար պատերազմի մերժելի ելքին հետեւանքով ստեղծուած ցասումնալի իրավիճակը։ Ներքաղաքական ամէն լարուածութիւն կը ջլատէ մեր միաբանութենէն բխած ուժը, որուն այնքան կարիքը ունինք այսօր վերականգնելու համար։

Աւելի քան երբեք այսօր իւրաքանչիւր հայու ականջին պէտք է հնչէ շարականագրին աղօթքը առ Աստուած՝ «Տո´ւր ազգիս Հայոց սէր, միութիւն»։

—————————-

Հայաստանի եւ աշխարհատարած բոլոր հայկական եկեղեցիներուն կոչնակները զօրակոչ հնչեցուցին հրաւիրելով մեր ժողովուրդին բոլո՛ր զաւակները, մեծերն ու փոքրերը, բոլո՛ր հոսանքներն ու դասակարգերը, հոգեւորականներն ու քաղաքական գործիչները, մտաւորականներն ու մշակոյթի գործիչները, դրամատէրերն ու գործակատարները, գործատէրերն ու աշխատաւորները, բոլո՛րը, սարդարապատեան միասնականութեամբ, ոգիով ու խիզախութեամբ սատար կանգնելու մեր քաջարի զինուորներուն, հայկական բանակի կողքին ու թիկունքին կանգնած՝ ամէն կերպ մասնակցելու Արցախի վրայ սանձազերծուած թուրքեւատրպէյճանական նախայարձակումին դիմադրութեան եւ միասնական աղօթք բարձրացնելու առ Աստուած՝ Հայոց բանակի յաղթանակին եւ խաղաղութեան վերահաստատումին դիտաւորութեամբ։

Աղօ՛թք առ Աստուած՝ որովհետեւ հաւատացի՛նք ու կը հաւատա՛նք Անոր անպարտելիութեան, նաեւ անպարտելիութեան անոնց որոնք կը մարտնչին Անոր քարոզած արժէքներուն՝ Արդարութեան, Ճշմարտութեան, Իրաւունքի, Ինքնութեան յաղթանակին ի խնդիր։

Հաւատացի՛նք ու կը հաւատա՛նք Աղօթքի ուժին։

Այս հաւատքով ու համոզումով է որ մեր նախնիք մեզի սորվեցուցին մեր սնարին տակ զետեղել Աստուածաշունչը։ Բայց մեր ճակատագիրը, յաճախ, իմ հօրս պէս բազմաթիւ արհաւիրքներ տեսած շատերուն ըսել տուաւ «երանի մեզի սորվեցուցած ըլլային Աստուածաշունչին քով զետեղել նաեւ ատրճանակ մը, եւ մեր ճակատագիրը տարբեր կրնար ըլլալ»։ Աստուածաշունչի կողքին այդ ատրճանակին ներկայութիւնը անհրաժեշտ տեսան ինքնապաշտպանուելու համար ոչ միայն աղօթքով, եւ պաշտպանելու համար միեւնոյն Աստուածաշունչին եւ անոր յորդորներուն համաձայն գործող քաղաքակիրթ մարդիկն ու ժողովուրդները։ Այս համոզումին իրաւացիութեան վկայութիւնն է որ կը կատարէ այսօր Հայկական քաջարի բանակը։ Ան այսօր իւրաքանչիւր Հայու սնարին տակ Աստուածաշունչին կողքին դրուած ատրճանակն է, հզօրագոյն զէնքը՝ առ Աստուած Աղօթքով անխուսափելի յաղթանակին գրաւականը։ Յաղթանակին՝ նաե՛ւ ողջ քաղաքակիրթ մարդկութեան, որուն կը սպառնայ փանթուրքական ահաբեկչութիւնը եւ օսմանեան ահաբեկչական կայսրութիւնը վերականգնելու փորձ մը։

Այսօր, աշխարհատարած համայն Հայութիւնը՝ իր աղօթքին հետ հնարաւոր բոլոր միջոցներով՝ դիւանագիտական, լոպպիիստական, ֆինանսական, տեղեկատուական, հանրահաւաքներով, կոչուած է սատարելու հայկական ռազմաճակատին վրայ հերոսաբար դիմադրող բանակին՝ դիմագրաւելու ու ձախողեցնելու համար ատրպէյճանական սանձազերծումը։

Միջազգային ընտանիքին համար այլեւս յստակ է Ատրպէյճանին նախայարձակ ըլլալու իրողութիւնը, Թուրքիոյ ուղղակի ներգրաւուածութիւնը պատերազմին Ատրպէյճանի կողքին, Միջին Արեւելքէն հրաւիրուած ահաբեկչական խմբաւորումներու եւ վարձկաններու ուղղակի մասնակցութիւնը կռիւներուն։ Մասնագէտներու իսկ բացատրութեամբ, պատերազմը որ սանձազերծուեցաւ Սեպտեմբեր 27-ի Կիրակի առաւօտեան, աննախընթաց է Կովկասեան տարածաշրջանին մէջ՝ իր կատաղութեամբ, ծաւալով, վարձկան ահաբեկիչներու մեծաթիւ մասնակցութեամբ, օգտագործուած հսկայական զինամիջոցներով, ինչ որ կ’ենթադրէ երկարատեւ նախապատրաստութիւն։

Միջազգային ընտանիքը գիտէ նաեւ որ այս ահաւոր սանձազերծումով Արցախի վրայ՝ Թուրքիա կը փորձէ պարտկել ձախողութիւնը իր ռազմաքաղաքական նենգաբարոյ նկրտումներուն, որոնք մէկուսացուցին զինք միջազգային բեմին վրայ, զինք դարձուցին ահաբեկչական սպառնալիք աշխարհի համար, հետեւաբար՝ անբաղձալի գոյութիւն։ Իսկ Ատրպէյճան կը փորձէ իր նաֆթային եկամուտներուն աստիճանաբար նուազումին հետեւանքով միջազգային գետնի վրայ իր կարեւորութեան կորուստը արգելակել։ Ան նաեւ ի զուր կը փորձէ շրջել հայկական կողմին ի նպաստ շարժող ժամանակին ընթացքը։

Յայտնապէս, այս սանձազերծումին նպատակն էր զինու զօրութեամբ լուծել Արցախի շուրջ հակամարտութիւնը, վերջակէտ դնել բանակցութիւններու գործընթացին եւ միջազգային միջնորդական առաքելութիւններուն։ Այս նպատակին հասնելու համար Ատրպէյճան՝ Թուրքիոյ օդուժին եւ ահաբեկչական խմբաւորումներու օգնութեամբ անգամ չկարենալով նուազագոյն յառաջխաղացքը արձանագրել ճակատին վրայ, սկսաւ միջազգային օրէնքներով արգիլուած սպառազինութեամբ ռմբակոծել քաղաքային թիրախներ մինչեւ Ստեփանակերտի մէջ։ Սակայն, ան դարձեալ սխալեցաւ Արցախն ու Հայաստանը ծունկի բերելու իր հաշիւներուն մէջ։ Անգամ մը եւս հնչեցին հայկական եկեղեցիներուն զանգակները զօրակոչելով համայն Հայութիւնը, որ աւելի քան երբեք միասնական, միաբռնցքացած, ցոյց տուաւ Արցախի անառիկութիւնը եւ իր անպարտելիութիւնը, իր պատմութեան այս նորագոյն գոյամարտն ալ յաղթանակով աւարտելու կամքի ուժը։ Զօրացած նաե՛ւ զինք աներկիւղ դարձնող Աղօթքի ուժով։

05 / 10 / 2020

Հայ Կաթողիկէ հոգեւորականները հայ զինուորի կողքին

———————————-

Այնքան բազմացած են փոթորիկները լիբանանեան կեանքէն ներս, ըլլան անոնք քաղաքական, տնտեսական, ֆինանսական, ապրուստային կամ առողջապահական, որ այլեւս լիբանանցին շուարած ու շփոթահար վիճակի մէջ, միայն անորոշութեան կը սեւեռէ իր ակնարկը, թերեւս սպասելով յոյսի նշոյլ մը, որ տարիներէ ի վեր կը մնայ մթագնած՝ փտածութեան լուծին ներքեւ։ Կը թուի թէ լիբանանցիին վիճակուած է մշտական անապահովութեան ու նուաստացումի բեռին տակ մնալ։

Սակայն, հակառակ այս յուսահատ ու յուսալքուած մթնոլորտին, Քրիստոս կ’առաջարկէ մեզի արմատական փոփոխութիւն մը կատարել, հետեւելով իր կոչին որ կ’ըսէ. «Եկէ՛ք, միւս կողմն անցնինք» (Մարկոս 4, 35)։ Մարկոս աւետարանիչը կը պատմէ թէ Յիսուս երբ կ’աւարտէ իր բացատրական քարոզը Աստուծոյ Արքայութեան մասին, կը խնդրէ իր աշակերտներէն նաւարկելով միւս կողմը անցնիլ։ Մինչ կը նաւարկէին, ամեհի մրրիկ մը կը ծագի, ալիքները կը խուժեն նաւակին կողմը, որ կը սկսի ջուրով լեցուիլ։ Աշակերտները վախէ մղուած, ամէն ջանք կը թափեն ազատելու այս վիճակէն մինչ Յիսուս նաւակին ետեւի կողմը կը քնանար։ Անոնք զինք արթնցնելով կ’ըսեն. «Վարդապե՛տ, հոգդ չէ՞ որ մենք կորսուինք»։ Յիսուս արթննալով կը սաստէ հողմին եւ ծովին ըսելով. «Հանդարտէ՛ եւ լուռ կեցի՛ր»։ Փոթորիկը կը դադրի։ Այն ատեն աշակերտներուն կ’ըսէ. «Ինչո՞ւ կը վախնաք, տակաւին հաւատք չունի՞ք» (Մարկոս 4,35-40)։

Այսօր Լիբանանը այս միեւնոյն փոթորկալի վիճակը կ’ապրի։ Ամէն մարդ ընկղմելու վախի մէջ է։ Անորոշութեան մէջ կը տարուբերի։ Չեմ գիտեր եթէ այս բոլորը կը պատահի որովհետեւ Քրիստոս խնդրեց մեզմէ մեր քաղաքական, տնտեսական, ընկերային եւ անձնական կեանքերուն միւս ափը անցնիլ, լքելով ամէն տեսակի փտածութիւն, որոնց մէջ ընկղմած ենք, եւ ուրիշները կ’ընկղմեցնենք։ Չեմ գիտեր նաեւ եթէ Քրիստոս այսօր եւս կը քնանայ լիբանանցիները փոխադրող նաւուն մէջ։ Սակայն միակ բանը որմէ ապահով եմ, այն է որ մենք եւս կանչուած ենք բացագանչելով աղօթելու աշակերտներուն նման՝ ըսելով. «Վարդապե՛տ, հոգդ չէ՞։ Վարդապե՛տ մենք մեր ամբողջ վստահութիւնը քու վրադ դրած ենք, որովհետեւ միակ արդարը դուն ես, եւ միայն քու մէջդ կը գտնենք մեր ապահովութիւնը։ Վարդապե՛տ, մենք չենք ուզեր կորսուիլ այսօրուան փարիսեցիներուն ովկիանոսին մէջ։ Վարդապե՛տ, ամէն ոք մեզ կը համոզէ թէ միայն հաւատալով պիտի փրկուինք, յուսալով պիտի վերապրինք, եւ սիրելով մեր մերձաւորը պիտի կերտենք նոր Լիբանանը, բայց անոնք տեղեակ չեն թէ մենք՝ լիբանանցիներս, միշտ հաւատացած ենք Քեզի, ու միայն Քեզի, միշտ մեր յոյսը դրած ենք քու վրադ, ու միան քու վրադ, միշտ փորձած ենք սիրով ապրիլ, հակառակ մեր բազմազանութեան, որ շատ աւելի կը դժուարացնէ միասնականութեան հոգիով ապրելու ձգտումը, սակայն գիտենք թէ այդպէսով է որ միայն կրնանք վկայել համայն աշխարհին թէ Լիբանանը միայն երկիր մը չէ, այլ՝ պատգամ, ինչպէս որ ըսաւ սուրբ Յովհաննէս Պօղոս Բ. Սրբազան Քահանայապետը։ Վարդապե՛տ, հասի՛ր մեզի»։

Քրիստոս մեզի յստակ ուղղութիւն մը կու տայ, ըսելով թէ մեր կեանքին միւս ափը անցնելու համար, հոն ուր մեզ կը սպասէ անդորրութունը, խաղաղութիւնը, նոր Լիբանանը, պէտք է նաւարկենք իր հետ միասին։

Կարդինալ Մար Պշարա Պութրոս Րաին խնդրեց Լիբանանը գործնականապէս չէզոքացնել, մեկնելով այն համոզումէն թէ այս ուղեգիծը որոշ ապահովութիւն ու անդորրութիւն կը հաստատէ երկրին մէջ, հեռու մնալով ամէն տեսակի պատերազմներէ, ինչպէս նաեւ արգելք կը հանդիսանայ ամէն տեսակի արտաքին միջամտութիւններու, որոնք կը նպատակադրեն գրաւել երկիրը, իշխել անոր վրայ եւ կամ շահագործել անոր հողերը զինուորական կարիքներու համար։ Պատրիարք Րաիի առաջարկը նաեւ կը նպաստէ մարդկային իրաւունքները եւ ժողովուրդներու ազատութիւնը պահպանելու։ Երբ չէզոքութիւնը գործնապէս իրագործուի, Լիբանանը զօրաւոր երկիր մը կը դառնայ իր զօրքով, հաստատութիւններով, օրէնքներով, ներքին միասնականութեամբ, ստեղծագործութեամբ, որոնք առիթը կ’ընծայեն ինքնապաշտպան եւ անվտանգ երկիր մը ըլլալու։ Թերեւս այս չէզոք հռչակման ծրագիրը ըլլայ անցքը դէպի նոր ու խաղաղ Լիբանան մը։ Այսօր աւելի քան երբեք, Լիբանանը եւ լիբանանցիները կոչուած են վերագտնելու իրենց ինքնութիւնը, իրենց պատկանելիութիւնը, իրենց արմատները, որոնք մայրիներուն նման հաստատ են հողին մէջ։

Պէտք չէ մոռնանք որ Լիբանանը օրհնուած երկիր մըն է, շնորհիւ իր սուրբերու բարեխօսութիւններուն, շնորհիւ իր նահատակներու արեան, իր ճգնաւորներու ու վանականներու աղօթքներուն, շնորհիւ իր ժողովուրդին, որ չի գիտեր յանձնուիլ։ Լիբանանը քանիցս յիշուած է Աստուածաշունչի էջերուն մէջ։ Բ. Օրինաց գիրքին մէջ կը կարդանք թէ Մովսէս, երբ տեսաւ Լիբանանը, սիրեց զայն, եւ ուզեց ոտք դնել այս սուրբ հողին վրայ, սակայն Աստուած սաստելով չթոյլատրեց զինք. «Այն ատեն Տիրոջ աղաչեցի ու ըսի. «… Շնորհք ըրէ՛, որ անցնիմ ու Յորդանանի անդի կողմի բարի երկիրը, այն բարի լեռը ու Լիբանանը տեսնեմ։ Բայց Տէրը ձեր պատճառով ինծմէ սրդողելով՝ իմ խնդրանքս չընդունեց եւ Տէրը ինծի ըսաւ. «Ա՛լ հերիք է քեզի. անգամ մըն ալ այդ բանը ինծի չըսես։ (3,25-26), «Ուստի այն երկիրը հեռուէն պիտի տեսնես, բայց դուն հոն պիտի չմտնես (32, 52)»։ Եւ կարծէք Լիբանանը Աստուծոյ կալուածն է, եւ միայն Ի՛նք իրաւասու է ոտք դնելու Լիբանան, եւ անոնք որոնց ինք կ’արտօնէ։

Աւարտին կը կրկնեմ Վատիկանի պետական քարտուղար Կարդինալ Բիէթրօ Բարոլինիի վկայութիւնը, զոր կատարեց երբ Լիբանան հասաւ 4 Օգոստոսի պայթումէն ետք. «Լիբանան պէտք ունի աշխարհին, սակայն աշխարհը նաեւ պէտք ունի Լիբանանի իւրայատուկ փորձառութեան»։ Այո՛, Լիբանանը գոհար մըն է, զոր պէտք է արժեւորել։ Քաջութիւն կը պահանջէ մնալ այս երկրին մէջ, ու պայքարիլ անոր տէր դառնալու համար։ Ափսոս որ շատեր երբ խօսին Լիբանանի իրավիճակին մասին, մանաւանդ անդրադառնան անոր համայնքային կազմուածքին շուրջ, վտանգի մէջ կը գտնեն քրիստոնեաներուն ներկայութիւնը, ըսելով թէ անոնց թիւը կը նուազի, եւ հետզհետէ կը նօսրանայ։ Քաջ գիտնալու ու համոզուելու ենք թէ քրիստոնեաներուն ուժը չի կայանար թիւին մէջ, ինչպէս ուրիշներուն մօտ։ Քրիստոնեային ուժը իր հաւատքին, յոյսին ու սիրոյն մէջ է։ Քրիստոնեային ուժը Քրիստոսի մէջ է, որ իր ժողովուրդին հետ նաւարկելով, միասին պիտի հասնին միւս ափը։ Քրիստոնեան՝ Քրիստոսի անոյշ բոյրն է, որ կանչուած է բուրումնաւէտ դարձնելու լիբանանեան քաղաքականութիւնը, տնտեսութիւնը, ընկերային ու հոգեւոր կեանքը։ Քրիստոնեան՝ Քրիստոսի ուղերձն է, որ կանչուած է արդարօրէն պահանջելու իր իրաւունքները, հիմնուելով Սուրբ Գիրքին մէջ արձանագրուած իւրաքանչիւր խօսքին վրայ։ Քրիստոս, որ հինգ հացով աւելի քան հինգ հազար հոգի կերակրեց, արդեօք պիտի չկարենա՞յ ներկայ քրիստոնեաներով ամբողջ Լիբանանը կերակրել, որ անօթի է ու ծարաւն ունի մարդկային նուազագոյն իրաւունքները ապրելու, որպէսզի վերագտնէ իր արժանապատուութիւնը որպէս մարդ եւ որպէս արժանապատիւ քաղաքացի։ Հակառակ բոլոր անկումներուն, լիբանանցիները տակաւին կը վկայեն ու պիտի շարունակեն վկայել համայն աշխարհին, թէ իրենք աւետման զաւակներն են, կեանքի ու յարութեան զաւակներն են։

————————–

Այսօր երկրագունդի 178 երկիրներ ընդգրկուած են Covid-19 կոչուած համաճարակին մէջ։ Համաճարակի զոհերու եւ տնտեսական ու ընկերային հետեւանքներու մասին վիճակագրութիւնները այնպիսի արագ թափով աճ կ’արձանագրեն որ օրուան թիւերը ժամանակավրէպ կը դառնան։ Արդարեւ, Առողջապահութեան Համաշխարհային Կազմակերպութեան համաձայն, մինչ առաջին մէկ միլիոն վարակումները արձանագրուած են երեք ամիսներու ընթացքին, վերջին միլիոնը արձանագրուած է միայն 8 օրերու ընթացքին եւ համաճարակը միայն առողջապահական ճգնաժամի հարց չէ, այլ նաեւ տնտեսական, ընկերային եւ քաղաքական ճգնաժամերու պատճառ է՝ չարաշահումներու առիթ դարձած ըլլալով։

Քորոնավիրիւսի եւ անոր ողբերգական հետեւանքներու մասին միջազգային ու տեղական լրատուամիջոցներէն օրուան բոլոր ժամերուն հնչող գիտնականներու, բժիշկներու, պատմաբաններու, համաճարակագէտներու, վերլուծաբաններու եւ պարզապէս լրագրողներու նկարագրութիւններէն, մեկնաբանութիւններէն, խորհուրդներէն, ներկայացուող վիճակագրութիւններէն կը յայտնուի որ համաճարակը՝ որ կը շարունակէ իր սարսափելի աւերը, կը հանդիսանայ երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ի վեր մարդկութեան դիմագրաւած մեծագոյն սպառնալիքը, համաշխարհային պատերազմի համազօր։ Անոնք միաժամանակ կը նոյնանան այն համոզումին շուրջ որ քորոնավիրիւսը ժամանակաւոր բնոյթ ունենալով՝ անկէ ետք աշխարհ միեւնոյնը պիտի չըլլայ երբեք, տարբեր պիտի ըլլայ։ Իսկ ինչպիսի՞ն պիտի ըլլայ այդ տարբերութիւնը, կարծիքներն ու նախատեսութիւնները իրարմէ շատ տարբեր են, յաճախ հակասական։

Միանալով լաւատեսներուն, որոնք համաճարակէն ետք նախատեսուած տարբերութիւնը դրական զարգացումներու մէջ կը տեսնեն, քիչ մը միամտաբար հարց տանք՝ վերջ գտած պիտի ըլլա՞ն

Անհաւասարութիւնները,

Անարդարութիւնները,

Անիրաւութիւնները,

Փտածութիւնը,

Կաշառակերութիւնները,

Հատուածական հովանաւորչութիւնները,

Չարաշահութիւնները,

Քաղաքացիներուն պարտադրուած հազարումէկ զրկանքները,

Աղքատութիւնը,

Անօթութիւնը։

Այս եւ քաղաքացիները տագնապեցնող եւ տառապեցնող բազմաթիւ այլ երեւոյթներ դրական ուղղութեամբ շրջուած ու սրբագրուած տեսնելու լաւատեսութիւնը, սակայն, բաւարար չէ արգելակելու համար անոնց դէմ բողոքի ժողովրդային զայրալիր պոռթկումը, որուն ականատեսն ենք անցեալ Հոկտեմբերէն ի վեր։ Այլեւս դժուար է, եթէ ոչ անկարելի, անվերջանալի «կացութեան քննարկումներով», խոստումներով, ժամանակաւոր կարգադրութիւններով օրօրել ոչ թէ աղքատացած, այլ սովահարութեան եզրին կանգնած քաղաքացիները, որոնց դժգոհութեան, բողոքի, ապստամբութեան, յեղափոխականութեան, կոչեցէք ինչպէս որ կ’ուզէք, պատճառներուն շուրջ ոչ ոք տարակարծիք է։ Անոնց պահանջներուն արդարացիութիւնը կ’ընդունին բոլո՛րը, այն բոլո՛րը, որ այդ անտանելի վիճակի պատճառներուն առաջին պատճառը կը նկատուի։ Հետեւաբար, երբեմն իրենց խելագարած արարքներով անոնք կը պահանջեն այդ «բոլորին», իմա՛ քաղաքական դասին հեռացումը եւ փոխարինումը՝ իրենց արդար ակնկալութիւնները իրականացնելու ուղղութեամբ վստահութիւն եւ յոյս ներշնչող պետական մարմիններով։ Այսպիսի արմատական փոխարինում մը անխուսափելի կը դարձնէ խորհրդարանին վերանորոգումը, նոր ընտրութիւններ։ Ժողովրդային բողոքի շարժումին յաջորդող իրադարձութիւնները ցոյց տուին որ համաճարակը յաղթահարելէ աւելի կամ անոր չափ դժուար է այդ փոխարինումը, որովհետեւ ցուցարարներուն ընկերային արդարութեան պահանջին բաւարարումը անխուսափելիօրէն կ’անցնի քաղաքական ճանապարհէն որ հարթուելու կարիքը ունի։

Երբ առանց առողջապահական դիմակի փողոց իջած ցուցարարները կը յայտարարեն թէ քորոնավիրիւսէն կամ անօթութենէն մեռնելու միջեւ տարբերութիւն չկայ, փաստօրէն քորոնավիրիւսը եւ «խելագարած ամբոխներու» պոռթկումը համազօր սպառնալիքներ են երկրին եւ պետութեան համար։ Մէկուն կամ միւսին առաջնահերթութիւն տալու հարց չի կրնար ըլլալ։

——

Շուրջ չորս ամիսներէ ի վեր համայն աշխարհը տառապեցնող Քորոնավիրիւսին հետեւանքները բնականաբար իրենց անդրադարձը պիտի ունենան յետհամաճարակի ժամանակահատուածին վրայ։ Ոչ ոք տարակարծիք է այս մասին։ Պետական ղեկավարներ, քաղաքագէտներ, գիտնականներ, փորձագէտներ, մտաւորականներ, հոգեւորականներ, մեծ ու պզտիկ, հարուստ եւ աղքատ, յանձնապաստան եւ անապահով, ամէն մարդ մտածելու վրայ է յետհամաճարակի ժամանակաշրջանին վրայ ներկայ ողբերգական իրավիճակի ունենալիք հաւանական անդրադարձներու մասին։

Ինչպիսի՞ն կրնան ըլլալ այդ անդրադարձները։ Դրակա՞ն, բացասակա՞ն։

Մտածողներ կան որ համաճարակին յետագայ անդրադարձները՝ սարսելով հաստատուած ընկերային կարգն ու սարքը, կրնան շատ աւելի ծանրակշիռ ըլլալ քան անոր անմիջական հետեւանքները։ Այս յոռետես մտածումները չեն բաժներ ուրիշներ։

Յամենայնդէպս, լաւատես կամ յոռետես նախատեսութիւնները՝ որոնք կը փորձուին, ենթադրութիւննեերու եւ գուշակութիւններու սահմանը չեն անցնիր։ Ներկայ երեւոյթներուն վրայ հիմնուած մտորումներ են պարզապէս։ Ստոյգ է միայն որ շատ բան, թերեւս ամէ՛ն բան պիտի փոխուի մարդու եւ մարդկութեան անհատական եւ հաւաքական կենսաձեւին մէջ։

Մտածողներ կան որ դէպի լաւը փոփոխութիւններ տեղի պիտի ունենան մասնաւորաբար մարդոց եւ հաւաքականութիւններու փոխյարաբերութիւններուն մէջ։ Այդ փոփոխութիւնները արուեստական դիմայարդարումներ պիտի չըլլան, պէտք չէ՛ ըլլան։ Անոնք պիտի ըլլան արմատական, պիտի դառնան աւելի մարդկայնական կեանքի մը արտայայտութիւններ։ Բոլոր մարզերէն ներս եւ բոլոր մակարդակներու վրայ մարդկայնականութիւնը ինքզինք պիտի պարտադրէ այնպէս ինչպէս յորդորած է միշտ Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը իր ամէնօրեայ քարոզներուն մէջ։ Կասկած չկայ որ ինչպիսին ալ ըլլան, այդ փոփոխութիւնները հիմնուած պիտի ըլլան նախաքորոնավիրուսական կենսաձեւի փորձին եւ համաճարակին հետեւանքով ի յայտ եկած իրականութիւններու վրայ, ասոնց նկատառումով։

Իսկ որո՞նք են այդ իրականութիւնները՝ որոնք պիտի թելադրեն այդ փոփոխութիւններուն ընթացքը։

Գլխաւորը որ ի յայտ եկաւ՝ մեր, ժամանակակից ընկերութեան դիւրաբեկութիւնն է, անզօրութիւնը, իր բոլոր ստորաբաժանումներով, իր յանձնապաստանութեան համար ստեղծած կառոյցներով եւ բոլոր մարզերէն ներս լոյսի արագութեամբ արձանագրած նուաճումներով։ Յայտնուեցանք դիւրաբեկ՝ անհատապէս եւ հաւաքաբար։ Արդարեւ, բաւ եղաւ ոչնչութիւն մը, խորհրդաւոր եւ աներեւելի թշնամի մը, որպէսզի անպէտ դառնան ռազմական եւ տնտեսական գերհզօր միջոցները, քայքայուին իբրեւ թէ մեր բարօրութեան համար ստեղծուած կառոյցները, անօգուտ՝ արհեստագիտական հնարքները, որպէսզի «ծունկի գանք, տառապինք, հիւանդանանք եւ մեռնինք», ինչպէս ըսաւ Վատիկանի պետական քարտուղարը՝ Փիեթրօ Փարոլին։ Գերհզօր ըլլալու ամէն յաւակնութիւն փուճ դուրս եկաւ։ Անզօր՝ ոչինչ թշնամիի մը դիմաց, որուն նահանջի պահն անգամ դեռ եւս յայտնի չէ։

Այս բոլորով հանդերձ, մարդկութիւնը չկորսնցուց համաճարակի մահասփիւռ արշաւին նահանջի պահը արագացնելու եւ ի վերջոյ անոր վերջ դնելու իր յոյսն ու հաւատքը։ Ընդհակառակը, դարձ կատարեց դէպի այդ յոյսն ու հաւատքը ներշնչող աղբիւրը։ Դէպի Նախախնամութիւն՝ հայցելով Անոր օգնութիւնը՝ ի խնդիր աւելի մարդկայնական եւ անվտանգ ապագայի մը, հիմնուած ազատութիւնները, աստուածապարգեւ իրաւունքները, արդարութիւնը, հաւասարութիւնը, իրարօգնութիւնը, եղբայրական յարաբերութիւնները, միասնականութիւնը, խաղաղ համակեցութիւնը երաշխաւորող քրիստոնէական արժէքներրուն վրայ։

 Միայն այսպիսի արժէքներով ամէն դժուարութիւն ու վտանգ կարենալ դիմաւորելու համոզումը, հետեւաբար անոնցմով առաջնորդուելու յանձնառութիւնը չարիքէն բխած մեծագոյն բարիքը պիտի ըլլայ։

Հինգ տարի առաջ՝ 24 Մայիս 2015-ին, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետը հրատարակեց «Օրհնեալ ըլլաս» Կոնդակը, որով հրաւիրեց համայն աշխարհը անմիջական նոր երկխօսութեան մը, վերարժեւորելու եւ վերականգնելու համար մոլորակը, ըսելով թէ համայն մարդկութիւնը կարիքն ունի դարձի գալու, որպէսզի կարենանք դիմագրաւել բոլորս հարուածող բնապահպանական մարտահրաւէրները։

Կոնդակին սիրտը կը հանդիսանայ Քահանայապետին կատարած ամբողջական բնապահպանումի առաջարկը, որպէս արդարութեան նոր բանաձեւ մը, որ կը ներառէ մարդուն յատուկ տեղը այս աշխարհին մէջ, եւ իր յարաբերութիւնը զինք շրջապատող իրականութիւններուն հետ։ Իսկապէս կարելի չէ բնութիւնը պատկերացնել որպէս մեզմէ անջատ մէկ ճշմարտութիւն, կամ որպէս պարզ շրջանակ մը մեր կեանքին մէջ։ Ան ներկայ է կեանքի բոլոր ոլորտներուն մէջ՝ տնտեսական, քաղաքական, ընկերային, մշակութային, առողջապահական, եւ յատկապէս մեր ամէնօրեայ կեանքի իւրաքանչիւր պահին մէջ։

Բնապահպանական խնդիրներուն եւ ընկերային ու մարդկային հարցերուն միջեւ անբաժան կապ մը կայ։ Հետեւաբար, հիմնական հարց է գտնել ամբողջական լուծումներ, որոնք նկատի կ’առնեն բնական համակարգերու փոխազդեցութիւնը, թէ իրարու վրայ, եւ թէ ընկերային դրութիւններուն վրայ։ Մենք չենք գտնուիր երկու տարբեր տագնապներու առջեւ՝ մին բնապահպանական, միւսը ընկերային։ Մենք մէկ տագնապ ունինք որ կը կոչուի ընկերա-բնապահպանական։ Այս պատճառաւ է որ երկխօսութիւնը անխուսափելի է։

Առաւել եւս, Քահանայապետը կ’առաջարկէ դաստիարակչական եւ հոգեխօսական հինգ նոր բանաձեւեր որոնք կը ծառայեն բնութեան բարելաւման։ Ան կը խրախուսէ մեզ որպէսզի առաջին հերթին մեր ապրելաձեւը փոխենք։ Հակառակ սպառողականութեան մշակոյթին, մարդ արարածը տակաւին կարող է բարեշրջել իր վիճակը։ Կենցաղի փոփոխութիւնը մեծ հնարաւորութիւններ կ’ընծայէ մեզի։ Երբ մենք ի վիճակի կ’ըլլանք դուրս գալու անհատականութենէն, ինքնաբերաբար տարբեր ապրելաձեւ մը կը զարգանայ, եւ այն ատեն կարելի կ’ըլլայ ընկերութեան մէջ կարեւոր փոփոխութիւն մը կատարել։ Դաստիարակչական նոր բանաձեւի մարզէն ներս նաեւ կարելի է առաջարկել դաշինք կնքելու, եւ կամ ուխտ կատարելու հաւանականութիւնը՝ մարդկութեան եւ զինք շրջապատող միջավայրին հետ, բնութեան հետ։ Ասոր կողքին աշխարհը կանչուած է նաեւ բնապահպանական փոխակերպումի, յեղաշրջումի։ Քրիստոնեայ հաւատքն ու հոգեխօսութիւնը հիմնական դրդապատճառներն են աշխարհը պահպանելու փափաքը սնուցանելու։

Չորրորդ կէտին մէջ, Քահանայապետը կը խօսի ուրախութեան եւ խաղաղութեան առաքինութիւններուն մասին, ըսելով թէ ժուժկալութիւնը, որ կ’ապրուի ազատութեամբ եւ գիտակցութեամբ, կրնայ մեզ ազատագրել, այնպէս ինչպէս երջանկութիւնը կը պահանջէ մեզմէ գիտնալ սահմանափակել որոշ պէտքեր կամ կարիքներ, որոնք կը տառապեցնեն մեզ։ Այսպէսով հակամէտ կ’ըլլանք կեանքին պարգեւած բազմաթիւ նոր կարելիութիւններուն եւ առաջարկներուն։ Աւարտին, մարդ արարածը հրաւիրուած է ունենալու քաղաքացիական եւ քաղաքական սէր։ Բնապահպանութիւնը կազմուած է նաեւ առօրեայ հասարակ շարժումներէ (gestes), որոնցմով կը կործանենք բռնութեան, շահագործման եւ անձնասիրութեան տրամաբանութիւնը։ Սէրը ընկերութեան հանդէպ եւ յանձնառութիւնն ու նուիրուածութիւնը հասարակաց բարիքին, մարդասիրութեան ու բարեգործութեան գերազանց միջոցներն են։ Ընկերութեան ծոցէն է որ ծնունդ կ’առնեն անհամար միաւորումներն ու ընկերակցութիւնները, որոնք կը գործեն յանուն հասարակաց բարիքին, պահպանելով բնական եւ քաղաքային միջավայրերը։

Այսօր՝ հինգ տարի ետք, այս հրաւէրը աւելի հրատապ է քան երբեք։ Քորոնա ժահրին հետեւանքով ստեղծուած տագնապը ապացուցեց թէ որքանով մեր միացեալ տունը՝ աշխարհը, խոցելի է, տկար ու թերի։ Ճիշդ է որ յանկարծակի մեկուսացումը մարդոց եւ առողջապահական կտրուկ որոշումները նաեւ ի յայտ բերին որ քաղաքական, ընկերային եւ տնտեսական կեցուածքները տակաւին ի զօրու են այսպիսի ծանրակշիռ վիճակի մը դիմաց, սակայն ասոր կողքին շատ մը ձայներ բարձրացան թելադրելով օգտուիլ այս իրավիճակէն չվերադառնալու համար նախկին կենսակերպին։

Այսպիսի փորձանքի մը դիմաց, Աստուած կոչ կ’ուղղէ մեզմէ իւրաքանչիւրին ըսելով. «Արթնցէ՛ք։ Տեսէ՛ք թէ որքանով դուք կախեալ էք իրարմէ, ոչ միայն դուք որ իրարու հետ կ’ապրիք միեւնոյն տան մէջ, միեւնոյն փողոցը, քաղաքը կամ երկիրը, այլ՝ նաեւ դուք որ տարբեր միջավայրերու եւ երկիրներու մէջ էք։ Տեսէ՛ք որքան կարիքն ունիք եղբայրասիրութեան։ Տեսէ՛ք որքանով կարեւոր է հոգ տանիլ ստեղծագործութեան՝ որպէսզի միացեալ առողջ ապագայ մը ունենաք»։

Այո՛, արթննանք։ Մինչ աշխարհը անսպասելի կերպով կանգ առաւ, հիմա վտանգը կայ որ ընկերային խառնաշփոթութեան ու անորոշութեան մատնուինք։ Իսկ աղքատները՝ ըլլան անոնք երկիրներ կան անհատներ, առաջին զոհերը պիտի ըլլան։ Արդեօք կարելի պիտի չըլլա՞ր անոնց հետ միասին համագործակցիլ վերագտնելու համար արժէքը մեր կեանքին ու կերտելու նոր աշխարհ մը՝ համերաշխ ու հաւասար։

Քանի որ կենսաբազմազանութեան փլուզումն անխուսափելիօրեն կը վատթարանայ, եւ կլիմայի արտակարգ իրավիճակները կը ճնշեն մարդկութեան վրայ, գիտնականները, ինչպէս նաեւ երիտասարդ սերունդը, մեզ կը կանչեն ցնցիչ ոստում մը կատարելու: Գիտակցելու ենք այլեւս թէ բոլոր արարածներուն հետ միասին «միացած ենք աներեւոյթ կապերով եւ կը կազմենք ձեւով մը տիեզերական մէկ ընտանիք» (Օրհնեալ ըլլաս, 89)։

Հիմնականը այն է որ չկորսնցնենք քաջութիւնն ու յոյսը հակառակ բոլոր դանդաղկոտութիւններուն, վարանումներուն ու անորոշութիւններուն։ Թերեւս պահանջուած է մեզմէ նոյնիսկ ներում խնդրել այնքան անտեսած ըլլալնուս համար մեր պարտականութիւններն ու պատասխանատուութիւնները։ Սպառողականութիւնն ու մսխումը չափազանց տեղ գրաւած են մեր կեանքին մէջ, այնպէս որ կարծէք երջանկութիւնը անոնց մէջ սահմանափակուած է։ Պէտք է խրախուսել եւ քաջալերել իւրաքանչիւր մարդ արարած փոխելու իր կենցաղը, որպէսզի միանգամայն ըլլայ աւելի ժուժկալ, աւելի կայտառ եւ աւելի կեդրոնացած էականին վրայ։

Այն ինչ որ կը յուսադրէ մեզ այսօր տեսնել բազմաթիւ նախաձեռնութիւններ, որոնք ցոյց կու տան մարդուն յանձնառու ըլլալու փափաքը, եւ ցանկութիւնը գործելու առանց որեւիցէ պարտադրանքի եւ ստիպողականութեան։

Մոլորակը մեզի յանձնուած ու վստահուած աստուածատուր պարգեւ մըն է։ Ստեղծագործութեան հոգատարութիւնը ամբողջական մաս կը կազմէ մեր հաւատքին։ Բնապահպանական մարտահրաւէրներուն դիմաց, յանձնառու ըլլալը գեղեցիկին, բարիին ու լաւին, միացեալ կարեւոր վկայութիւն մըն է, որ մարդ արարածին առիթ կ’ընծայէ իր մէջ վերագտնելու Աստուծոյ պատկերը, որուն հիման վրայ ստեղծուած է։ Քորոնա ժահրին դիմաց, վախ կայ որ ընկերային անհաւասարութիւնները մեծնան, եւ տնտեսական վերականգնումը տեղի ունենայ առանց նկատի առնելու կլիմայի արտակարգ իրավիճակները։ Բայց նաեւ, հակառակ այս բոլորին, հսկայական հնարաւորութիւնները ունինք մեր երազած ու պահանջած ապագան կերտելու։ Ուրեմն մեզի կը մնայ հարց տալ թէ պատրա՞ստ ենք օգտուելու այս պահէն։

Սրբազան Քահանայապետը այս շրջաբերականը հրապարակեց «Օրհնեալ ըլլաս» խորագիրով, զայն քաղելով սուրբ Ֆրանչիսկոս Ասսիզացիին հռչակաւոր «Արարածներուն երգը» աղօթքէն, որով կ’օրհնէ ամբողջ ստեղծագործութիւնը, ըսելով.

Բարձրեալն, Ամենակարող եւ Բարեգութ Տէր,

Քեզի գովք, փառք, պատիւ

եւ ամէն օրհնութիւն,

Քեզի միայն կը վայելեն, ով Բարձրեալն,

եւ ոչ ոք արժանի է քու անունդ տալու:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, բոլոր արարածներուդ հետ,

յատկապէս եղբայր Արեւին հետ,

որուն միջոցաւ մեզի կը պարգեւես օրը, լոյսը:

Գեղեցիկ է ան, մեծ փայլքով ճառագայթող,

եւ կը խորհրդանշէ Քեզ, ով Բարձրեալն:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, քոյր Լուսինին եւ աստղերուն համար.

Երկինքին մէջ դուն զանոնք կազմեցիր,

Պայծառ, թանկագին եւ գեղեցիկ:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, եղբայր Հովին համար,

եւ օդին ու ամպերուն համար,

խաղաղ երկինքին եւ բոլոր եղանակներուն համար,

որոնց շնորհիւ դուն կենդանի կը պահես բոլոր արարածները:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, մեր քոյր Ջուրին համար,

որ շատ օգտակար է, եւ շատ խոնարհ,

թանկագին ու մաքուր:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, եղբայր Կրակին համար,

որուն միջոցաւ կը լուսաւորես գիշերը.

գեղեցիկ է, եւ ուրախ,

անզուսպ եւ ուժեղ:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, մեր քոյր՝ մայր Հողին համար,

որ մեզ կը կրէ եւ կը սնուցանէ,

որ կ’արտադրէ պտուղներու այլազանութիւնը,

Երփներանգ ծաղիկներուն եւ խոտերուն հետ:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ, անոնց համար՝

որոնք կը ներեն քու սիրոյդ համար,

որոնք կը հանդուրժեն փորձանքներն ու հիւանդութիւնները:

Երջանիկ են եթէ պահպանեն խաղաղութիւնը,

որովհետեւ քեզմէ, ով Բարձրեալն, պիտի պսակուին:

Օրհնեալ ըլլաս դուն, Տէր իմ,

Մեր քոյր մարմնաւոր Մահուան համար,

որմէ ոչ մէկ կենդանի արարած կրնայ խուսափիլ:

Վա՛յ անոնց որոնք կը մեռնին մահացու մեղքով,

Երանի անոնց, զորս մահը անակնկալի կը բերէ քու կամքդ կատարելու պահուն,

Որովհետեւ երկրորդ մահը պիտի չկարենայ իրենց վնասել:

Գովեցէք եւ օրհնեցէք իմ Տէրս,

Գոհութիւն յայտնեցէք եւ ծառայեցէք անոր

ամենայն խոնարհութեամբ: